باز کردن منو اصلی
نسخه خطی سمرقند که در تاشکند نگهداری می‌شود.

قرآن کوفی سمرقند (انگلیسی: Samarkand Kufic Quran) (مشهور به قرآن عثمان، نسخه خطی سمرقند و قرآن تاشکند) یک نسخه خطی قرآن از قرن هشتم میلادی می‌باشد که در محدوده عراق مدرن به خط کوفی نوشته شده. مسلمانان ازبک محلی بر این باورند که این مصحف متعلق به خلیفه سوم مسلمانان اهل سنت، عثمان بن عفان و قدیمی‌ترین قرآن جهان است.[۱] این مصحف هم‌اکنون در کتابخانه «هست امام» در تاشکند ازبکستان نگهداری می‌شود.[۲]

محتویات

تاریخ گذاریویرایش

بر اساس مطالعات رسم‌الخطی و کتیبه‌شناسی، این نسخه خطی مربوط به قرن دوم هجری یا قرن هشتم میلادی، یا به احتمالی آغاز قرن نهم است.[۳][۴] تاریخ گذاری رادیو کربنی با احتمال ۹۵/۴٪ تاریخ گذاری بین ۵۹۵ تا ۸۵۵ میلادی را نشان می‌دهد.[۴]

تاریخچهویرایش

احادیث اشاره دارند که کپی کردن قرآن یکی از کارهایی بود که توسط خلیفه سوم، عثمان انجام شد، هر چند این ادعا پرسش‌برانگیز شد با این حال هیچ مدرکی ارائه نشد. در سال ۶۵۱ یعنی ۱۹ سال پس از مرگ محمد پیامبر اسلام، عثمان، کمیته‌ای برای جمع‌آوری یک کپی استاندارد از متن قرآن را تشکیل داد.[۱] پنج نسخه از این قرآن رسمی به شهرهای بزرگ مسلمان در آن دوران فرستاده شد، و عثمان یکی را برای استفاده خودش در مدینه نگه داشت، هر چند به احتمال قوی قرآن سمرقند یکی از آن کپی‌ها نیست. گمان می‌رفت تنها کپی باقی مانده نسخه‌ای باشد که در قصر توپقاپی در ترکیه نگهداری می‌شود،[۱][۵] اما مطالعات نشان داده‌اند که نسخه خطی توپقاپی نیز از قرن ششم میلادی نبوده و بسیار جدیدتر است.[۶][۷]

پس از عثمان علی به خلافت رسید، کسی که قرآن عثمان را به کوفه که امروزه در عراق واقع است برد. سرگذشت تاریخی این نسخه از قرآن فقط از افسانه‌ها شناخته شده‌است. طبق یکی از آنها، وقتی تیمور لنگ آن سرزمین را ویران کرد، قرآن را به عنوان گنجی از غنائم جنگی به پایتخت خود برد، سمرقند. طبق حکایتی دیگر، قرآن توسط شیخ خواجه احرار، بزرگ صوفی ترکستانی پس از اینکه خلیفه را درمان کرد به عنوان یک هدیه از خلافت رم به سمرقند آمد. با این وجود، دانشمندان بر سر اینکه این مصحف متعلق به عثمان باشد اختلاف نظر دارند.[چه کسی؟]

این قرآن در مسجد خواجه احرار سمرقند برای چهار قرن باقی ماند تا ۱۸۶۹، وقتی که ژنرال روسی آبراموو آن را از ملاهای مسجد خرید و به کنستانتین فن کاوفمن، استاندار ترکستان، داد کسی که آن را به کتابخانه امپراطوری در سن‌پترزبورگ (امروزه همان کتابخانه ملی روسیه) فرستاد.[۱] کتاب مورد توجه شرق‌شناسان قرار گرفت و در پایان در سال ۱۹۰۵ یک نسخه کپی دقیق از آن در سن‌پترزبورگ تهیه شد. ۵۰ کپی به سرعت کمیاب شد. اولین شرح و تاریخگذاری جامع نسخه خطی توسط شرق‌شناس روسی شبونین در ۱۸۹۱ انجام شد.

 
قرآن عثمان، سوره ۷، الاعراف آیات ۸۶ و ۸۷

بعد از انقلاب اکتبر، ولادیمیر لنین، در یک حرکت برای حسن نیت نسبت به مسلمانان روسیه، قرآن را به مردم اوفا در باشقیرستان داد. پس از درخواست‌های مکرر مردم جمهوری سوسیالیستی شوروی ترکستان مستقل، قرآن در سال ۱۹۲۴ به آسیای مرکزی به تاشکند برگردانده شد و هم‌اکنون در آنجاست.[۱]

وضعیت کنونیویرایش

نسخه خطی پوستی هم‌اکنون در کتابخانه مسجد تلیاشایاخ، در منطقه قدیمی «هست امام» (خضرتی امام) نزدیک مقبره علامه قرن دهم قفال ششی در تاشکند ازبکستان نگهداری می‌شود.

نسخه خطی ناقص است:[۱] این مصحف از میان آیه ۷ سوره دوم شروع شده و در پایان سوره ۴۳ آیه ۱۰ تمام می‌شود. نسخه خطی در هر صفحه بین ۸ تا ۱۲ خط دارد که قدمت آن را نشان می‌دهد و متن بدون هیچ گونه صدا گذاری عربی می‌باشد.

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

پیوند به بیرونویرایش