باز کردن منو اصلی

آزادسازی خرمشهر

نتیجه یکی از عملیات‌های ایران در نبرد با عراق
(تغییرمسیر از فتح خرمشهر)

آزادسازی خرمشهر از اهداف اصلی عملیات بیت‌المقدس در خلال جنگ ایران و عراق بود، که توسط توسط ارتش جمهوری اسلامی ایران (به فرماندهی علی صیاد شیرازی) و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (به فرماندهی محسن رضایی) انجام گرفت.[۲] بعد از این نبرد، شهر خرمشهر پس از ۵۷۶ روز اشغال توسط نیروهای ارتش عراق، در روز سوم خرداد سال ۱۳۶۱ توسط نیروهای مسلح ایران بازپس گرفته شد.[۳][۴] فتح خرمشهر بازتاب جهانی داشت و عراق با از دست دادن خرمشهر، از نظر سیاسی تکیه‌گاهش را برای مذاکره از دست داد.[۵] این نبرد از لحاظ نظامی، به‌عنوان نقطه‌ٔعطفی در تاریخ جنگ ایران و عراق شناخته می‌شود.[۵][۶] شورای عالی انقلاب فرهنگی؛ روز ۳ خرداد را به عنوان؛ روز مقاومت، ایثار و پیروزی در تقویم رسمی ایران نام‌گذاری کرده‌است.[۷][۸]

نبرد خرمشهر
بخشی از جنگ ایران و عراق
Capture in Khorramshahr.jpg
در جریان فتح خرمشهر ۱۹٬۰۰۰ نیروی عراقی (افسر، درجه‌دار و سرباز) به اسارت نیروهای ایرانی درآمدند[۱]
زمان ۴ آبان ۱۳۵۹ تا ۳ خرداد ۱۳۶۱
مکان خرمشهر، استان خوزستان، جنوب‌غربی ایران
نتیجه بازپس‌گیری خرمشهر
علت جنگ اشغال خرمشهر توسط ارتش عراق
جنگندگان
 ایران  عراق
فرماندهان
علی صیاد شیرازی
محسن رضایی
حسن باقری
مسعود منفرد نیاکی
هوشنگ صمدی
احمد زیدان
صلاح القدحی
جواد اسعد شیتنه
مسا عبدالجلیل
نیروها
۷۰٬۰۰۰ سرباز ۷۰٬۰۰۰ سرباز
تلفات
۳۰٬۰۰۰ کشته و زخمی ۱۵٬۰۰۰ کشته و زخمی

۱۵٬۰۰۰–۱۹٬۰۰۰ اسیر
نابودی ۵۵۰ تانک و خودروی زرهی
به‌جا گذاشتن ۱۰۵ تانک و خودروی زرهی

اسکناس ۲۰۰ تومانی، با تصویر رزمندگان ایرانی بعد از بازپس‌گیری خرمشهر

نبرد شهری خرمشهرویرایش

مقاومت نیروهای ایرانیویرایش

پس از حمله نیروهای عراقی به خرمشهر، یک گردان از تکاوران دریایی ارتش به فرماندهی هوشنگ صمدی، گردان دژ خرمشهر به فرماندهی علی قمری و دانشجویان دانشگاه افسری امام علی به فرماندهی حسین حسنی سعدی، همچنین تعدادی از نیروهای سپاه خرمشهر به فرماندهی محمد جهان‌آرا، از محدود یگان‌های نظامی بودند، که به مدت ۳۴ روز از شهر دفاع کردند.

آغاز عملیات پس‌گیریویرایش

در پی آغاز عملیات بیت‌المقدس در نیمه شب دهم اردیبهشت سال ۱۳۶۱ چند هدف عمده استراتژیک و تاکتیکی از جانب نیروهای ایرانی دنبال می‌شد:

  • بیرون راندن نیروهای ارتش عراق، به پشت مرزهای بین‌المللی
  • انهدام نیروهای باقیمانده از ارتش عراق، در منطقه بین غرب کارون تا خط مرزی
  • آزادسازی شهر خرمشهر[۳]

آزادسازی خرمشهر در حقیقت از اهداف مرحله چهارم عملیات بیت‌المقدس بود. در ساعت ۲۲:۳۰ شامگاه شنبه، ۱ خردادماه ۱۳۶۱، مرحله چهارم این عملیات با اعلام رمز توسط فرماندهی قرارگاه مرکزی کربلا به واحدهای عمل‌کننده، با هدف آزادسازی خرمشهر، آغاز شد.[۹] در پایان این نبرد علاوه بر پایان بخشیدن به ۱۹ ماه اشغال بخشی از حساس‌ترین مناطق خوزستان و آزادسازی خرمشهر، ضربه‌ای سنگین به توان رزمی و روحیه نیروهای عراقی وارد آمد.[۱۰]

تلفاتویرایش

در جریان آزادسازی خرمشهر حدود ۱۶ هزار نیروی عراقی کشته و زخمی شدند، همچنین ۱۹ هزار نفر نیروی عراقی به اسارت نیروهای ایرانی درآمدند.[۱۱] در خلال ۲۶ روز نبرد خونین در عملیات بیت‌المقدس ۳٬۰۰۰ نفر از نیروهای ایرانی کشته و ١٢ هزار نفر نیز مجروح شدند.[۱۲]

پس از آزادسازیویرایش

خبر آزادسازی خرمشهر باعث خوشحالی مردم ایران شد و مردم این شادی را با ریختن به خیابان‌ها جشن گرفتند.[نیازمند منبع] سید روح‌الله خمینی در ۳ خرداد ۱۳۶۱ پیامی به مناسبت آزادسازی خرمشهر خطاب به مردم ایران صادر کرد. در اولین بخش این بیانیه آمده‌است: 'خرمشهر را خدا آزاد کرد'

با تشکر از تلگرافاتی که در فتح خرمشهر به اینجانب شده است، سپاس بی‌حد بر خداوند قادر که کشور اسلامی و رزمندگان متعهد و فداکار آن را مورد عنایت و حمایت خویش قرار داد و نصر بزرگ خود را نصیب ما فرمود.[۱۳]

ادامه جنگ پس از آزادسازیویرایش

 
شادمانی مردم ایران پس از شنیدن خبر آزادی خرمشهر

پس از این عملیات، نیروهای مسلح، به خصوص ارتش ایران، انگیزه کمتری برای ادامه جنگ داشتند. استدلال آن‌ها این بود که هدف از جنگ، بیرون راندن ارتش عراق بوده و ادامه آن و نفوذ به داخل عراق، کشورگشایی است.[۱۴][۸]

اما نظر برخی فرماندهان ارشد جنگ مانند قاسمعلی ظهیرنژاد (رئیس وقت ستاد مشترک ارتش) و محسن رضایی (فرمانده وقت کل سپاه) این بود، که به جهت دریافت غرامت، باید تا کنار اروندرود پیش‌روی شود. نظر محسن رضایی این بود که در آن مقطع، با پذیرش آتش‌بس از سوی ایران، جنگ با عراق، ۵۰ سال به درازا می‌کشید.[۱۵]

استدلال رهبران نظامی بر این بود که با آن شکست، بیش از ۵۰ درصد توان ارتش عراق از بین رفته و یک حمله دیگر می‌تواند آخرین ضربه به حکومت نیمه جان صدام باشد. در نهایت با اعلام موافقت اکبر هاشمی رفسنجانی با نظر این دسته از فرماندهان، نظر مساعد روح‌الله خمینی جلب شد.[۸]

بر همین اساس در روز یکم تیرماه سال ۱۳۶۱ سید علی خامنه‌ای، رئیس وقت شورای عالی دفاع ملی و رئیس‌جمهور، در دیدار با گروهی از روحانیان و مبلّغان اعلام کرد:[۱۶]

"به مردم باید گفته شود که با فتح خرمشهر و حتی فتح دیگر شهرها، جنگ تمام نخواهد شد، زیرا تا زمانی که متجاوز تنبیه نشده است، مبارزه ادامه خواهد داشت."

جستارهای وابستهویرایش

پانویسویرایش

  1. «نیروهای دشمن داخل منطقه خرمشهر». مؤسسه راسخون. دریافت‌شده در ۲۷ می ۲۰۱۳.
  2. «فرماندهان عملیات آزادسازی خرمشهر چه کسانی بودند؟». خبرگزاری میزان. ۳ خرداد ۱۳۹۶.
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ «فتح خرمشهر». وب‌گاه آفتاب. دریافت‌شده در ۱۵ سپتامبر ۲۰۰۷. بیش از یک پارامتر |کد زبان= و |زبان= داده‌شده است (کمک)
  4. «فتح خرمشهر نمادی ماندگار از پیروزی فرهنگ ایثار و مقاومت است». ایران آنلاین. دریافت‌شده در ۵ خرداد ۱۳۹۶.
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ «فتح خرمشهر نقطه عطف تاریخ معاصر ایران است». بولتن نیوز.
  6. «آزادسازی خرمشهر نمادی از یک پیروزی بزرگ در سایه اتحاد ملی است». خبرگزاری مهر. دریافت‌شده در ۱۵ سپتامبر ۲۰۰۷.
  7. «متن مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی». وب‌گاه شورای عالی انقلاب فرهنگی. دریافت‌شده در ۱۵ سپتامبر ۲۰۰۷.
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ ۸٫۲ حسین باستانی-بی‌بی‌سی (۳ خرداد ۱۳۹۶). «بازخوانی یک پرونده ۳۵ ساله: ادامه جنگ بعد از آزادی خرمشهر». بی‌بی‌سی فارسی.
  9. «روایت «فتح خرمشهر» از زبان فرمانده سپاه». همشهری آنلاین.
  10. «سالروز فتح خرمشهر». خبرگزاری ایرنا. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۹ سپتامبر ۲۰۰۷. دریافت‌شده در ۱۵ سپتامبر ۲۰۰۷.
  11. «سوم خرداد سالروز فتح خرمشهر مبارک». بهزیستی استان گلستان. بایگانی‌شده از اصلی در ۵ مارس ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۱۳ نوامبر ۲۰۱۹.
  12. «شنوندگان عزیز توجه فرمایید، خرمشهر آزاد شد». شهرآرا آنلاین. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۶ مه ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۲۸ مه ۲۰۱۳.
  13. a.s[19 (۳ خرداد ۱۳۸۸). ««فتح خرمشهر، نصر بزرگ»» (PDF). روزنامه گسترش. ص. ۱۶. بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۴ فوریه ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۲ ژوئیه ۲۰۰۹. از پارامتر ناشناخته |نشانی نویسنده= صرف‌نظر شد (کمک)
  14. «آشنایی با عملیات بیت‌المقدس (فتح خرمشهر)». همشهری آنلاین.
  15. ولایتی، علی اکبر (۲۴ اسفند ۱۳۹۲). تاریخ سیاسی جنگ تحمیلی عراق بر جمهوری اسلامی ایران. ایران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی. صص. ص ۲۱۰. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۴۳۰-۴۶۹-۹.
  16. ولایتی، علی اکبر (۲۴ اسفند ۱۳۹۲). تاریخ سیاسی جنگ تحمیلی عراق بر جمهوری اسلامی ایران. ایران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی. صص. ص ۱۴۱. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۴۳۰-۴۶۹-۹.

منابعویرایش

پیوند به بیرونویرایش