خر

حیوان اهلی از خانواده اسبیان
(تغییرمسیر از الاغ)
خر
Donkey 1 arp 750px.jpg
وضعیت بقا
اهلی‌شده
طبقه‌بندی علمی
فرمانرو: جانوران
شاخه: طنابداران
رده: پستانداران
راسته: تک‌سم‌سانان
تیره: اسبیان
سرده: ستوران
زیرسرده: Asinus
گونه: خر وحشی آفریقایی
زیرگونه: E. africanus asinus
نام سه‌جمله‌ای
Equus africanus asinus
کارل لینه، ۱۷۵۸

خر یا الاغ یا درازگوش[۱] (Equus africanus asinus) حیوانی اهلی از خانوادهٔ اسبیان است. خر وحشی آفریقایی جد وحشی خرهای اهلی است. این حیوان حدود ۵۰۰۰ سال پیش در مصر یا بین‌النهرین اهلی شد. انسان‌ها از این حیوان بیشتر برای بارکشی استفاده می‌کنند. جمعیت خران دنیا به بیش از ۴۰ میلیون رأس می‌رسد. خر در فرهنگ عامیانه بسیاری از کشورها نماد حماقت و لجاجت است.

یک خر متوسط القامت حدود یک متر ارتفاع در ناحیهٔ شانه دارد، اما نژادهای مختلف آن اندازه‌های متفاوتی دارند. خرهای سیسیلی فقط ۶۱ سانتیمتر قد می‌کشند، در حالی که خرهای آمریکایی با ارتفاع ۱۶۷ سانتیمتر هم دیده شده‌اند. رنگ خرها از سفید تا خاکستری یا سیاه متغیر است. خرها هرچند از اسبها کندروتر هستند اما قدم‌های استواری دارند و بر کشیدن بارهای سنگین در مسیرهای دشوار قادر هستند. قاطر حیوان دورگه‌ای است که از تزویجِ خر نر و اسب ماده حاصل می‌شود و قدرت بارکشی آن بسیار بیشتر از خر و اسب است.[۲]

محتویات

انواعویرایش

معروفترین نژادهای خرهای اهلی:

  • خر تبتی
  • خر معمولی
  • خر شامی
  • خر قبرسی
  • خر حبشی

الاغ امروزه به صورت وحشی فقط در شمال آفریقا، از سومالی گرفته تا حدود رود نیل، به‌سر می‌بَرد، حال آنکه در زمان‌های قدیم گروه‌های وحشی آن در شرق و مرکز آفریقا و در آسیای صغیر به حد وفور وجود داشت.

الاغ حدود ۵۰۰۰ سال پیش توسط مصری‌ها اهلی شد و به عنوان یک حیوان باربر مورد استفاده قرار گرفت. قد الاغ‌ها در نواحی مختلف جهان فرق می‌کند مثلاً قد الاغ‌های هند و سومالی خیلی کوتاه است. رنگ آن‌ها هم در جاهای مختلف دنیا فرق می‌کند.

در مصر قدیم الاغ سمبل کودنی بود و افراد کم‌هوش و کودن را به صورت یک الاغ نقاشی می‌کردند و رومیان هم برخورد با یک الاغ را بدیُمن می‌دانستند.

درازگوش‌ها به صورت دسته‌های ۱۰۰ تا ۱۵۰ نفری به سر می‌برند و بیش‌تر در مناطق بی‌آب‌وعلف زندگی می‌کنند و خوراکشان علف، بوته و برگ درختان است. آنها بسیار قانع، بردبار و زحمت‌کش هستند و به همین دلیل مورد سوءاستفاده بشر قرار گرفته‌اند.

الاغ نه تنها به عنوان بارکش مفید است بلکه شیرش هم خاصیت‌های عجیبی دارد و چون کازئینش کمتر از شیر گاو و شیرینی‌اش بیشتر از آن است برای افرادی که جهاز هاضمه ضعیفی دارند به ویژه آن‌هایی که مبتلی به بیماری سل هستند بسیار سودمند است.

تغذیهویرایش

خرها دستگاه گوارش نیرومندی دارند که قادر به هضم موارد خوراکی زبر است. گوارش خرها از اسب‌ها موثرتر است و یک خر نسبت به یک اسب با وزن و قد برابر به غذای کمتری نیاز دارد. میزان غذای مورد نیاز یک خر حدوداً ۱٫۵ درصد وزن بدن او علوفه است.

در مورد تغذیه مناسب برای خرها اختلاف نظر است. بعضی معتقدند که تنها کاه (به ویژه کاه جو) همراه با چریدن در تابستان و یونجه خشک در زمستان برای تغذیه خرها کافیست و تمام مواد غذایی مورد نیاز ایشان از این طریق تأمین می‌شود. اما برخی دیگر افزودن دانه‌های غلات به غذای خرها را توصیه می‌کنند و برخی نیز تغذیه خرها با کاه را اشتباه می‌دانند.

کاربردهاویرایش

اقتصادیویرایش

خر برای حداقل ۵۰۰۰ سال به عنوان یک حیوان کاری استفاده شده است. از بیش از ۴۰ میلیون خر در جهان، حدود ۹۶ درصد در کشورهای در حال توسعه هستند، جایی که از آنها اساساً به عنوان حیوانات باری یا برای کارهای کشیدنی در جابجایی یا زراعت استفاده می‌شود. بعد از انسان، خر ارزانترین نیروی کار در زراعت است.[۳]

طب سنتی چینیویرایش

ژلاتین پوست خر حاصل از جوشیدن پوست در آب، یک محصول دارویی سنتی چینی برای افزایش هموگلوبین و گلبول‌های سرخ می‌باشد.[۴] آلت نری، استخوان، خون، معده و دل و روده، چربی و شیر کاربرد دارویی دارند.[۴]

میدان جنگویرایش

در طول جنگ جهانی اول جان سیمپسون کرکپاتریک، یک برانکاردبر بریتانیایی که برای لشکر مشترک نیوزیلندی و استرالیایی خدمت می‌کرد و ریچارد الکساندر «دیک» هندرسون از لشکر بهداری نیوزیلند از خرها برای نجات سربازان آسیب دیده از میدان نبرد گالیپولی استفاده کردند.[۵][۶]

به گفتهٔ نویسندهٔ غذایی، متیو فورت، خرها در ارتش ایتالیا استفاده شده بودند. تفنگداران چخماقی کوهستان هر یک، یک خر برای حمل ادوات جنگیشان داشتند که در شرایط اضطراری حیوان می‌توانست خورده شود.[۷]

همچنین خرها برای حمل مواد منفجره در درگیری‌هایی شامل جنگ در افغانستان و غیره استفاده شده‌اند.[۸][۹]

ادبیاتویرایش

ایرج میرزا شعری طنز دربارهٔ مناظرهٔ انسان با خر دانا سروده‌است. همچنین مولوی و فردوسی، هر یک در شعری، دربارهٔ انسان‌هایی که کارهای تقلیدیِ ندانسته انجام می‌دهند، داستانی مشترک از شخصی که رابطهٔ جنسی با خر را بدون کدو از دیگری تقلید کرده مثال زده‌اند.

 
«یک خر زنده در حال لگدزدن به یک شیر مرده»، طراحی‌شده توسط توماس نَست، مجلهٔ هفتگی هارپر، ۱۹ ژانویهٔ ۱۸۷۰

سیاستویرایش

اندرو جکسون یکی از اولین رهبران برجستهٔ حزب دموکرات ایالات متحده آمریکا بود. دشمنان او نام او را به «جک‌اس» به عنوان یک اصطلاح مضحک از یک حیوان نفهم تحریف کردند. اما دموکرات‌های آمریکا از پیامدهای آن استقبال کرده و آن را برگزیدند، از این رو خر به یک نشان ماندگار و بسیار شناخته شده و نیمه رسمی برای حزب دموکرات تبدیل شد. بیشترین تأثیر ماندگار آن از کارتون‌های ۱۸۷۰ توماس نَست در مجلهٔ هفتگی هارپر می‌آید.[۱۰]

در کردستان عراق نیز رهبران حزب خران کردستان عراق بر این باورند که خر موجودی بی آزار و زحمت‌کش است از این رو خر را محترم‌تر از شیر می‌دانند. در این باره می‌توان به مقایسه‌ای توسط عمر کلول دربارهٔ نام نایاب خَردِل با نام رایج شیردل اشاره کرد.

رای خرکی

به رای دادن بدون حساب و کتاب که بر اساس صلاحیت نامزدهای انتخابات نباشد نیز رای خرکی گفته می‌شود.

آشپزیویرایش

 
خوراک آلت تناسلی این حیوان در رستورانی در پکن

در شرق آسیا از گوشت، پوست و تقریباً تمام اعضای خر در آشپزی استفاده می‌شود.[۱۱] یک ضرب‌المثل قدیمی چینی می‌گوید: «خوراک اژدها در آسمان (بهشت) و خوراک خر روی زمین».[۱۱] از آلت تناسلی این حیوان در طبخ غذا استفاده می‌شود و برخی رستوران‌ها چون رستوران‌های گوا لی ژوانگ ‏(en) به عرضهٔ این غذا می‌پردازند.[۱۲][۱۳] رستوران‌های گوا لی ژوانگ متخصص در ارائه خوراک از آلات تناسلی و دنبلان) گونه‌های مختلف حیوانات است.[۱۲][نکته ۱] چینی‌ها معتقدند که خوردن آلت نری می‌تواند قوای جنسی را تقویت کند.[۱۲]
از دیگر غذاهایی که با گوشت خر تهیه می‌شود می‌توان به خربرگر اشاره کرد.

آلت تناسلیویرایش

آلت تناسلی این حیوان در آشپزیِ کشورهای شرق دور به کار برده می‌شود.[۱۳][۱۱] اندازهٔ آلت تناسلی الاغ نر در حالت برانگیختگی (نعوظ) به چهل تا شصت سانتی‌متر می‌رسد که گرچه در مقایسه با انسان بسیار بزرگ است، اما در مقایسه با سایر جانوران (بدون توجه به جثهٔ جانور) رکورددار نیست. آلت وال دو و نیم متر، آلت فیل یک و نیم متر، و آلت گاومیش آمریکایی ۹۰ سانتی‌متر طول دارد.[۱۴]

نگارخانهویرایش

جستارهای وابستهویرایش

نکاتویرایش

  1. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Guo Li Zhuang». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی .

پانویسویرایش

  1. دهخدا، لغتنامهٔ دهخدا ← درازگوش
  2. donkey. (2014). In Encyclopædia Britannica. Retrieved from http://www.britannica.com/EBchecked/topic/169141/donkey
  3. «The challenges in using donkeys for work in Africa». Pearson, R.A. ; E. Nengomasha; R. Krecek (1999). London: Intermediate Technology Publications. in P. Starkey; P. Kaumbutho Meeting the challenges of animal traction. Resource book of the Animal Traction Network of Southern Africa, Harare, Zimbabwe. 
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ . وب سایت استان جی‌لین. http://english.jl.gov.cn/Investment/Opportunities/Industry/AgriculturalProductsProcessing/201208/t20120829_1265389.html. 
  5. «Simpson and his donkey». بازبینی‌شده در January 2012. 
  6. «Anzac Heirs: A selfless lifetime of service». The New Zealand Herald، 22 April 2010. 
  7. Fort, Matthew (June 2005). Eating Up Italy: Voyages on a Vespa. HarperPerennial. شابک ‎۰-۰۰-۷۲۱۴۸۱-۲. 
  8. «Donkey 'suicide' bombing is latest tactic against patrols». Evans, Michael. The Times، April 30, 2009. بازبینی‌شده در July 2011. 
  9. «Syria and Terrorism». Ganor, Boaz. Survey of Arab Affairs. Jerusalem Center for Public Affairs، November 15, 1991. بازبینی‌شده در July 2011. 
  10. «Andrew Jackson: Symbol for an Age». John William Ward. Oxford Up، 1962. 87–88. 
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ ۱۱٫۲ «Grin, it's a donkey». چاینا دیلی. 
  12. ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ ۱۲٫۲ «Andrew Harding, Beijing's penis emporium, BBC News, 23 September 2006». 
  13. ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ “CCTV NEWS Channel anchor Tianran He - CCTV News”. Being a Travelogue presenter entails many things. 2014-12-24. Retrieved 2015-03-18. [منبع نامعتبر؟]
  14. “penis”. Sizes. 2013-04-08. Retrieved 2015-03-18. 

منابعویرایش