شهرستان آذرشهر

آذَرشَهر یکی از شهرستان‌های استان آذربایجان شرقی ایران است. مرکز آن، شهر آذرشهر است.

شهرستان آذرشهر
Azar Shahr shahrestan.png
اطلاعات کلی
کشورFlag of Iran.svg ایران
استانآذربایجان شرقی
بخش‌هامرکزی، گوگان، ممقان
نام‌های پیشیندِه‌خوارگان، دهخوارقان
مردم
جمعیت۱۱۰٬۳۱۱ (۱۳۹۵)

شهرستان آذرشهر یکی از قدیمی‌ترین و معروفترین بخش‌های شهرستان تبریز بوده که قبلاً به نام دهخوارقان معروف و نامیده می‌شد به‌طوری که در سال ۱۳۰۶ شهرداری شهر آذرشهر مرکز شهرستان تشکیل و شروع به کار نموده‌است. آذرشهر در سال ۱۳۷۶ رسماً به شهرستان تبدیل شد.[۱]

آذرشهر در حدود ۵۰ کیلومتری جنوب غربی تبریز واقع شده‌است.

آذرشهر در شرق دریاچه ارومیه واقع و از شمال محدود است به شهرستان اسکو، از جنوب به شهرستان عجب‌شیر و از غرب به دریاچه ارومیه. این شهر در جلگه و مسیر مراغه – تبریز قرار دارد. و بلندترین کوه شهرستان کوه کرکس در روستای هفت چشمه با ارتفاع ۲۵۸۰ متر واقع شده‌است.

نامویرایش

آذرشهر تا ۱۳۱۶ش دهخوارقان نامیده می‌شد، ولی برحسب پیشنهاد فرهنگستان ایران و تصویب وزارت معارف وقت، در این سال نام آن به آذرشهر تغییر یافت. امّا در اسفند ۱۳۲۵ش با تصویب وزارت کشور بار دیگر نام دهخوارقان بر آن نهاده شد. در سال‌های پس از آن مجدداً نام آذرشهر متداول گردید.

در نخستین سده‌های اسلامی نام آنجا «دهخوارقان» بوده‌است. ابن‌خردادبهْ یک‌بار آن‌جا را داخرقان و بار دیگر «ده‌الخرقان» نامیده‌است. طبری در حوادث ۲۳۴ق/۸۴۸م از روستای داخرقان نام برده و آن را در منطقهٔ فرمانروایی محمدرَوّاد به‌شمار آورده‌است. دیگر جغرافی‌دانان اسلامی همچون اصطخری، ابن‌حوقل، مقدسی، نیز چندبار از داخرقان به همین عنوان یاد کرده و آن را شهر دانسته و نامش را به صورت‌های دِهْنَخیرجان، ده‌نَخیرجان و حربقان ضبط کرده و آن را منسوب به تخیرجان ـ خزانه‌دار انوشیروان پادشاه ساسانی ـ دانسته‌است. حافظ ابرو از «دیه خارقان» نام برده، اما حمداللّه مستوفی نخستین‌بار نام دهخوارقان را به صورت فعلی آورده و از هوای معتدل، باغستان‌ها و تاکستان‌های فراوان و از غله و پنبهٔ آن‌جا سخن گفته و افزوده‌است که مردمان این شهر، سفیدچهره و بر مذهب شافعی هستند. او ۸ ده را از توابع این شهر و حقوق دیوانی آن‌جا را ۶۰۰’۲۳ دینار ضبط کرده‌است.[۲]

خوار در فارسی به زمین پست و هموار گفته می‌شود و این واژه در همین معنی در جاینام‌هایی چون خوارِ ری (گرمسار کنونی) دیده می‌شود. (خواری نیز در فارسی به معنی پَستی است)‌. روستاهای مختلفی در ایران از قدیم خوارگان نام داشتند به معنی مجموعه زمین‌های پست و هموار. این نام در دوره‌های بعدی در این جاینام‌ها به صورت خوارقان و خرقان درآمد[۳] و در مورد شهری که امروزه آذرشهر نام گرفته شکل دهِ خوارگان (روستای زمین‌های هموار) در شکل دهخوارقان باقی ماند.[۴] آذری‌زبانان محل، این نام فارسی را به صورت «توفارقان» هم تلفظ کرده‌اند.

جمعیتویرایش

در زیر، روستاهای این شهرستان به‌ترتیب جمعیت، بر اساس سرشماری سال ۱۳۸۵ آمده‌اند.[۵][۶]

روستاهای با جمعیت بیش از ۱٬۰۰۰ نفرویرایش

ردیف نام روستا دهستان جمعیت رتبه در
دهستان
۱ شیرامین شیرامین ۳٬۲۸۰ ۱
۲ قاضی‌جهان قاضی‌جهان ۳٬۱۲۸ ۱
۳ آخی‌جهان قاضی‌جهان ۳٬۱۱۰
۴ نادیلو قبله‌داغی ۳٬۱۱۶ ۱
۵ فیروزسالار دستجرد ۲٬۴۰۵ ۱
۶ ینگجه ینگجه ۲٬۱۹۰ ۱
۷ خان‌میر ینگجه ۴۶۰۰ ۱
۸ هفت‌چشمه قبله‌داغی ۱٬۷۵۵ ۲
۹ دستجرد دستجرد ۱٬۵۹۵ ۲
۱۰ قراغیل تیمورلو ۱٬۵۲۷ ۲
۱۱ سیلاب شیرامین ۱٬۴۱۴ ۲
۱۲ خانقاه شیرامین ۱٬۳۸۸ ۳
۱۳ امیردیزج قبله‌داغی ۱٬۰۱۸ ۳

روستاهای با جمعیت بین ۵۰۰ تا ۱٬۰۰۰ نفرویرایش

ردیف نام روستا دهستان جمعیت رتبه در
دهستان
۱۵ خاصلو تیمورلو ۹۷۵ ۳
۱۶ داش‌آلمالو ینگجه ۷۸۸ ۳
۱۷ قشلاق‌پیازی دستجرد ۷۳۲ ۳
۱۸ خراجو قبله‌داغی ۷۰۹ ۴
۱۹ صغایش ینگجه ۶۶۰ ۴
۲۰ قدمگاه قبله‌داغی ۵۸۹ ۵
۲۱ دین‌آباد قبله‌داغی ۵۸۲ ۶
۲۲ الوانق شیرامین ۵۵۵ ۴

روستاهای با جمعیت کم‌تر از ۵۰۰ نفرویرایش

ردیف نام روستا دهستان جمعیت رتبه در
دهستان
۲۳ داش‌کسن شیرامین ۴۴۷ ۵
۲۴ چراغیل ینگجه ۳۹۰ ۵
۲۵ کلوانق قبله‌داغی ۳۶۸ ۷
۲۶ زینتلو شیرامین ۳۰۶ ۶
۲۷ قرمزی‌گل ینگجه ۲۶۹ ۶
۲۸ پیرچوپان شیرامین ۲۶۹ ۷
۲۹ دیزج آقاحسن قاضی‌جهان ۲۳۷ ۳
۳۰ قوشقوا قبله‌داغی ۲۰۵ ۸
۳۱ کوخالو شیرامین ۲۰۳ ۸
۳۲ غله‌زار قاضی‌جهان ۱۹۸ ۴
۳۳ قلعه‌شیخ دستجرد ۱۹۶ ۴
۳۴ گواهر ینگجه ۱۵۸ ۷
۳۵ قاضی‌کندی ینگجه ۶ ۸
۳۶ تیرامین شهرک ۲ ۷

بخش‌هاویرایش

این شهرستان از لحاظ تقسیمات اداری شامل سه بخش است:

شهرها: آذرشهر

شهرها: گوگان، تیمورلو

شهرها: ممقان

جستارهای وابستهویرایش

روستای تاریخی مجارشین

قاضیجهان

ینگجه

پیوند به بیرونویرایش

منابعویرایش

  1. مراغه، مدیر سایت فرمانداری. «شهرستان آذرشهر - پایگاه اطلاع‌رسانی استانداری آذربایجان شرقی». old.ostan-as.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۷.
  2. «آذرشهر - ویکی فقه». wikifeqh.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۷.
  3. خطیبی، ابوالفضل: نامه فرهنگستان ۴\۲ نقد و بررسی سایه‌های شکار شده. ص۱۲۷.
  4. سرکاراتی، بهمن: سایه‌های شکار شده، گزیده مقالات فارسی، تهران: نشر قطره، ۱۳۷۸، فصل ششم.
  5. «مونوگرافی روستای مجارشین». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۴ فوریه ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱۸ فوریه ۲۰۱۵.
  6. «نتایج سرشماری ایران در سال ۱۳۸۵». درگاه ملی آمار. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۱ آبان ۱۳۹۲.

لغتنامهٔ دهخدا.