باز کردن منو اصلی

سپیده قلیان

کنشگر اجتماعی و زندانی سیاسی اهل ایران

سپیده قُلیان (زادهٔ ۱ مهر ۱۳۷۵، دزفول) فعال مدنی و زندانی سیاسی ایرانی اهل دزفول است. او در آبان ۱۳۹۷ در جریان اعتراضات کارگری ۱۳۹۷ خوزستان به همراه اسماعیل بخشی فعال کارگری و شماری از کارگران شرکت کشت و صنعت نیشکر هفت تپه بازداشت شد.وی در تاریخ ۸ اردیبهشت ۱۳۹۸ به زندان اوین منتقل شد.

سپیده قلیان
زادروز۱۳۷۵/۰۷/۰۱
دزفول
محل زندگیدزفول، خوزستان، ایران
ملیتایرانی
تحصیلاتدامپزشکی
پیشهفعال مدنی
زندانی سیاسی
شناخته‌شده برایفعال مدنی زندانی در جریان اعتراضات کارگری ۱۳۹۷ خوزستان
جنبشاعتراضات کارگری ۱۳۹۷ خوزستان
اعتصابات سراسری ۱۳۹۷ ایران

پیشینه فعالیتویرایش

بازداشتویرایش

به گزارش خبرگزاری هرانا ارگان خبری مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران، نخستین بار در شامگاه جمعه ششم اسفندماه ۱۳۹۵ سپیده قلیان که در آن زمان دانشجوی سال چهارم رشته دامپزشکی بود، در منزل پدری‌اش بازداشت شده و به مکان نامعلومی برده می‌شود. این خبرگزاری دلیل بازداشت او را به نقل از یک منبع نزدیک به خانواده‌اش «فعالیت در اینستاگرام» و «فعالیت مدنی» ذکر کرده‌است.[۱][۲][۳]

در تاریخ ۲۷ آبان ۱۳۹۷ در جریان اعتراضات کارگری ۱۳۹۷ خوزستان سپیده قلیان به همراه شماری از کارگران معترض بازداشت می‌شود. او به همراه نمایندگان شرکت نیشکر هفت‌تپه، ابتدا به بازداشتگاهی در شهر شوش (شهر وقوع اعتراضات کارگران هفت‌تپه) منتقل شده و سپس توسط مأموران امنیتی به اهواز منتقل می‌شود.[۴] بر اساس برخی گزارش‌ها به نقل از بستگان نزدیک قلیان، آنها ادعا کردند که سپیده در هنگام بازجویی مورد ضرب و شتم مأموران قرار گرفت. یکی از اتهامات او «اخلال در نظم عمومی» عنوان شده‌است.[۵]

آزادیویرایش

در تاریخ ۲۷ آذر ۱۳۹۷ منابع خبری از آزادی سپیده قلیان خبر دادند. این آزادی پس از یک ماه بازداشت او و به‌واسطه گروی وثیقه ۵۰۰ میلیون تومانی صورت گرفت.[۶][۷]

شکنجهویرایش

سپیده قلیان پس از آزاد شدن از زندان در تاریخ ۱۹ دی ۱۳۹۷ شرحی از شکنجه‌های صورت گرفته توسط مأموران را ارائه کرد. او که این اظهارات را در صفحه توئیتر خودش منتشر کرد، ادعا کرد که او و اسماعیل بخشی هر دو در روزهای بازداشت تحت شکنجه شدید قرار گرفتند.[۸] او گفت که حاضر است در دادگاه دربارهٔ شکنجه خودش و اسماعیل بخشی شهادت بدهد. او همچنین در توئیتی نوشت که مأموران اطلاعات گفتند که تنها در صورت قبول «اتهاماتی جنسی» او را آزاد خواهند کرد.[۹] قلیان در این سلسله توئیت‌های خود نوشت مأموران برای اخذ اعتراف از او از کابل و اتهام جنسی علیه او استفاده کردند. قلیان ادعا کرد که در هنگام شکنجه مأموران اسماعیل بخشی را مجبور کردند تا به خودش فحاشی کند.[۱۰]

اسماعیل بخشی نیز با تشریح شکنجه‌های دوره بازداشت خود و سپیده قلیان، خواستار پاسخگویی علنی وزیر اطلاعات جمهوری اسلامی ایران شد. او محمود علوی را به شرکت در یک مناظره تلویزیونی دعوت کرد. به گفته اسماعیل بخشی نماینده بازداشتی کارگران نیشکر هفت‌تپه، مأموران وزارت اطلاعات او و سپیده قلیان را «کتک می‌زدند» و «انواع و اقسام فحش‌های رکیک جنسی» را علیه آنان بکار می‌گرفتند. بخشی همچنین ادعا کرد که مکالمات خانوادگی او نیز «شنود» شده‌است.[۸] او مدعی شد که این شکنجه‌ها آنقدر شدید بوده که همچنان پس از بازداشت دچار حمله عصبی می‌شده‌است.[۱۰]

در تاریخ ۲۴ دی‌ماه ۱۳۹۷ عسل محمدی فعال اجتماعی-دانشجویی و عضو هیئت تحریریه نشریه گام که پس از حمایت از اعتراضات کارگری ۱۳۹۷ خوزستان بازداشت شد و چند روز بعد به قید وثیقه آزاد گشت، نسبت به این اظهارات واکنش نشان داد و ادعا کرد که از نزدیک شاهد شکنجه این دو بوده‌است. او شکنجه اسماعیل بخشی و سپیده قلیان را تأیید کرده و اعلام کرد که حاضر است به نفع اظهارات این دو تن، در دادگاه شهادت دهد. محمدی همچنین در عین حال اشاره کرد که «شاهد ساعت‌های طولانی بازجویی» از سپیده قلیان بوده‌است؛ بازجویی‌هایی که به گفته او، از ۱۰ صبح تا پاسی از نیمه شب ادامه داشت و تقریباً هر روز تکرار می‌شد. او در رابطه با این بازجویی‌ها گفت: «صدای فریادها و توهین‌های بازجویش را از اتاق کناری می‌شنیدم. من شاهد روزی بودم که چنان فشاری برای اعتراف دروغ بر او آوردند که پنجه بر چهره نازنینش می‌کشید و آرزوی مرگ می‌کرد».[۱۱][۱۲][۱۳][۱۴]

پخش «اعترافات» از سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایرانویرایش

شامگاه شنبه ۲۹ دی‌ماه برنامهٔ تلویزیونی بیست و سی با پخش گزارشی به‌نام «طراحی سوخته» به انتشار اوراق بازجویی تعدادی از دستگیرشدگان اعتراضات کارگری خوزستان و «اعترافات» آن‌ها علیه خودشان پرداخت. در این گزارش با طرح اتهامات امنیتی علیه بازداشت‌شدگان، آن‌ها وابسته به گروه‌های کمونیستی و برانداز خارج از کشور خوانده شده‌اند که سعی در ایجاد تشکل‌های مستقل کارگری داشته‌اند. بسیاری از این زندانیان پس از آزادی تأکید کرده‌اند که برای ضبط اعترافات‌شان جلوی دوربین مورد شکنجه نیروهای امنیتی قرار گرفته‌اند.[۱۵][۱۶] در قسمتی از این گزارش مسئلهٔ شکنجهٔ اسماعیل بخشی در دوران بازداشت نیز بار دیگر از سوی مقامات دولتی و امنیتی کتمان شده‌است.[۱۷]

ده روز پیش‌از این، قلیان در توییتی گفته بود که «روز آخر بازجو می‌گفت اگر بیرون بروی و دهانت را باز کنی همین ادعاها و اعترافات اجباری تو و اسماعیل بخشی را را در اخبار بیست و سی هم پخش خواهیم کرد و پودرتان خواهیم کرد.»[۱۵]

حساب توییتری خبرگزاری صدا و سیما پس از پخش این برنامه به حالت تعلیق درآمد.[۱۸]

واکنش‌ها به پخش «اعترافات»ویرایش

پخش گزارش تلویزیونی «طراحی سوخته» با واکنش و اعتراض گستردهٔ کاربران در فضای مجازی همراه شد.[۱۸][۱۹] سپیده قلیان هم با انتشار توییتی به پخش این گزارش واکنش نشان داد:

من و اسماعیل بخشی که سهل است، پنج هزار کارگر هفت‌تپه را هم جلوی دوربین بنشانید و از آن‌ها به زور کابل و باتوم اعتراف اجباری بگیرید باز هم چیزی از اصل داستانِ این‌که شما ستمگر و فاسد هستید کم نخواهد کرد. #طراحی_سوخته

— سپیده قلیان، در حساب توییترش

از طرفی، گروهی از کاربران حامی جمهوری اسلامی این «اعترافات» را سندی برای ارتباط این فعالان بازداشت‌شده با خارج از کشور دانستند. در مقابل گروه دیگر، شامل خود سپیده قلیان و مخالفان جمهوری اسلامی نفس این اعترافات را از مصادیق شکنجه خوانده و آن را سندی بر تأیید شکنجه قلیان دانستند.[۱۹]

سه‌شنبه ۲ بهمن ۱۳۹۷ شماری از بازنشستگان فرهنگی و کشوری اهل ایران، مقابل ساختمان وزارت کار و امور اجتماعی ایران دست به برپایی تجمع اعتراضی زدند. آنها که به وضع معیشت و وضعیت بیمه خودشان معترض بودند، در اعتراضشان علیه پخش مستند «طراحی سوخته» شعارهایی سر دادند. شعار «شکنجه، مستند، دیگر اثر ندارد» و «توپ، تانک، مستند دیگر اثر ندارد» دو شعاری بودند که این معترضان در اعتراض به کتمان شکنجه اسماعیل بخشی و سپیده قلیان سردادند.[۲۰]

صادق زیباکلام استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران با انتشار توئیتی، در صفحه توئیتر رسمی خود نسبت به پخش این مستند از صداوسیما واکنش نشان داد. به‌عقیده زیباکلام مردم ایران میان روایت صداوسیما و گفته‌های اسماعیل بخشی و سپیده قلیان، سخنان این دو زندانی را باور خواهند کرد.[۲۱] او در این توئیت نوشت:

مشکل اساسی صداوسیما آنست که هنوز متوجه نشده سالهاست مردم میان روایت آن تشکیلات با درآمدهای چند هزار میلیاردی اش (۴۰۰۰ هزار میلیارد تومان بودجه پیشنهادی در سال ۹۸است) از یکسو و روایت بانو سپیده قلیان و اسماعیل بخشی با درآمدهایی که ماه‌هاست نگرفته‌اند از سویی دیگر، دومی را قبول دارند.

— زیباکلام در صفحه توییتر رسمی‌اش[۲۱]

فدراسیون بین‌المللی کارگران حمل و نقل نسبت به پخش مستند «طراحی سوخته» واکنش نشان داده و خواستار آزادی فوری اسماعیل بخشی و سپیده قلیان شد. این سازمان کارگری در نامه‌ای خطاب به حسن روحانی ریاست جمهوری ایران این مستند را «اعترافاتی تحت شکنجه» خواند و نسبت به وضعیت کارگران در ایران ابراز نگرانی کرد و از مقامات ایرانی خواست تا به گفته آنها «شکنجه» را متوقف کنند.[۲۲] در این نامه پیرامون پخش این مستند آمده‌است:

«اطلاعات معتبر نشان می‌دهد این اعترافات از طریق تهدید، ضرب و شتم و شکنجه گرفته شده است. چنین مواردی که نقض حقوق ابتدایی انسانی می باشند باید فوری پایان یابند.»

بازداشت مجدد و تهدید به قتلویرایش

سپیده قلیان روز یک‌شنبه ۳۰ دی ۱۳۹۷ یک روز پس از پخش فیلم اقرار تلویزیونی‌اش از صدا و سیما، به همراه برادرش «مهدی قلیان» بازداشت شد.[۲۳][۲۴][۲۵] مأموران امنیتی به قصدِ بازداشت سپیده قلیان وارد منزل پدری او شده بودند که با مقاومت برادرش مواجه می‌شوند. به گزارش رسانه بی‌بی‌سی فارسی، «مأموران امنیتی با ضرب و شتم و بدون ارائه حکم وی را به همراه خانم قلیان بازداشت و به مکان نامعلومی منتقل کردند.»[۲۶] پدر سپیده قلیان در گفتگو با مسیح علی‌نژاد گفت: «ساعت ۷صبح ۱۲ مأمور مرد و دو مأمور زن با خشونت ریختند خانه، دندان‌های پسرم را شکستند من و همسرم را کتک زدند گفتند دخترت را هم می‌کشیم. خواهش می‌کنم نگذارید بچه‌های ما را بکشند.»[۲۷]

در تاریخ ۳ بهمن ۱۳۹۷ رسانه بی‌بی‌سی فارسی از «تحت فشار بودن و تهدید شدن» خانوادهٔ سپیده قلیان از سوی نهادهای امنیتی٬ به دلیل مصاحبه هایی که درباره فرزندانشان انجام داده‌اند خبر داد.[۲۸]

واکنش‌ها به بازداشت مجددویرایش

سازمان حقوق بشری عفو بین‌الملل، در تاریخ ۱ بهمن ۱۳۹۷ نسبت به بازداشت مجدد اسماعیل بخشی و سپیده قلیان واکنش نشان داد.[۲۹] رها بحرینی، پژوهشگر امور ایران در این سازمان در گفتگو با رسانه رادیوفردا از طرف این نهاد نسبت به این بازداشت ابراز نگرانی کرده و از مقامات حکومت ایران خواست تا فوراً این دو زندانی را آزاد کنند. همچنین بحرینی از این مقامات خواست تا بستری را برای مطالبه‌گری مسالمت‌آمیز کارگران فراهم آورد. رها بحرینی ضمن انتقاد از این بازداشت مدعی شد که مقامات امنیتی ایران در تلاش هستند، تا با ایجاد به گفته او «رعب و وحشت» مانع از «فعالیت به حق کارگران» ایران شوند.[۳۰]

دوشنبه ۱ بهمن‌ماه ۱۳۹۷ جمعی از وکلا و حقوقدانان، با صدور نامه‌ای سرگشاده به جاوید رحمان - گزارشگر ویژه سازمان ملل متحد در امور ایران - بازداشت اسماعیل بخشی و سپیده قلیان را تقبیح کردند. این وکلای ایرانی که عمدتاً ساکن خارج از ایران بودند، بازداشت این دو را مغایر با مضامین قانونی خوانده و ضمن ابراز نگرانی نسبت به وضعیت این دو زندانی، نحوه بازداشت این دو را خلاف آیین دادرسی کیفری دانستند.[۳۱]

به گزارش رادیو زمانه در تاریخ ۶ بهمن ۱۳۹۷، بیش از ۸۰۰ نفر با امضای یک بیانیه مشترک، ضمن حمایت از اسماعیل بخشی و سپیده قلیان و اعتراضات کارگران هفت‌تپه، خواستار آزادی این دو زندانی شدند.[۳۲] همچنین پیش از این، گروهی از فعالین سیاسی جناح چپ در تاریخ ۳ بهمن ۱۳۹۷، با صدور و امضای بیانیه‌ای مشترک خواهان آزادی این دو زندانی شدند.[۳۳]

سازمان عفو بین‌الملل در ۹ بهمن ۱۳۹۷ با انتشار بیانیه‌ای نسبت به آنچه که «خطر فاحش ادامه شکنجه» اسماعیل بخشی و سپیده قلیان خواند، هشدار داد. این سازمان حقوق بشری از مقامات ایرانی خواست تا بی‌درنگ این دو زندانی را آزاد کرده و به اتهامات مربوط به شکنجه این دو رسیدگی و شکنجه گران احتمالی را به دست قانون بسپارند. این سازمان خواستار حفاظت از بخشی و قلیان در برابر شکنجه شده و از همگان خواست تا برای آزادی این دو زندانی به مقامات حکومت نامه و عریضه بنویسند.[۳۴]

حکم زندانویرایش

سپیده قلیان مجموعا به ۱۹ سال و شش ماه زندان محکوم شد. خصوص اجتماع و تبانی به اتهام اقدام علیه امنیت ملی به هفت سال حبس، عضویت در گروه گام به هفت سال حبس ،به اتهام فعالیت تبلیغی علیه نظام به یکسال و شش ماه حبس و به اتهام نشر اکاذیب به دو سال و شش ماه محکوم شده است. همچنین به اتهام به اخلال در نظم به یک سال و شش ماه حبس محکوم شد.‏‏[۳۵][۳۶]

آزادی موقتویرایش

سپیده قلیان با قید وثیقه به صورت موقت در تاریخ ۴ آبان ۱۳۹۸ از زندان آزاد شد‏[۳۷]

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. «سپیده قلیان در اهواز بازداشت شد». خبرگزاری هرانا. ۸ اسفند ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۲۳ ژانویه ۲۰۱۹.
  2. «سپیده قلیان، فعال اجتماعی، روز گذشته بازداشت شد». zeitoons.com. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۱-۲۵.
  3. «سپیده قلیان از فعالان فضای مجازی بازداشت شد « سایت خبری تحلیلی کلمه». www.kaleme.com. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۱-۲۵.
  4. «سپیده قلیان، فعال مدنی بازداشت شده در جریان اعتراضات هفت‌تپه، با قرار وثیقه آزاد شد». رادیو زمانه. ۲۷ آذر ۱۳۹۷. دریافت‌شده در ۲۳ ژانویه ۲۰۱۹.
  5. «آخرین وضعیت یک زن فعال مدنی که در اعتراضات کارگران هفت‌تپه بازداشت شد». صدای آمریکا. ۴ آذر ۱۳۹۷. دریافت‌شده در ۱۰ ژانویه ۲۰۱۹.
  6. «سپیده قلیان فعال مدنی که در تجمعات کارگران هفت تپه بازداشت شده بود، آزاد شد». صدای آمریکا. ۲۷ آذر ۱۳۹۷. دریافت‌شده در ۱۰ ژانویه ۲۰۱۹.
  7. «سپیده قلیان آزاد شد». خبرگزاری ایلنا. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۱-۲۳.
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ «روایت سپیده قلیان از «شکنجه» خود و اسماعیل بخشی در بازداشتگاه اطلاعات». رادیو فردا. ۹ ژانویه ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۱۰ ژانویه ۲۰۱۹.
  9. «سپیده قلیان: حاضرم در دادگاه دربارهٔ شکنجه خود و اسماعیل بخشی شهادت بدهم». رادیو فردا. ۹ ژانویه ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۱۰ ژانویه ۲۰۱۹.
  10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ «سپیده قلیان، دیگر بازداشتی پرونده اسماعیل بخشی: سایه کابل و اتهام جنسی بالای سرم بود». بی‌بی‌سی فارسی. ۹ ژانویه ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۱۰ ژانویه ۲۰۱۹.
  11. «عسل محمدی: حاضرم دربارهٔ شرایط سپیده قلیان و اسماعیل بخشی در زندان شهادت بدهم». رادیوفردا. ۲۴ دی ۱۳۹۷. دریافت‌شده در ۲۲ ژانویه ۲۰۱۹.
  12. «عسل محمدی، فعال مدنی: شهادت دربارهٔ شکنجه اسماعیل بخشی». رادیو زمانه. ۲۴ دی ۱۳۹۷. دریافت‌شده در ۲۲ ژانویه ۲۰۱۹.
  13. «عسل محمدی، فعال اجتماعی: من شاهد شکنجه اسماعیل بخشی و سپیده قلیان بودم». بی‌بی‌سی فارسی. ۲۴ دی ۱۳۹۷. دریافت‌شده در ۲۲ ژانویه ۲۰۱۹.
  14. «این بار عسل محمدی از جزئیات بازداشت سپیده قلیان و اسماعیل بخشی نوشت». صدای آمریکا. ۲۴ دی ۱۳۹۷. دریافت‌شده در ۲۲ ژانویه ۲۰۱۹.
  15. ۱۵٫۰ ۱۵٫۱ «'طراحی ناکام'؛ اعترافات تلویزیونی جدید در 'بیست و سی'» (به انگلیسی). ۲۰۱۹-۰۱-۱۹. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۱-۲۱.
  16. «برنامه امنیتی "۲۰:۳۰": کتمان شکنجه با پخش اعتراف‌های اجباری». رادیو زمانه. ۲۰۱۹-۰۱-۲۰. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۱-۲۱.
  17. «پس از پخش فیلم اعترافات، سپیده قلیان بار دیگر بازداشت شد». دویچه‌وله فارسی. ۲۰ ژانویه ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۲۳ ژانویه ۲۰۱۹.
  18. ۱۸٫۰ ۱۸٫۱ «حساب توییتر خبرگزاری صدا و سیما پس از پخش «طراحی سوخته» معلق شد». رادیو فردا. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۱-۲۱.
  19. ۱۹٫۰ ۱۹٫۱ «طراحی سوخته»؛ واکنش‌ها به اعتراف‌های تلویزیونی, retrieved 2019-01-21
  20. «بازنشستگان فرهنگی و کشوری: شکنجه، مستند دیگر اثر ندارد». رادیو زمانه. ۲ بهمن ۱۳۹۷. دریافت‌شده در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۹.
  21. ۲۱٫۰ ۲۱٫۱ «پخش «اعترافات» اسماعیل بخشی از صدا و سیما؛ سپیده قلیان بار دیگر بازداشت شد». یورونیوز فارسی. ۲۰ ژانویه ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۹.
  22. ۲۲٫۰ ۲۲٫۱ «فدراسیون جهانی کارگران حمل و نقل در نامه‌ای به رئیس جمهوری ایران: شکنجه را متوقف کنید». صدای آمریکا. ۲۸ ژانویه ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۲۹ ژانویه ۲۰۱۹.
  23. «اسماعیل بخشی و سپیده قلیان دوباره بازداشت شدند». روزنامه ایران. ۲ بهمن ۱۳۹۷.
  24. «سپیده قلیان و برادرش بازداشت شدند». روزنامه دنیای اقتصاد. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۱-۲۳.
  25. «سپیده قلیان و برادرش دستگیر شدند». ایسنا. ۱ بهمن ۱۳۹۷.
  26. «سپیده قلیان، فعال اجتماعی به همراه برادرش 'بازداشت' شد». بی‌بی‌سی فارسی. ۳۰ دی ۱۳۹۷.
  27. «جزئیات بازداشت خشونت‌بار و تهدید سپیده قلیان و برادرش از زبان پدر این فعال مدنی». صدای آمریکا. ۲۱ ژانویه ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۲۳ ژانویه ۲۰۱۹.
  28. «خانواده سپیده قلیان 'تحت فشار است». بی بی سی فارسی. ۳ بهمن ۱۳۹۷.
  29. "Labour rights activists punished for speaking out on torture". Amnesty International. 22 January 2019. Retrieved 22 January 2019.
  30. «عفو بین‌الملل خواستار آزادی فوری اسماعیل بخشی و سپیده قلیان شد». رادیوفردا. ۲۱ ژانویه ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۲۲ ژانویه ۲۰۱۹.
  31. «نامه جمعی از حقوقدانان به گزارشگر سازمان ملل؛ بازداشت اسماعیل بخشی و سپیده قلیان منطبق با قانون نیست». خبرگزاری هرانا. ۱ بهمن ۱۳۹۷. دریافت‌شده در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۹.
  32. «بیش از ۸۰۰ نفر: ما خواهان آزادی هر چه سریع‌تر اسماعیل بخشی و سپیده قلیان هستیم». رادیو زمانه. ۶ بهمن ۱۳۹۷. دریافت‌شده در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۹.
  33. «بیانیه‌ی گروهی از فعالین چپ ایران در حمایت از اسماعیل بخشی و سپیده قلیان». رادیو زمانه. ۴ بهمن ۱۳۹۷. دریافت‌شده در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۹.
  34. «عفو بین‌الملل: خطر فاحش ادامه شکنجه بخشی و قلیان». رادیو فردا. ۲۹ ژانویه ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۲۹ ژانویه ۲۰۱۹.
  35. «هفت متههم هفت تپه مجموعا به ۱۱۰ سال حبس محکوم شدند».
  36. «صدور حکم‌ طولانی مدت برای محکومان هفت تپه». رادیو زمانه.
  37. «سپیده قلیان 'با وثیقه یک و نیم میلیارد تومانی از زندان بیرون آمد'». بی بی سی. ۴ آبان ۱۳۹۸.