مقارنه کیوان و مشتری

مقارنهٔ کیوان و مشتری یا مقارنهٔ بزرگ (انگلیسی: Great conjunction)، پیوستن دو سیارهٔ بزرگ سامانه خورشیدی کیوان و مشتری است؛ زمانی که از دیدگاه زمین این دو سیاره در آسمان به هم نزدیک می‌شوند. مقارنه‌های بزرگ تقریباً هر ۲۰ سال هنگامی رخ می‌دهد که مشتری در مدار خود از زحل «سبقت می‌گیرد». این رویدادها به دلیل بسیار نادر بودن مقارنه‌ها بین سیاره‌های «چشم غیر مسلح» (یعنی به استثنای اورانوس و نپتون) «بزرگ» نامگذاری شده‌اند.[۱]

نگاره موزائیک شده از مقارنهٔ بزرگ سال ۲۰۲۰. گرفته شده ۴ ساعت پیش از نزدیکترین رویکرد با مشتری (بالا سمت چپ) و زحل (پایین سمت راست) که به فاصلهٔ تقریباً ۶–۷ ثانیه قوسی از هم جدا شده‌اند. ۳ قمر از ۴ قمرهای گالیله‌ای در اطراف مشتری قابل مشاهده هستند. از پایین چپ به بالا سمت راست آنها اروپاآیو، گانیمد هستند. تیتان (ماه) را می‌توان در پایین سمت راست زحل مشاهده کرد.

فاصلهٔ بین سیاره‌ها در یک مقارنه در مقایسه با یک مقارنهٔ دیگر فاصلهٔ متفاوتی است و در اکثر رویدادها از ۰٫۵ تا ۱٫۳ درجه (۳۰ تا ۷۸ دقیقه در دقیقه، یعنی ۱ تا ۲٫۵ برابر عرض ماه بدر (کامل) است. مقارنه‌های بسیار نزدیک خیلی کم اتفاق می‌افتند (اگرچه حداکثر ۱٫۳ درجه هنوز هم طبق استانداردهای سیاره‌های داخلی نزدیک است): جدایی کمتر از ۱۰ قوس از سال ۱۲۰۰ میلادی تاکنون تنها چهار بار اتفاق افتاده‌است که آخرین آن اخیراً در سال ۲۰۲۰ بوده‌است.[۲]

مکانیک آسمانیویرایش

 
الگوی چرخش مثلثی مقارنهٔ بزرگ در کتاب یوهانس کپلر (۱۶۰۶): در باب ابرنواختر

به‌طور متوسط، در هر دورهٔ ۱۹٫۱۹۵ سالهٔ ژولینی یک مقارنهٔ بزرگ رخ می‌دهد (که هر سال آن دوره‌ها ۳۶۵٫۲۵ روز است). این عدد را می‌توان با فرمول دورهٔ تناوب مداری زیر محاسبه کرد:

 

که در اینجا J و S به ترتیب دوره‌های مداری مشتری (۴۳۳۲٫۵۹ روز) و زحل (۱۰۷۵۹٫۲۲ روز) هستند.[۲] (در عمل، اندازهٔ مدار زمین نیز می‌تواند باعث شود که مقارنه‌های بزرگ تا چند ماه از زمان متوسط یا از زمانی که از دیدگاه خورشید اتفاق می‌افتد دوباره به‌وجود آید) از آنجا که دوره‌های معادل سایر جفت‌های سیاره‌ای چشم غیر مسلح همه زیر ۲۷ ماه هستند، این باعث می‌شود تقارن‌های بزرگ نادرترین آنها باشند.

گاهی اوقات در دوره‌ای، بیش از یک مقارنهٔ بزرگ وجود دارد و این زمانی است که رویداد به اندازهٔ کافی به مقابله سیاره‌ای نزدیک است: به این گونه مقارنه تقارن سه‌گانه گفته می‌شود (که ویژهٔ مقارنه‌های بزرگ نیست).

تازه‌ترین مقارنهٔ بزرگ اخیر در ۲۱ دسامبر سال ۲۰۲۰ اتفاق افتاد و مقارنهٔ بزرگ بعدی در ۴ نوامبر ۲۰۴۰ رخ خواهد داد. در طول مقارنهٔ بزرگ ۲۰۲۰، دو سیاره در نزدیکترین نقطه ۶ دقیقه قوسی در آسمان از هم فاصله داشتند که نزدیکترین فاصله بین دو سیاره از سال ۱۶۲۳ بود.[۳] نزدیکی نتیجهٔ مقارنه‌ای است که در مجاورت یکی از دو طول دائرةالبروجی که؛ به نظر می‌رسد این دو مدار از دیدگاه مشاهده از خورشید (که در اینجا دیدگاهی مشابه زمین دارد) با هم تلاقی می‌کنند، در حال رخ دادن‌است.

از آنجا که ۱۹٫۸۵۹ سال برابر با ۱٫۶۷۴ مدار مشتری و ۰٫۶۷۴ مدار زحل است، از این دوره‌های مداری تنها سه دوره به یک عدد کامل نزدیک می‌شود. به همین دلیل است که چرخه طول؛ همان‌گونه که در نمودار بالا نشان داده شده، دارای یک الگوی مثلثی است. سه رأس مثلث‌ها در همان جهت سیاره‌ها می‌چرخند؛ با نرخ تقریبی یک ششم چرخش در هر چهار سده، بنابراین مقارنه‌های بزرگ را در یک چرخهٔ تقریباً چهار قرنی ایجاد می‌کند. طول مقارنه‌های بزرگ نزدیک در حال حاضر حدود ۳۰۷٫۴ و ۱۲۷٫۴ درجه است، به ترتیب در صورت‌های فلکی بزغاله (جدی) و خرچنگ (سرطان). موقعیت زمین در مدار آن، می‌تواند سیاره‌ها را تا حدود ۱۰ درجه جلوتر یا از طول جغرافیایی مرکزی خود نشان دهد.[۲]

نگارخانهویرایش

فهرست مقارنه‌های بزرگویرایش

جدول زیر[۲] ویژگی‌های مقارنه‌های بزرگ بین سال‌های ۱۲۰۰ تا ۲۴۰۰ را نشان می‌دهد. تاریخ رویداد مقارنه‌ها در معادل آسمانی بُعد (فاصله زاویه‌ای) آورده شده‌است (با تاریخ رخ دادن مقارنه‌ها در طول دائرةالبروج می‌تواند چندین روز متفاوت باشد). تاریخ‌های قبل از ۱۵۸۲ در گاه‌شماری ژولینی آمده در حالی که تاریخ‌های بعد از ۱۵۸۲ در تقویم میلادی است.

طول جغرافیایی مکان اولین نقطه برج حمل (محل اعتدال مارس یا نقطه بهار) در دوران (مبدأ J2000) در خلاف جهت عقربه‌های ساعت اندازه‌گیری می‌شود. این سیستم مختصات غیر چرخان با پیش‌روی محوری زمین حرکت نمی‌کند، بنابراین برای محاسبه‌های مکان ستاره‌ها مناسب است. (در اخترسنجی عرض و طول جغرافیایی بر اساس دائرةالبروج است که مدار زمین پیوسته (از دیدگاه ستارگان ثابت) به سمت خورشید و در جهت مخالف آن در حرکت است). سیستم دیگر اندازه‌گیری مقارنه‌های بزرگ دستگاه مختصات استوایی است که در خلاف جهت عقربه‌های ساعت در بُعد از نقطه اول برج حمل اندازه‌گیری می‌شود و بر اساس طول و عرض جغرافیایی و استوای زمین است که نصف النهار نقطه اعتدال هر دو به‌طور نامحدود به سمت بالا گسترش یافته‌است؛ بُعد جداسازی دائرةالبروج معمولاً کوچکتر است.

تاریخ مختصات دائرةالبروجی
(درجه)
فاصله
(دقیقه و ثانیه قوسی)
زاویه کشیدگی
(درجه)
Series آسانی مشاهده سه‌گانه
۱۶ آوریل ۱۲۰۶ 66.8 65.3 +23.0 2 به عرض جغرافیایی ناظر بستگی دارد No
۴ مارس ۱۲۲۶ ۳۱۳٫۸ ۲٫۱ −48.6 3 Yes No
۲۱ سپتامبر ۱۲۴۶ 209.6 62.3 +13.5 4 No No
۲۳ ژوئیه ۱۲۶۵ ۷۹٫۹ ۵۷٫۳ −58.5 5 Yes No
۳۱ دسامبر ۱۲۸۵ 318.0 10.6 +19.8 6 به عرض جغرافیایی ناظر بستگی دارد No
۲۴ دسامبر ۱۳۰۵ ۲۲۰٫۴ ۷۱٫۵ −70.0 1 Yes Yes
۲۰ آوریل ۱۳۰۶ 217.8 75.5 +170.7 1 Yes
۱۹ ژوئیه ۱۳۰۶ 215.7 78.6 +82.5 1 Yes
۱ ژوئن ۱۳۲۵ ۸۷٫۲ ۴۹٫۲ −0.4 2 No No
۲۴ مارس ۱۳۴۵ ۳۲۸٫۲ ۲۱٫۲ −52.5 3 Yes No
۲۵ اکتبر ۱۳۶۵ ۲۲۶٫۰ ۷۲٫۶ −3.7 4 No No
۸ آوریل ۱۳۸۵ 94.4 43.2 +58.8 5 Yes No
۱۶ ژانویه ۱۴۰۵ 332.1 29.3 +18.1 6 No No
۱۰ فوریه ۱۴۲۵ 235.2 70.7 +104.1 1 Yes Yes
۱۰ مارس ۱۴۲۵ ۲۳۴٫۴ ۷۲٫۴ −141.6 1 Yes
۲۴ اوت ۱۴۲۵ 230.6 76.3 +62.6 1 Yes
۱۳ ژوئیه ۱۴۴۴ ۱۰۶٫۹ ۲۸٫۵ −15.9 2 No No
۷ آوریل ۱۴۶۴ ۳۴۲٫۱ ۳۸٫۲ −52.6 3 Yes No
۱۷ نوامبر ۱۴۸۴ ۲۴۰٫۲ ۶۸٫۳ −12.3 4 No No
۲۵ مه ۱۵۰۴ 113.4 18.7 +33.5 5 به عرض جغرافیایی ناظر بستگی دارد No
۳۰ ژانویه ۱۵۲۴ 345.8 46.1 +19.1 6 No No
۱۷ سپتامبر ۱۵۴۴ 245.1 69.2 +53.4 1 Yes No
۲۵ اوت ۱۵۶۳ ۱۲۵٫۳ ۶٫۸ −42.1 2 Yes No
۲ مه ۱۵۸۳ ۳۵۵٫۹ ۵۲٫۹ −51.2 3 Yes No
۱۷ دسامبر ۱۶۰۳ ۲۵۳٫۸ ۵۹٫۰ −17.6 4 No No
۱۷ ژوئیه ۱۶۲۳ 131.9 5.2 +12.9 5 No No
۲۴ فوریه ۱۶۴۳ 0.1 59.3 +18.8 6 No No
۱۷ اکتبر ۱۶۶۳ 254.8 59.2 +48.7 1 Yes No
۲۳ اکتبر ۱۶۸۲ ۱۴۳٫۵ ۱۵٫۴ −71.8 2 Yes Yes
۸ فوریه ۱۶۸۳ 141.1 11.6 175.8 2 Yes
۱۷ مه ۱۶۸۳ 138.9 15.8 +77.5 2 Yes
۲۱ مه ۱۷۰۲ ۱۰٫۸ ۶۳٫۴ −53.5 3 Yes No
۵ ژانویه ۱۷۲۳ ۲۶۵٫۱ ۴۷٫۷ −23.8 4 به عرض جغرافیایی ناظر بستگی دارد No
۳۰ اوت ۱۷۴۲ ۱۵۰٫۸ ۲۷٫۸ −10.3 5 No No
۱۸ مارس ۱۷۶۲ 15.6 69.4 +14.5 6 No No
۵ نوامبر ۱۷۸۲ 271.1 44.6 +44.9 1 Yes No
۱۶ ژوئیه ۱۸۰۲ 157.7 39.5 +41.3 2 Yes No
۱۸ ژوئن ۱۸۲۱ ۲۷٫۱ ۷۲٫۹ −62.9 3 Yes No
۲۶ ژانویه ۱۸۴۲ ۲۸۱٫۱ ۳۲٫۳ −27.1 4 به عرض جغرافیایی ناظر بستگی دارد No
۲۰ اکتبر ۱۸۶۱ ۱۷۰٫۲ ۴۷٫۴ −39.5 5 Yes No
۱۷ آوریل ۱۸۸۱ 33.0 74.5 +3.8 6 No No
۲۸ نوامبر ۱۹۰۱ 285.4 26.5 +38.3 1 Yes No
۸ سپتامبر ۱۹۲۱ 177.3 58.3 +11.1 2 No No
۶ اوت ۱۹۴۰ ۴۵٫۲ ۷۱٫۴ −89.8 3 Yes Yes
۲۱ اکتبر ۱۹۴۰ ۴۱٫۱ ۷۴٫۱ −165.7 3 Yes
۱۴ فوریه ۱۹۴۱ 39.9 77.4 +73.3 3 Yes
۱۸ فوریه ۱۹۶۱ ۲۹۵٫۷ ۱۳٫۸ −34.5 4 به عرض جغرافیایی ناظر بستگی دارد No
۱ ژانویه ۱۹۸۱ ۱۸۹٫۸ ۶۳٫۷ −91.4 5 Yes Yes
۶ مارس ۱۹۸۱ ۱۸۸٫۳ ۶۳٫۳ −155.9 5 Yes
۲۵ ژوئیه ۱۹۸۱ 185.3 67.6 +62.7 5 Yes
۲۸ مه ۲۰۰۰ ۵۲٫۶ ۶۸٫۹ −14.6 6 No No
۲۱ دسامبر ۲۰۲۰ 300.3 6.1 +30.2 1 به عرض جغرافیایی ناظر بستگی دارد No
۴ نوامبر ۲۰۴۰ ۱۹۷٫۸ ۷۲٫۸ −24.6 2 به عرض جغرافیایی ناظر بستگی دارد No
۸ آوریل ۲۰۶۰ 59.6 67.5 +41.7 3 Yes No
۱۵ مارس ۲۰۸۰ ۳۱۰٫۸ ۶٫۰ −43.7 4 Yes No
۱۸ سپتامبر ۲۱۰۰ 204.1 62.5 +29.5 5 به عرض جغرافیایی ناظر بستگی دارد No
۱۵ ژوئیه ۲۱۱۹ +۷۳٫۲ ۵۷٫۵ −37.8 6 Yes No
۱۴ ژانویه ۲۱۴۰ 315.1 14.5 +22.7 1 به عرض جغرافیایی ناظر بستگی دارد No
۲۰ فوریه ۲۱۵۹ ۲۱۵٫۳ ۷۱٫۲ −50.3 2 Yes No
۲۸ مه ۲۱۷۹ 80.6 49.5 +16.1 3 No No
۸ آوریل ۲۱۹۹ ۳۲۵٫۶ ۲۵٫۲ −50.0 4 Yes No
۱ نوامبر ۲۲۱۹ 221.7 63.1 +6.8 5 No No
۶ سپتامبر ۲۲۳۸ ۹۳٫۲ ۳۹٫۳ −67.6 6 Yes Yes
۱۲ ژانویه ۲۲۳۹ 90.2 47.5 +161.3 6 Yes
۲۲ مارس ۲۲۳۹ 88.4 45.3 +89.9 6 Yes
۲ فوریه ۲۲۵۹ 329.6 33.3 +19.6 1 به عرض جغرافیایی ناظر بستگی دارد No
۵ فوریه ۲۲۷۹ ۲۳۱٫۹ ۶۹٫۹ −80.3 2 Yes Yes
۷ مه ۲۲۷۹ ۲۲۹٫۹ ۷۳٫۸ −172.6 2 Yes
۳۱ اوت ۲۲۷۹ 227.2 74.9 +73.3 2 Yes
۱۲ ژوئیه ۲۲۹۸ ۱۰۰٫۶ ۲۸٫۳ −6.0 3 No No
۲۶ آوریل ۲۳۱۸ ۳۳۹٫۸ ۴۱٫۸ −51.8 4 Yes No
۱ دسامبر ۲۳۳۸ ۲۳۷٫۳ ۶۶٫۳ −7.4 5 No No
۲۲ مه ۲۳۵۸ 107.5 18.5 +50.7 6 Yes No
۱۸ فوریه ۲۳۷۸ 343.7 50.5 +19.4 1 No No
۲ اکتبر ۲۳۹۸ 240.7 65.9 +58.2 2 Yes No

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. Ford, Dominic (20 October 2020). "Great Conjunction". In The Sky. Retrieved 22 December 2020.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ "Jupiter-Saturn Conjunction Series". sparky.rice.edu.
  3. Hunt, Jeffrey L. (2020-02-20). [https: //whenthecurveslineup.com/2020/02/20/1623-the -great-conjunction-of-مشتری-و-زحل / "1623: پیوند بزرگ مشتری و زحل"] (به انگلیسی). Retrieved 2020-08-24. {{cite web}}: Check |url= value (help); Unknown parameter |وب سایت= ignored (help)

پیوند به بیرونویرایش