باز کردن منو اصلی

محمد بن علی بن حوقل معروف به ابن حوقل جغرافی‌دان سدهٔ چهارم هجری قمری است که در شهر نصیبین به دنیا آمد و در بغداد زندگی کرد. از جزئیات زندگی وی اطلاع چندانی در دست نیست. وی در نصیبین واقع در بین‌النهرین علیا زاده شد ولی تاریخ ولادتش معلوم نیست. عده‌ای حدس می‌زنند که ولادت وی باید سال‌ها پیش از ۳۲۰ ق بوده باشد. تاریخ مرگ او نیز در مآخذ موجود نیامده اما احتمالاً پس از ۳۶۷ ق بوده‌است. ابن حوقل تمایلات سیاسی به فاطمیون داشته‌است چنان‌که به گفتهٔ کراچکوفسکی، دوزی او را جاسوس فاطمیان دانسته‌است.[۱]

ابن حوقل
زاده نصیبین
درگذشت ca. 978
محل سکونت جهان اسلام
پس‌زمینه‌های علمی
School or tradition Balkhi school
تأثیرات ابوزید بلخی
کار علمی
دوران دوران طلایی اسلام
علاقه‌مندی‌های شاخص Islamic geography
آثار برجسته Ṣūrat al-’Arḍ
نقشه جهان ترسیم شده در سدهٔ دهم میلادی توسط ابن حوقل
نقشه دریای خزر ترسیم شده در سدهٔ دهم میلادی توسط ابن حوقل

وی برای نوشتن کتب خود بر پایه مشاهداتش سفری را آغاز کرد. وی در طی این مسیر از شمال آفریقا به اسپانیا رفت و بعد از مرزهای جنوبی صحرا به مصر و مناطق شمالی قلمرو مسلمانان و آذربایجان و ارمنستان رفته‌است. وی مسافرت خود را به طرف شبه جزیره عربستان و عراق و خوزستان و فارس ادامه داده‌است و در ۳۵۸ ه‍.ق به خوارزم و ماوراءالنهر رسیده‌است. اما بعد از آن مسیر مسافرت او گم شده‌است و اطلاعی در مورد ادامه مسیر وی در دست نیست.

از دیگر آثار وی می‌توان به کتابی اشاره نمود که وی در مورد سیسیل نوشته‌است که مفقود گشته‌است و کتابی نیز در مورد قلمرو مسلمانان و با اقتباس از کتاب استخری و به نام «مسالک و الممالک» یا «صورة الارض» نگارش کرده‌است. ابن حوقل را تنها جغرافی‌دان مسلمان دانسته‌اند که از آثارش طرحی روشن ارائه کرده‌است.

منابعویرایش

  • «فرهنگ مکتشفین و جغرافی نویسان جهان». نیک بین، نصرالله.انتشارات نبوی، چاپ وزیری، ۱۳۷۵.