مَم و زین نام یکی از داستان‌های منظوم عاشقانه به زبان کردی است. اولین کسی که مم و زین را مکتوب کرده، احمد خانی (۱۷۰۷ -۱۶۵۱) است که درسدهٔ ۱۷ میلادی (اولین انتشار در سال ۱۶۹۲ میلادی) آن را به کرمانجی نوشته است.[۱] مم و زین داستان مهر پرشور دو دلدار به نامهای مم و زین است که این دو در پایان داستان در ناکامی جان می‌سپارند. صحنه این داستان در سرزمین جزیره در شمال بین النهرین (شمال عراق و جنوب ترکیه) در قلمرو امیر سرزمین بوتان است.

مدفن مم و زین در جزیره

داستانویرایش

مم و زین داستان دو عاشق است که در روز نوروز دیدار می‌کنند و عاشق هم می‌شوند. بکر که یکی از اهالی دربار است، در کار عاشقان فتنه‌انگیزی می‌کند و میر را برعلیه آنها تحریک می‌کند. به این ترتیب مم به زندان می‌افتد و در زندان می‌میرد. نکته‌ای که این کار ادبی را از برخی منظومه‌های عاشقانه جدا می‌سازد، تغییرِ معشوق فرد عاشق در پایان داستان و گرویدن او به سمت عشق واقعی که همان عشق به خداوند یکتا می‌باشد، است (همانند عشق زلیخا به یوسف، هرچند که این‌دو بهم رسیدند).[۲]

اهمیت مم و زینویرایش

برخی مم و زین را منظومه ملی کردها دانسته‌اند.[۳] از آنجا که احمد خانی در این کتاب لزوم وجود دولتی برای کردها را مطرح می‌کند. علاوه بر بعد داستانی و ناسیونالیستی مم و زین اهمیت عرفانی نیز دارد، زیرا خانی مکررا اشاراتی به درون مایه عرفانی کار خود می‌کند و در انتهای داستان مم را به مقام فنا فی الله می‌رساند.[۴]

میراثویرایش

در سال ۱۹۹۲ فیلمی دربارهٔ مم و زین و به همین نام از سوی امید ایلچی در ترکیه ساخته شد. مم و زین را عبدالرحمن شرفکندی (هژار) از کردی کرمانجی به کردی سورانی ترجمه کرده‌است.

منابعویرایش

  1. «AḤMAD-E ḴĀNI – Encyclopaedia Iranica». iranicaonline.org. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۱-۲۴.
  2. پنج داستان عاشقانه به زبان ساده، ابوالفضل رمضی، اراک، ۱۳۹۵.
  3. «AḤMAD-E ḴĀNI – Encyclopaedia Iranica». iranicaonline.org. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۱-۲۴.
  4. خزانه دار، معروف (2002). تاریخ ادبیات کرد، جلد دوم، اربیل: نشر آراس،


ترجمه به فارسی: عبدالخالق رحمانی