باز کردن منو اصلی

طیب حاج‌رضایی

جوانمرد نامی تهران
(تغییرمسیر از طیب)

طیب حاج‌رضایی (۱۲۹۰ در تهران - ۱۱ آبان ۱۳۴۲ در تهران) از باستانی کارهای تهران در دوران سلطنت سلسله پهلوی و از جمله افرادی بود که در ادبیات محاوره‌ای آن زمان به لات یا لوطی مشهور بودند. وی در سال ۱۳۳۲ از موافقین دودمان شاهنشاهی پهلوی در کودتای ۲۸ مرداد بود.[۱] اما بعدها تغییر رویه داد و به انقلابیون نهضت اسلامی پیوست و سرانجام در یازدهم آبان ماه ۱۳۴۲ در میدان تیر پادگان حشمتیه تهران اعدام گردید و در قسمت شرقی حرم شاه عبدالعظیم به خاک سپرده شد.

طیب حاج‌رضایی
Tayeb Hajrezaei.jpg
طیب حاج‌رضایی قزوینی
زادروز۱۲۹۰
محله صابون پز خانه، تهران
درگذشت۱۱ آبان ۱۳۴۲ شمسی
میدان تیر پادگان حشمتیه، تهران
آرامگاهباغ طوطی حرم شاه عبدالعظیم
لقبلوطی
دورهسلطنت سلسله پهلوی
همسرفخرالملوک مهاجر زنجانی
والدینحسینعلی حاج رضایی قزوینی
خویشاوندانامیر حاج‌رضایی

زندگی‌نامهویرایش

 
طیب حاج‌رضایی در جوانی

طیب در سال ۱۲۹۰ خورشیدی در محله صابون پز خانه (در اصطلاح عام صام پزخانه) تهران به دنیا آمد. پدر او حسینعلی حاج رضایی از اهالی سگمس آباد یا ارتش آباد کنونی از روستاهای استان قزوین شهرستان اوج بود که پس از مهاجرت به تهران به شغل جمع‌آوری بوته‌های خشک برای نانوایی‌ها مشغول بود. طیب سه برادر به نام‌های حاجی مسیح، اکبر و طاهر داشت او از همان ابتدا به ورزش باستانی علاقه‌مند بود و پس از پایان یافتن دوره سربازی بود که نام او کم‌کم بر سر زبانها افتاد.[۲] طیب از سال ۱۳۳۰ تا ۱۳۴۲ از میدان داران به نام میوه و تره بار تهران بود و به کار خرید و فروش میوه و تره بار مشغول بود. او در دوران زندگی اش دو همسر و هفت فرزند داشت.[۳]

او و هم دوره‌ای‌هایش در آن سال‌ها در زورخانه‌هایی مانند «زورخانه اصغر شاطر» در انبار گندم (نزدیک به میدان شوش)، «زورخانه رضا کاشفی» در بازارچه سعادت (نزدیک به باغ فردوس) و زورخانه‌هایی در محله‌های پاچنار و نظام آباد و البته زورخانه شعبان جعفری در پارک شهر به ورزش باستانی می‌پرداختند[۴]

طیب در سنین جوانی بارها به دلیل درگیری به زندان افتاد که در برخی موارد دوران محکومیت را به صورت کامل نگذراند. از سوابق محکومیتهای او می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • دو سال حبس انفرادی به دلیل درگیری با پاسبانهای شهربانی در سال ۱۳۱۶.
  • در سال ۱۳۱۹ به دلیل درگیری تحت تعقیب بود که با کفالت آزاد شد.
  • پنج سال حبس با اعمال شاقه در سال ۱۳۲۲
  • تبعید به بندرعباس در سال ۱۳۲۳ به اتهام قتل

بنا به آنچه در خاطرات دیگران از او گفته می‌شود، ویژگی‌هایی چون خشونت و اعمال زور علیه شهروندان به وی منسوب است و از او به عنوان فردی دیندار هم یاد می‌کنند. مثلاً گفته می‌شود که در ماه محرم از کوتاه کردن ریش خودداری می‌کرد و لباس سیاه عزا می‌پوشید و عزاداری می‌کرد.[۵][۶] همچنین بیژن حاج رضایی فرزند طیب در مورد دلبستگی پدرش به حسین بن علی چنین می‌گوید:[۷]

«پدرم، عجیب حساسیت و علاقه به خاندان عصمت و طهارت به‌خصوص حضرت امام حسین (ع) داشت و این را واقعاً می‌گویم که عاشق او بود، حتی در برابر بعضی اعتراضات مادرم در مورد بعضی خرج‌هایش می‌گفت من زندگی‌ام و پولی را که بدست می‌آورم؛ دو قسمت می‌کنم یک قسمت آن را خرج خودم می‌کنم، و قسمت دیگر را خرج امام حسین (ع)، حالا یا برای او عزاداری می‌کنم یا به راه او خرج می‌دهم.»

یکی از موارد شهرت طب دسته عزاداری او بود که در تاسوعا و عاشورااز میدان انبار به سمت مرکز شهر حرکت می کرد و در طول مسیر مورد استقبال بزرگان محلات مانند حاج علی کاشانی قرار می گرفت. [۸] طیب و افراد وابسته به او مستقیما در کودتای ۲۸ امرداد دخالت نداشتند و بعد از ظهر و پس از پیروزی کودتا به میدان آمدند. احترام طیب به ارباب زین العابدین که از سران میدان بود از عوامل مهم پرهیز طیب از همکاری مستقیم با دربار بود.[۹] .پس از کودتای ۲۸ امرداد طیب به تدریج درباره حمایت از دربار تغییر عقیده داد و در مواردی از جمله در انتخاب رییس صنف قهوه چی ها با نیروهای حامی دربار از جمله شعبان جعفری در گیر شد و مانع انتخاب شعبان جعفری به جای ابراهیم کریم آبادی به عنوان رییس این صنف شد. [۱۰] . تلاش ایت الله سید رضا زنجانی از طریق دو تن از دوستان طیب حسین کلانتری و قاسم سماور ساز از عوامل تغییر نظر طیب نسبت به دربار بود. [۱۱] در مقابل دربار برای تغییر نظر طیب سعی در دادن امتیازاتی به وی داشت. از جمله واگذاری امتیاز خرید و فروش هندوانه های قرق در ازای یک چک یک و نیم میلیون تومانی بود. بنا به علت نامعلوم و احتمالا برای تحت فشار گذاشتن وی این چک را که به اجرا گذاشتند و او را به مدت ۲۴ ساعت به زندان انداختند. زندانی شدن بابت چک برای طیب بسیار ناراحت کننده بود و یکی از عوامل دلخوری وی از دربار نیز این بود. [۱۲]

 
حاج حسین علم ۲-طاهر حاج‌رضایی ۳-شعبان جعفری ۴-حسین مهدی قصاب ۵-طیب حاج‌رضایی۶-اکبر حاج‌رضایی ۷-سید اکبر خراط درکنار آیت الله کاشانی.

طیب حاج‌رضایی با برخی از علما و روحانیون در ارتباط بود. مثلاً در گزارش ساواک در سال ۱۳۳۶ چنین آمده‌است که طیب به منزل آیت الله کاشانی میوه فرستاده‌است.[۳] او در ابتدا به شاه نیز وفادار بود، تا جایی که تصاویر شاه و پرچم شیروخورشید را روی بدن خود خالکوبی کرده بود.[۱]

تظاهرات ۱۵ خرداد و اعدام طیبویرایش

 
اعدام طیب حاج رضایی و اسماعیل رضایی

رژیم شاهنشاهی طیب حاج رضایی را در ۱۶ خرداد ۱۳۴۲ به همراه ۴۰۰ نفر دیگر به جرم برهم زدن نظم عمومی دستگیر کرد و سرکرده این افراد دستگیر شده را طیب حاج رضایی و اسماعیل رضایی عنوان کردند. سرانجام از میان افراد دستگیر شده، طیب و حاج اسماعیل رضایی به حکم صادره از دادگاه ویژه شماره یک لشکر گارد به ریاست سرتیپ حسین زمانی و دادستانی سرهنگ ستاد احمد دولو قاجار و با وکالت تسخیری تیمسار شایانفر پس از ۱۳ جلسه محاکمه به جرم فعالیت محرمانه و خیانتکارانه به منظور برهم زدن نظم و امنیت عمومی در روزهای ۱۵ خرداد ماه همان سال به استناد قسمت اول ماده ۷۰ قانون مجازات عمومی به اعدام محکوم شدند و این حکم در سحرگاه ۱۱ آبان ۱۳۴۲ اجرا شد.[۱۳] طیب در وصیت نامه خود آورده است که هر کس پس از فوتش ادعای طلب داشتن پول از وی داشت باید به او پرداخته شود و هر کس از بدهکاران اگر بدهی خودش را پرداخت نکرد او از طلب خود گذشت کرده است. [۱۴]


همسر او فخرالملوک مهاجر زنجانی بود. فخرالملوک روز یکشنبه ۱۶ فروردین ۱۳۹۴ در یکی از بیمارستان‌های تهران درگذشت.[۱۵]

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ بی‌بی‌سی فارسی - زندگی و مرگ طیب حاج رضایی
  2. محمود طلوعی «بازیگران عصر پهلوی از فروغی تا فردوست»، تهران، انتشارات علم، ج۲، ص۱۰۲۹ «
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ آزادمرد، شهید طیب حاج رضایی"؛ مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات؛ ۱۳۷۸
  4. روزنامه همشهری آنلاین - همه مردان باغ فردوس
  5. فصلنامه ۱۵ خرداد ـ شماره ۲۵، سال ششم، بهار ۱۳۷۶، ص ۲۲۴
  6. خاطرات محسن رفیق‌دوست، ص ۵۶
  7. فصلنامه ۱۵ خرداد ـ شماره ۲۵، سال ششم، بهار ۱۳۷۶، ص ۲۶
  8. هفتاد سال پایداری - خاطرات حسین شاه حسینی - به کوشش امیر طیرانی - نشر چاپخش ۱۳۹۴ - ISBN 978-600-6799-27-8 - صفحه ۳۹۴
  9. هفتاد سال پایداری - خاطرات حسین شاه حسینی - به کوشش امیر طیرانی - نشر چاپخش ۱۳۹۴ - ISBN 978-600-6799-27-8 - صفحه ۴۰۹
  10. هفتاد سال پایداری - خاطرات حسین شاه حسینی - به کوشش امیر طیرانی - نشر چاپخش ۱۳۹۴ - ISBN 978-600-6799-27-8 - صفحه ۳۹۷
  11. هفتاد سال پایداری - خاطرات حسین شاه حسینی - به کوشش امیر طیرانی - نشر چاپخش ۱۳۹۴ - ISBN 978-600-6799-27-8 - صفحه ۳۹۹
  12. هفتاد سال پایداری - خاطرات حسین شاه حسینی - به کوشش امیر طیرانی - نشر چاپخش ۱۳۹۴ - ISBN 978-600-6799-27-8 - صفحه ۳۹۹
  13. تیرباران طیب حاج رضایی و اسماعیل رضایی به جرم دفاع از امام خمینی مرکز اسناد انقلاب اسلامی
  14. هفتاد سال پایداری - خاطرات حسین شاه حسینی - به کوشش امیر طیرانی - نشر چاپخش ۱۳۹۴ - ISBN 978-600-6799-27-8 - صفحه ۴۰۵
  15. «همسر طیب حاج رضایی درگذشت». فرارو. ۱۶ فروردین ۱۳۹۴. دریافت‌شده در ۴ آوریل ۲۰۱۵.

پیوند به بیرونویرایش