کلنگ‌سانان

راسته‌ای از نوآروارگان

کُلنگ‌سانان[۳][۴] یک راسته که شامل تعداد قابل توجهی از خانواده‌های پرندگان زنده و منقرض‌شده، با تنوع جغرافیایی گسترده است.

کلنگ‌سانان
محدودهٔ زمانی: پالئوسن[۱] [۲] – هولوسن, ۶۰ تا ۰ میلیون سال پیش
Grey Crowned Crane at Zoo Copenhagen.jpg
درنای تاج‌دار خاکستری، Balearica regulorum
رده‌بندی علمی e
فرمانرو: جانوران
شاخه: طنابداران
رده: پرندگان
کلاد: کلنگ‌ریختان
راسته: کلنگ‌سانان
Bonaparte, 1854
خانواده‌ها

متن را ببینید.

Crane range.png
پراکندگی جهانی درناها و وابستگان.
یلوه‌ها یکی از رایج‌ترین کلنگ‌سانان هستند

واژه‌شناسیویرایش

در پرندگانی که در نام علمی آن‌ها، از ترکیب‌های واژۀ "Grus" استفاده شده است، در نام فارسی آنها نیز ترکیب‌های واژۀ "کُلنگ" به کار می‌رود، مانند کلاد «کلنگ‌مانندان» (Gruae)، کلاد «کلنگ‌ریختان» (Gruimorphae)، راستۀ «کلنگ‌سانان» (Gruiformes)، بالاخانوادۀ «کلنگ‌واران» (Gruoidea)، خانوادۀ «کلنگان» (Gruidae) و سردۀ «کلنگ‌ها» (Grus). «کُلنگ» واژه‌ از زبان پهلوی برای نامیدن این گروه از پرندگان است که در کتاب "بندهش" نیز به آن اشاره شده بود. تا یک سدۀ گذشته، نام کلنگ در شعرهای شاعران ایران‌زمین، فرهنگ‌های فارسی و کتاب‌های عمومی نیز به کار می‌رفت. نام سنتی آن در بسیاری از گویش‌های ایران "قُلِنگ" است و گاهی به نام "قطار کُلَنگ" یا "غازقُلِنگ" نیز یاد می‌شود.[۵] نام این راسته در زبان پشتو، "کلنگ ډوله مرغان" است.[۶] نام این پرنده در زبان کردی، قوڵینگ (قوڵەنگ، قوڵنگ، قورنگ، قورینگ است.[۷] همچنین "کلنگ (کامپایلر)" نام یک برنامه نرم‌افزاری با نماد پرنده‌ای افسانه‌ای است. در انگلیسی واژۀ Crane هم به معنی «درنا» و هم به معنی «جرثقیل‌» است.

رده‌بندیویرایش

به طور سنتی، تعدادی از خانواده‌های پرندگان کنارآبزی و خشکی‌زی که به نظر نمی‌رسید متعلق به هیچ راسته دیگری باشند، با هم به عنوان کلنگ‌سانان طبقه‌بندی می‌شوند. اینها شامل 14 گونه از درناهای بزرگ، حدود ۱۴۵ گونه از یلوه‌های کوچک‌تر crakes و یلوه، و همچنین تنوعی از خانواده شامل 1-3 گونه، مانند باله‌پنجگان از limpkin ، یا Psophiidae می‌شوند. پرندگان دیگر را بیشتر به این ترتیب قرار داده‌اند که نمی‌توانستند بدون ضرورت در جایی دیگر قرار دهند. این باعث شده است که راسته کلنگ‌سانان بدون آپومورفی‌های متمایز گسترده شده است. مطالعات اخیر نشان می‌دهد که "کلنگ‌سانان عجیب و غریب" تنها با درجه ضعیفی با درناها و یلوه‌ها و خویشاوندان آنها ("هسته کلنگ‌سانان") مرتبط هستند.

در میان پرندگانی که به طور سنتی به عنوان کلنگ‌سانان طبقه‌بندی می‌شوند، تنها دو کلاد بالاخانواده (گروه‌های طبیعی) وجود دارد. یلوه‌ها (یلوگان)، دم‌کرکیان (دم‌کرکیانباله‌پنجگان و آفتاب‌کشیم‌ها، تیشه‌نوک‌ها، ترومپت‌زن‌ها (Psophiidae)، limpkin Aramida)، و درناها (کلنگان) ترکیب‌کننده زیرراسته کلنگ‌سانیان و "هسته کلنگ‌سانان" نامیده می‌شوند. [۸] اینها تنها کلنگ‌سانان راستین هستند. زیرراسته Eurypygae شامل کاگو و آفتاب‌بوتیمار‌ان است. اینها حتی از دور نیز با زیرراسته کلنگ‌سانیان Grues مرتبط نیستند. خانواده‌های یلوه‌زمینیان (یلوه زمینی)، بلدرچین بوته‌ایان (بلدرچین بوته‌ای)، دشتگردان استرالیا (دشت‌گرد)، کاکل‌پیشانیان (کاکل‌پیشانی) و هوبره‌ها ( هوبره ) هر کدام دودمان متمایز و نامربوط هستند. بسیاری از خانواده‌هایی که فقط از روی فسیل‌ها شناخته شده‌اند، به کلنگ‌سانان منسوب شده‌اند، به عنوان مثال، Ergilornithidae، Phorusrhacidae، Messelornithidae، Eogruidae، Idiornithidae، Bathornithidae، فقط چند مورد نام‌برده هستند (به زیر مراجعه کنید). اگرچه برخی از اینها به طور سطحی "شبیه درنا" هستند و این احتمال وجود دارد که برخی حتی ممکن است به خانواده‌های موجودی که به طور سنتی در کلنگ‌سانان گنجانده شده‌اند مرتبط باشند، هیچ خانواده کاملاً منقرض‌شده‌ای وجود ندارد که بتوان با اطمینان به "هسته کلنگ‌سانان" نسبت داد.

کاگو و آفتاب‌بوتیمارها نزدیک‌ترین خویشاوندان یکدیگر هستند. پیشنهاد شده بود (Cracraft 2001) که آن‌ها و adzebills اخیراً منقرض‌شده (خانواده Aptornithidae) از نیوزلند یک دودمان متمایز Gondwanan را تشکیل می‌دهند. با این حال، اعتقاد بر این است که آفتاب‌بوتیمارها و کاگوها مدت‌ها پس از فروپاشی Gondwanaland از یکدیگر جدا شده‌اند و adzebills در واقع اعضای گروه کلنگ‌سانان هستند (Houde et al. 1997, Houde 2009). seriemas و bustards به نمایندگی از دودمان متمایزی در نوپرندگان آبزی هستند.

تبارشناسیویرایش


راسته کلنگ‌سانان (GRUIFORME) [۹] [۱۰] [۱۱]


هنگامی که به عنوان تک‌تباری در نظر گرفته می‌شد، فرض بر این بود که کلنگ‌سانان یکی از قدیمی‌ترین دودمان‌های پرندگان است. پیشنهاد می‌شود که واگرایی «کلنگ‌سانان» در میان دیگرپرندگان و «Coronaves» به عنوان اولین واگرایی در میان نوپرندگان باشد، که بسیار پیش از رویداد انقراض کرتاسه-پالئوژن تقریبا 66 میلیون سال پیش بود (Houde 2009). از سوابق فسیلی هیچ گونه کلنگ‌سان پایه‌ای مشخصی وجود ندارد. با این حال، چندین سرده وجود دارند که به طور واضح به خانواده‌های شناخته شده قابل انتساب نیستند و ممکن است موقعیت پایه‌ای را اشغال کنند:

  • سردۀ Propelargus (ائوسن پسین/الیگوسن اولیه کوئرسی، فرانسه) - کاریمید یا یدورنیتید
  • سردۀ Rupelrallus (اوایل الیگوسن آلمان) - رالید؟ پارویگروئید؟
  • سردۀ Badistornis (الیگوسن میانی برول در شهرستان شانون، میسوری) - آرامید؟
  • سردۀ Probalearica (الیگوسن پسین؟ – پلیوسن میانی فلوریدا، فرانسه؟، مولداوی و مغولستان) – گروید؟ نام دوبیوم ؟
  • "Gruiformes" gen. et sp. indet MNZ S42623 (Bathans Early/Miocene Miocene Otago، نیوزلند) - Aptornithidae؟
  • سردۀ Aramornis (میوسن میانی نهر گوسفند در معادن نهر مار، ایالات متحده) - گروید؟ آرامید؟
  • سردۀ Euryonotus (پلیستوسن آرژانتین) - رالید؟

حتی پیچیده‌تر اینکه گاهی دیگر پرندگان فسیلی و پنج خانواده زنده پیشنهاد می‌شود که به این راسته تعلق داشته باشند، مانند خانواده پیشنهادی کرتاسه پسین Laornithidae و آرایه‌های زیر:

  • خانواده † سهمگین‌مرغ (diatrymas) ( فسیل )
  • خانواده † Messelornithidae (پرندگان گودال میسل
  • خانواده † Salmilidae ( فسیل ) - راسته متمایز ( کاکل‌پیشانی‌سانان )
  • خانواده † Geranoididae ( فسیل ) - مرتبه متمایز ( کاکل‌پیشانی‌سانان )[نیازمند منبع] ; با این حال، مایر (2016) استدلال کرد که آنها ممکن است اعضای گروه Gruiformes، به ویژه نمایندگان گروه بنیادی Gruoidea باشند . [۱۱]
  • خانواده † Bathornithidae ( فسیل ) - راسته متمایز ( کاکل‌پیشانی‌سانان )
  • خانواده † Idiornithidae ( فسیل ) - مرتبه متمایز ( کاکل‌پیشانی‌سانان )
  • خانواده † هراس‌مرغان (پرندگان وحشت) ( فسیل ) - راسته متمایز ( کاکل‌پیشانی‌سانان )
  • خانواده کاکل‌پیشانی (seriemas) - پرندگان خشکی نوپرندگان - راسته متمایز ( [[کاکل‌پیشانی‌سانان|] )
  • خانواده هوبره - پرندگان آبی نوپرندگان - راسته متمایز
  • خانواده بوتیمار آفتابی (آفتاب‌بوتیمار) - "دیگرپرندگان" - راسته جدید Eurypygiformes همراه با کاگو [۱۲]
  • خانواده کاگو- "Metaves" آینده - راسته جدید Eurypygiformes همراه با آفتاب‌بوتیمار [۱۲]
  • خانواده یلوه زمینی (mesites، roatelos، monias) در "Metaves" - راسته مجزا
  • خانواده بلدرچین بوته‌ای (بلدرچین) همراه با سرگردان دشتی به سلیم‌سانان منتقل شد.
  • خانواده دشت‌گرد (سرگردان دشتی) همراه با بلدرچین به راسته موجود Charadriiformes منتقل شد.
  • سردۀ Horezmavis (بیسکتی کرتاسه پسین قیزیل کوم، ازبکستان)
  • سردۀ Telmatornis (Navesink کرتاسه پسین؟ )
  • سردۀ Amitabha (بریجر ائوسن میانی شهر ممنوعه، وایومینگ) - رالید؟
  • سردۀ Eobalearica (فرغانا ائوسن پسین؟ از فرغانه، ازبکستان) - گروید؟
  • "Phasianus" alfhildae (واشاکی ب. ائوسن پسین از هیستک، ایالات متحده )
  • سردۀ Talantatos (اواخر ائوسن پاریس بین، فرانسه)
  • سردۀ Telecrex (ایردین مانها ائوسن اواخر دودکش، چین) - رالید؟
  • Neornithes incerta sedis (پالئوسن پسین/ائوسن اولیه حوضه اولد عبدون، مراکش)
  • سردۀ Aminornis (دیسیادو الیگوسن اولیه ریودسادو، آرژانتین) – آرامید؟
  • سردۀ Loncornis (Deseado الیگوسن اولیه ریودسادو، آرژانتین) – آرامید؟
  • سردۀ Riacama (دیسیادو الیگوسن اولیه آرژانتین)
  • سردۀ Smiliornis (دیسیادو الیگوسن اولیه آرژانتین)
  • سردۀ Pseudolarus (Deseado Early Oligocene – Miocene of Argentina) – gruiform?
  • سردۀ Gnotornis (برول الیگوسن پسین در شهرستان شانون، میسوری) - آرامید؟
  • سردۀ Anisolornis (سانتا کروز میوسن میانی Karaihen، آرژانتین) - آرامید؟
  • سردۀ Occitaniavis - از cariamid یا idiornithid، شامل Geranopsis elatus


منابعویرایش

  1. Mourer-Chaviré C. (1995) The Messelornithidae (Aves: Gruiformes) from the Paleogene of France. - Cour. Forsch.-Inst. Senckenberg, 181: 95-105
  2. Mayr, Gerald (2016). Avian evolution: the fossil record of birds and its paleobiological significance. Topics in Paleobiology. Wiley-Blackwell. p. 306. شابک ‎۹۷۸−۱−۱۱۹−۰۲۰۷۶−۹.
  3. حبیبی، طلعت؛ راعی، محمدمهدی (۱۳۷۳). جانورشناسی عمومی مهره‌داران. موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران. ص. ۶۵۱. شابک ۹۶۴-۰۳-۳۴۴۴-۸.
  4. خالقی‌زاده، ابوالقاسم (۱۴۰۰). فرهنگ نام‌های محلی پرندگان ایران. تهران: مؤسسه ایرانشناسی. صص. ۴۳۱. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۸۳۵۱-۵۲-۸.
  5. خالقی‌زاده، ابوالقاسم (۱۴۰۰). فرهنگ نام‌های محلی پرندگان ایران. تهران: مؤسسه ایرانشناسی. صص. ۴۳۱. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۸۳۵۱-۵۲-۸.
  6. کلنگ ډوله مرغان https://ps.wikipedia.org/wiki/%DA%A9%D9%84%D9%86%DA%AF_%DA%89%D9%88%D9%84%D9%87_%D9%85%D8%B1%D8%BA%D8%A7%D9%86
  7. قوڵینگhttps://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%82%D9%88%DA%B5%DB%8C%D9%86%DA%AF
  8. Fain, M. G.; Krajewski, C.; Houde, P. (2007). "Phylogeny of 'core Gruiformes' (Aves: Grues) and resolution of the Limpkin-Sungrebe problem" (PDF). Molecular Phylogenetics and Evolution. 43 (2): 515–529. doi:10.1016/j.ympev.2007.02.015. PMID 17419074. Archived from the original (PDF) on 2008-10-13.
  9. Mikko's Phylogeny Archive Haaramo, Mikko (2007). "Gruiformes – cranes, rails, and relatives". Retrieved 30 December 2015.
  10. Paleofile.com (net, info) "Archived copy". Archived from the original on 2016-01-11. Retrieved 2015-12-30.
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ Mayr, Gerald (2016). "On the taxonomy and osteology of the Early Eocene North American Geranoididae (Aves, Gruoidea)". Swiss Journal of Palaeontology. 135 (2): 315–325. doi:10.1007/s13358-016-0117-2.Mayr, Gerald (2016). خطای یادکرد: برچسب <ref> نامعتبر؛ نام «Mayr 2016» چندین بار با محتوای متفاوت تعریف شده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  12. ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ Frank Gill and Minturn Wright: Birds of the World Recommended English Names.