میر شمس‌الدین ادیب‌سلطانی

فیلسوف و مترجم ایرانی

میرشمس‌الدّین ادیب‌سلطانی (زادهٔ ٢١ اردیبهشت ۱۳۱۰ ه‍.ش)، پزشک، فیلسوف، زبان‌شناس، نقّاش، ریاضی‌دان، نویسنده و مترجم متون مهمّ ادبی و فلسفی است. او مترجم منطق ارسطو، سنجش خرد ناب کانت و همچنین رسالهٔ منطقی-فلسفی ویتگنشتاین به زبان فارسی است. وی به زبان‌های انگلیسی، آلمانی، فرانسوی، یونانی باستان، عربی، ایتالیایی، روسی، عبری، ارمنی، لاتین، پارتی، اوستایی، پارسی میانه و پارسی باستان تسلّط داشت.[۲]

میرشمس‌الدّین ادیب‌سلطانی
میرشمس‌الدّین ادیب‌سلطانی
میرشمس‌الدّین ادیب‌سلطانی در نشست نقد کتاب «فرهنگنامهٔ تاریخی مفاهیم فلسفه»
زادهٔ۲۱ اردیبهشت ۱۳۱۰
(۹۰ سال)
بروجرد[۱]
ملیتایرانی
تحصیلاتدکترای پزشکی
محل تحصیلدانشگاه تهران
پیشهنویسنده، مترجم، ویراستار
کارهای برجستهراهنمای آماده ساختن کتاب

زندگی‌نامهویرایش

میر شمس‌الدّین ادیب‌سلطانی، چهارمین فرزند زین‌العابدین ادیب‌سلطانی و بتول آغا، در سال ۱۳۱۰ و در محلّهٔ قلمستان تهران به دنیا آمد.[۳] در دانشنامهٔ دانش‌گستر آمده است که او در بروجرد چشم به جهان گشود.[۱] زبان فرانسه‌ای را در کودکی، با کتاب دست‌دوّمی به نام فرانسه بدون معلّم آموخت و زبان انگلیسی را از رادیو بی‌بی‌سی فرا گرفت. او در سال ۱۳۲۲ به دبیرستان می‌رود و در همین ایّام نیز به سازمان جوانان حزب تودهٔ ایران می‌پیوندد.[۳]

او پس از اتمام شش سال متوسّطه، در سال ۱۳۲۸ وارد دانشکدهٔ طبّ دانشگاه تهران می‌شود و دکترای پزشکی خود را از دانشکدهٔ پزشکی دانشگاه تهران دریافت می‌کند. برای ادامهٔ تحصیل در زمینهٔ روان‌پزشکیِ بالینی و تحقیقات بیوشیمی به شهر وین رفت و بعد از گذران چند دورهٔ تحصیلی در آن‌جا، دستیار پروفسور هافمن، یکی از سرشناس‌ترین روان‌پزشکان آن ایّام، شد. او در سال ۱۳۴۰، برای دیدار خانواده به ایران بازگشت، امّا پس از آن دیگر به دانشگاه وین نرفت؛ بنابراین تحصیلاتِ روانپزشکی‌اش را نیمه‌کاره رها کرد و به لندن ره‌سپار شد.[۳] با این همه، اطّلاعات اندکی از زندگی و احوال او موجود است.[۲][۴]

آثارویرایش

ادیب‌سلطانی آثار ترجمه‌کرده‌اش را مستقیماً از زبان مبدأ به فارسی برگردانده است. روشِ او را در ترجمه و نوشتار، نمی‌توان کاملاً سره‌نویسی نامید، زیرا وام‌واژه‌های بسیاری در آثارش یافت می‌شود. یکی از رویکردهای او در ترجمه و معادل‌سازی برایِ واژگان، روش شکستنِ واژه‌های زبان‌های اروپایی از نظرِ تک‌واژشناسی و چسباندن برابرهای آن تک‌واژها در زبانِ فارسی نو و میانه و باستانی به یکدیگر است.[نیازمند منبع] با این حال، آثار او در میان مردم و خوانندگان، به استفادهٔ گسترده از واژگان فارسی مشهور است. ادیب‌سلطانی باور دارد که برای برزیستن زبان پارسی در جهان دانش و فنّاوری، چاره‌ای جز بهره بردن از همهٔ توان زبان فارسی و هم‌خانواده‌هایش (مانند اوستایی) و نیاکانش (پارسی باستانی و پارسی میانه) نیست.[نیازمند منبع] این‌گونه روش ترجمه از جانب برخی تشویق و از جانب برخی دیگر نیز نقد شده است.[۵][۶] منتقدان ترجمه‌های او از آثار فلسفی باور دارند که ادیب‌سلطانی در ترجمهٔ این آثار نثری دشوارفهم به کار برده و به «زبان‌سازی یا اختراع زبانی» دست یازیده است.[۷] این منتقدان ترجمه‌های او از آثاری را که نام برده‌اند، «وفادار به متن ولی غیرقابل‌فهم» خوانده‌اند.[۸]

تألیف‌هاویرایش

ترجمه‌هاویرایش


پانوشت‌هاویرایش

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ رامین، علی؛ فانی، کامران؛ سادات، محمدعلی, ویراستاران (۱۳۸۹). «میر شمس‌الدین ادیب سلطانی». دانشنامه دانش‌گستر. ۲. تهران: مؤسسه دانش‌گستر. ص. ۱۲۳. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۵۵۳۴-۰۰-۹.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ اکبری، علی. اندیشه‌های آقای مترجم: درآمدی بر سبک ترجمهٔ دکتر میر شمس‌الدّین ادیب‌سلطانی بایگانی‌شده در ۲۰۱۱-۰۷-۰۷ توسط Wayback Machine. گروه مجلات همشهری، ۱۹ بهمن ۱۳۸۹.
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ماهنامهٔ اندیشهٔ پویا، سال پنجم، شماره ۳۸، مهر و آبان ۱۳۹۵
  4. همشهری آنلاین
  5. گزارش مهر از نشست «ویتگنشتاین در ایران»
  6. دربارهٔ هملت با برگردان ادیب‌سلطانی
  7. پرهام، باقر. باهم‌نگری و یکتانگری. مجموعه مقالات، انتشارات آگاه، ۱۳۷۸، ص. ۴۰۷.
  8. کلانتری، عبدی. میرشمس‌الدین ادیب‌سلطانی و مسئلهٔ چپ. رادیو زمانه، ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۰.

منابعویرایش