آسیت[۱][۲][۳][۴][۵][۶][۷][۸] (به انگلیسی: Ascites) یا آب‌آوردگی شکم به تجمع مایع در حفره صفاقی گفته می‌شود. از نظر بالینی وقتی آسیت قابل تشخیص است که حجم مایع بیش از ۵۰۰ سی سی باشد. آب‌آوردگی شکم دلایل گوناگونی از جمله بیماری‌های کبدی مانند سیروز و متاستاز و سرطان‌های گوارشی و نیز مسدود شدن سیاهرگ کبدی در نشانگان باد-کیاری می‌تواند داشته باشد. تشخیص دقیق به وسیلهٔ پاراسنتز و آزمایش خون و نیز با ماتیته جابجا شونده در دَق و سونوگرافی قابل انجام است.

آب‌آوردگی شکم
آب‌آوردگی شکم در شخص مبتلا به سیروز کبدی.
تخصصپزشکی گوارش ویرایش این در ویکی‌داده
طبقه‌بندی و منابع بیرونی
آی‌سی‌دی-۱۰R18
آی‌سی‌دی-۹-سی‌ام789.5
دادگان بیماری‌ها943
ئی‌مدیسینped/۲۹۲۷
پیشنت پلاسآب‌آوردگی شکم
سمپD001201

گرادیان بالای آلبومین نشان‌دهنده افزایش فشار سیاهرگ باب کبدی (ورید باب) است.

درمان اولیه با محدودیت سدیم در غذا، محدودیت مایعات، داروهای ادرارآور مانند اسپیرونولاکتون و فوروزماید است. در آب‌آوردگی مقاوم گاه به تخلیه مکرر آب‌آوردگی یا ایجاد شانت داخل صفاقی و آناستوموز سیاهرگ باب به ورید اجوف تحتانی می‌پردازند.

در کشورهای توسعه یافته، شایع‌ترین علت، سیروز کبدی است. علل دیگر عبارتند از: سرطان، نارسایی قلبی، سل، پانکراتیت و انسداد ورید کبدی. در سیروز، مکانیزم پایه، فشار خون بالا در سیستم پورتال و اختلال در عملکرد عروق خونی است. تشخیص معمولاً بر اساس معاینه همراه با سونوگرافی یا CT اسکن می‌شود.

علائم و نشانه‌ها ویرایش

آسیت‌های خفیف به سختی قابل تشخیص هستند، اما آسیت‌های شدید معمولاً منجر به اتساع شکم می‌شود. افراد مبتلا به آسیت به‌طور کلی از فشار فزاینده شکم و همچنین تنگی نفس به دلیل ضعف مکانیکی در دیافراگم شکایت می‌کنند.

آسیت با معاینه فیزیکی شکم با برآمدگی قابل توجه پهلوها در فرد خوابیده به پشت (flank bulging)، تغییر صدای دق (shifting dullness) (تفاوت در صدای دق در پهلوها که در هنگام چرخش شخص تغییر مکان می‌یابد) تشخیص داده می‌شود؛ یا در آسیت‌های شدید با تست (fluid thrill یا fluid wave) (ضربه زدن یا فشار دادن از یک طرف باعث ایجاد اثر موج مانند از طریق مایعات می‌شود که ممکنست در طرف مقابل شکم احساس شود).

سایر علائم آسیت ممکن است به دلیل علت زمینه‌ای آن وجود داشته باشند؛ به عنوان مثال، در فشار خون بالای پورت (احتمالاً به دلیل سیروز یا فیبروز کبد) افراد ممکن است از تورم ساق، کبودی، ژنیکوماستی، هماتمز یا اختلالات روانی ناشی از انسفالوپاتی شکایت کنند. کسانی که به دلیل ابتلا به سرطان (کارسینوم صفاقی) مبتلا به آسیت هستند ممکن است خستگی مزمن یا کاهش وزن را ذکر کنند. کسانی که به دلیل نارسایی قلبی آسیت دارند ممکن است از تنگی نفس و همچنین خس خس (ویزینگ) و عدم تحمل فعالیت نیز رنج ببرند.

عوارض ویرایش

عوارض ممکن است شامل پریتونیت باکتریایی خودبخود (SBP)، سندرم کبدی-کلیوی و ترومبوز باشد. ترومبوز ورید پورتال و ترومبوز ورید طحال- شامل لخته شدن خون روی ورید پورتال کبدی یا واریس‌های مرتبط با ورید طحال است- می‌تواند منجر به فشار خون بالا در ورید پورتال و کاهش جریان خون شود. وقتی فرد مبتلا به سیروز کبدی از ترومبوز رنج می‌برد، انجام پیوند کبد ممکن نیست، مگر اینکه ترومبوز بسیار جزئی باشد.

علل ویرایش

گرادیان آلبومین سرم-آسیت بالا (SAAG یا ترانسوداتیو) ویرایش

  • ۸۱٪ سیروز (۶۵٪ الکلی - ۱۰٪ ویروسی - ۶٪ کریپتوژنیک)
  • ۳٪ نارسایی قلبی
  • ترمبوز وریدی کبد: سندروم باد-کیاری یا بیماری ترومبوتیک عروقی
  • Constrictive pericarditis
  • کواشیورکور (سوء تغذیهٔ انرژی-پروتئین کودکان)

SAAG پایین یا اگزوداتیو ویرایش

  • سرطان (متاستاتیک یا کارسینوماتوز صفاقی اولیه)
  • عفونت: توبرکلوزیز - پریتونیت باکتریال ناگهانی
  • پانکراتیت
  • سروزیت
  • سندروم نفروتیک
  • آنژیوادم ارثی

سایر علل ویرایش

تشخیص ویرایش

به‌طور معمول، شمارش کامل خون (CBC)، الکترولیت‌ها، آنزیمهای کبدی و فاکتورهای انعقادی باید بررسی شوند. اکثر متخصصان توصیه می‌کنند در صورت جدید بودن آسیت یا در صورت بستری شدن فرد مبتلا به آسیت در بیمارستان، پاراسنتز تشخیصی انجام شود. سپس مایع، از نظر ظاهر کلی، سطح پروتئین و آلبومین و شمارش گلبول‌های قرمز و سفید بررسی می‌شود. اقدامات بیشتر در صورت وجود اندیکاسیون انجام می‌شوند، از قبیل ارزیابی میکروبیولوژیک، رنگ آمیزی گرم و سیتوپاتولوژی.

منابع ویرایش

  1. «درمان آسیت در افراد مبتلا به بیماری پیشرفته کبدی». کاکرین فارسی.
  2. انصاری، رضا؛ ملک‌زاده، رضا؛ میکائیلی، جواد؛ طبیب، سیدمسعود؛ خطیبیان، مرتضی؛ زیاد علیزاده، بهروز (۱۳۷۷). «بررسی مقایسه ای پاراسنتز آسیت شدید در افراد سیروتیک با و بدون استفاده از آلبومین وریدی» (PDF). مجله دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران. ۵۶ (۶): ۱۶–۱۱.
  3. شریفی، حسین؛ حمیدی، غلامعلی؛ آبدار اصفهانی، مرتضی؛ خسروی نیا، رضا؛ اکبری، حسین. «بررسی علل آسیت و خصوصیات مایع آن در بیماران بستری در بیمارستان شهید بهشتی کاشان طی سال‌های ۷۹–۱۳۷۲». دو ماهنامه علمی-پژوهشی فیض (ژورنال دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی کاشان). ۵ (۵): ۷۰–۶۵.
  4. جمشیدی، رضا؛ عرب، حسینعلی؛ رسولی، علی؛ جواهری، عباسعلی؛ شمس، غلامرضا (۱۳۸۶). «روند تغییرات بیوشیمیایی، هماتولوژی و پاتولوژیک در سندرم آسیت جوجه‌های گوشتی با تأکید بر نقش رادیکال‌های آزاد اکسیژن» (PDF). مجله تحقیقات دامپزشکی. ۶۲ (۶): ۳۳۹–۳۳۳.
  5. تقی‌زاده، وحید؛ نصیری، محمدرضا؛ طهمورث پور، مجتبی؛ بختیاری زاده، محمدرضا؛ جوادمنش، علی (۱۳۹۷). «مطالعه شبکه ژنی آنژیوژنز در جوجه‌های مرغ آرین حساس به آسیت با استفاده از داده‌های RNA-Seq» (PDF). نشریه پژوهشهای علوم دامی ایران. ۱۰ (۲): ۲۴۹–۲۶۲. doi:10.22067/ijasr.v10i2.65215.
  6. مفیدی، مانی؛ عباسی، سعید؛ فارسی، داوود؛ کبیری خداداد، تینا (۱۳۹۸). «بررسی علل مراجعه و سرانجام بیماران مبتلا به آسیت شکم مراجعه‌کننده به بخش اورژانس بیمارستان رسول‌اکرم (ص) و بیمارستان فیروزگر در سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۵» (PDF). مجله علوم پزشکی رازی - نشریه علمی_پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی ایران. ۲۶ (۸): ۹۵–۸۹.
  7. «ایستگاه خبر: یک زن ۹۰ ساله روسی خودرا در خانه‌اش عمل جراحی کرد». بی‌بی‌سی فارسی. ۲ آذر ۱۴۰۰.
  8. «آشنایی با عارضه "آسیت"؛ دلایل و درمان». خبرگزاری ایسنا. ۲۱ بهمن ۱۳۹۴.
  • سیسیل مبانی طب داخلی. تهران ۲۰۰۴