باز کردن منو اصلی

احمد خانی

نویسنده و شاعر کُرد اهل ترکیه

احمد خانی (۱۷۰۷–۱۶۵۱ م) نویسنده، شاعر و فیلسوف کرد بود.[۱] وی سراینده یکی از برجسته‌ترین داستانهای عاشقانه به زبان کردی به نام مم و زین است. خانی به دلیل سرودن این مجموعه و استفاده از درون مایه ملی در شعرهایش در ادبیات کردی از جایگاه ویژه ای برخوردار است.[۲] احمد خانی از ایل خانی بود و در ناحیه هکاری در شمال کردستان یا (شرق ترکیه) امروزی به دنیا آمد. آن ناحیه به‌طور کلی جزیره بوتان نامیده می‌شد. وی از ۱۴ سالگی به نوشتن پرداخت و بعداً از دغوبایزید به ریتکان مهاجرت کرد. داستان منظوم مم و زین را در سن ۴۴ سالگی به پایان رساند.

احمد خانی
Statue of Kurdish poet and writer Ahmadi Xani in Sulaymaniyah, Kurdistan, Iraq.JPG
سردیس احمد خانی در کردستان عراق
زادروز۱۶۵۱ م
حکاری، استان حکاری
درگذشت۱۷۰۷ م
(دغوبایزید), آغری
تبارکرد
پیشهنویسنده، شاعر، ستاره‌شناس، فیلسوف
سال‌های فعالیتقرن ۱۷ام
تأثیرگذارانفارابی، فردوسی، ملای جزیری، علی حریری
تأثیرپذیرفتگانعبدالرحمان شرفکندی، مستوره اردلان، نالی، حاجی قادر کویی، هیمن
جنبشرنسانس

خانی بر زبان‌های کردی، فارسی و عربی تسلط داشت و در سال ۱۶۸۳ میلادی یک فرهنگ عربی-کردی به نام «نوبهار» برای کمک به کودکان عربی‌آموز نوشت.

خانی در شهر دغو بایزید در ترکیه درگذشت و گور او به نام تربت خانی زیارتگاه مردم است.

آثارویرایش

  • مم و زین: منظومه‌ای عاشقانه و عارفانه به کرمانجی در قالب مثنوی[۳]
  • دیوان خانی: مشتمل بر غزلیات و قصیده‌ها[۴][۵]
  • عقیده ایمان (عه‌قیده‌یا ئیمانێ): مثنوی به کردی کرمانجی در باب عقیده[۶]
  • نوبارا بچووکان: لغت‌نامه عربی کردی برای کودکان[۷]

میراثویرایش

جان دوست نویسنده کرد رمان تاریخی میرنامه را در خصوص زندگی احمد خانی نوشته‌است.[۸]

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۱ آوریل ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۱۲ اکتبر ۲۰۱۹.
  2. سجادی، علاءالدین، "تاریخ ادبیات کردی،" چاپخانه معارف، بغداد، (چاپ اول)1951.
  3. خزانه دار، معروف (2002). تاریخ ادبیات کرد، جلد دوم، اربیل: نشر آراس،
  4. خزانه دار، معروف (2002). تاریخ ادبیات کرد، جلد دوم، اربیل: نشر آراس،
  5. Durre, Abdurrehman (2002). Şerha Dîwana Ehmeda Xanî: Felsefe û Jiyana Wî,. KESKESOR.
  6. خزانه دار، معروف (2002). تاریخ ادبیات کرد، جلد دوم، اربیل: نشر آراس،
  7. خزانه دار، معروف (2002). تاریخ ادبیات کرد، جلد دوم، اربیل: نشر آراس،
  8. «وشه:دووه‌م: له‌بارهٔ ڕۆمانه‌کانی "میرنامه‌" و "مارتینی به‌خته‌وه‌ر"ه‌وه‌».