باز کردن منو اصلی

اصطخری

جغرافی‌دان ایرانی

ابواسحاق ابراهیم بن محمد فارسی اصطخری مشهور به کرخی (تاریخ مرگ: ۳۴۰ ه‍. ق/۹۵۱م یا ۳۴۶ ه‍. ق/۹۵۷م) جغرافیدان و نقشه‌نگار[نیازمند منبع] برجستهٔ ایرانی در سدهٔ ۴ ه‍. ق/ ۱۰م است. نام او برگرفته از شهر باستانی اصطخر در استان فارس ایران است.[۱]

اصطخری
نام بومی ابواسحق ابراهیم بن محمد فارسی استخری
درگذشت ۹۵۱ یا ۹۵۷ میلادی
محل سکونت جهان اسلام
پس‌زمینه‌های علمی
School or tradition مکتب بلخی
تأثیرات ابوزید بلخی
کار علمی
دوران دوران طلایی اسلام
علاقه‌مندی‌های شاخص جغرافیای اسلامی
آثار برجسته
  • صور الاقالیم
    • مسالک الممالک

محتویات

زندگیویرایش

او هم‌دورهٔ ابن حوقل بوده‌است. آن‌ها در هند با یکدیگر دیدار کردند و نه تنها کتاب‌هایشان هم‌نام است، بلکه در بسیاری از موارد از اصطلاحات یکسانی استفاده کرده‌اند. وی از هند تا اقیانوس اطلس را گشته‌است. فعالیت وی بیشتر در ترسیم نقشه بوده‌است.

آثارویرایش

صور الاقالیمویرایش

یکی ار آثار مهم وی کتاب صور الاقالیم است که در آن در مورد جغرافیای عربستان، شمال آفریقا، خلیج فارس، اندلس، مصر، شام، بیت‌المقدس، خوزستان، فارس، کرمان، سند، آذربایجان، ارمنستان، طبرستان، دیلم، دریای خزر، خراسان، سیستان، ماوراءالنهر با رسم نوزده نقشه بحث نموده‌است. این کتاب در سال ۱۸۳۹ در آلمان به چاپ رسید.

مسالک و ممالکویرایش

 
«صورت بحر فارس»، نقشه‌ای از کتاب مسالک الممالک

مسالک و ممالک به معنای «راه‌ها و ایالت‌ها» کتابی زمینهٔ جغرافیا و شبیه کتاب الاقالیم است. اما اختلافاتی با آن دارد. این کتاب دویست سال پس از نوشته شدنش توسط استخری، ترجمه شد. نسخه‌های خطی دیگری از کتاب مسالک و ممالک و همچنین صورالاقالیم استخری در کتابخانه‌های بزرگ جهان موجود است. از جمله نسخه خطی کتابخانه ملی وین به متن فارسی منسوب به خواجه نصیرالدین طوسی و نسخه کتابخانهٔ موزه ملی ایران مورخ ۷۲۶ هجری به خط ابن ساوجی.

مسالک و ممالک نیز از نفیس‌ترین نُسخ خطی اثر استخری در زمینه تاریخی و جغرافیایی است که در قرن ۴ ه‍.ق / ۱۰ م نوشته شده‌است. این نسخهٔ خطی در ۲ دی ۱۳۸۷ به شمارهٔ ۱۰۰۵ در فهرست کمیته ملی حافظه جهانی یونسکو به ثبت رسید و اکنون در موزه دوران اسلامیِ موزه ملی ایران نگهداری می‌شود.

منابعویرایش

  • نیک‌بین، نصرت‌الله. فرهنگ مکتشفین و جغرافی نویسان جهان. تهران: نبوی، ۱۳۷۵. [کدام صفحه؟]
  • اصطخری، ابراهیم بن محمد. مسالک و ممالک؛ ترجمه فارسی قرن پنجم - ششم هجری. به اهتمام ایرج افشار. ویرایش سوم. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۶۸. [کدام صفحه؟]
  • اصطخری، محمد بن ابراهیم. مسالک و ممالک. باهتمام ایرج افشار. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۴۰. [کدام صفحه؟]

پیوند به بیرونویرایش