باز کردن منو اصلی
دستگاه گوارش انسان

گُوارش یا هَضم یا تحلیل به فرایند قابل جذب کردن غذا توسط حل کردن آن و تجزیه آن را به ترکیبات شیمیایی ساده گفته می‌شود که در بدن موجودات زنده رخ می‌دهد. گواردن عمدتاً از طریق آنزیم‌های ترشح شده به دستگاه گوارش انجام می‌پذیرد.[۱]

گوارش در انسانویرایش

غذای خورده شده حاوی اجزای مختلفی است که هریک برای ورود به داخل بدن راه‌های مختلفی دارند برخی مانند آب به سادگی از طریق انتشار جذب می‌شوند و برخی مانند ویتامین B12 جذب فعال دارند. سه گروه عمده غذایی که باید هضم شوند (یعنی به اجزای ریزتر خرد شوند تا قابل جذب از روده باشند) عبارتند از کربوهیدرات، چربی و پروتئین.

کربوهیدرات‌هاویرایش

گوارش کربوهیدراتها از دهان و با آمیلاز بزاق شروع می‌شود. در معده پیشرفت مهمی روی نمی‌دهد ولی در روده آمیلاز لوزالمعده و دیواره روده باریک با تولید آنزیم‌های مالتاز، لاکتاز و ساکاراز موجب شکسته شدن دی ساکاریدهای مالتوز، لاکتوز و ساکروز(Sucrose) به مونوساکاریدهای تشکیل دهنده خود می‌گردند که از دیواره روده جذب می‌شوند.

پروتئین‌هاویرایش

گوارش اصلی پروتئین‌ها از معده و با آنزیم پپسین شروع می‌شود. پس از ورود مواد غذایی به روده باریک اندوپپتیدازها مانند تریپسین، کیموتریپسین کار پپسین را ادامه می‌دهند و پروتئین‌ها را به پلی پپتیدهای کوچکتر تجزیه می‌کنند. عمل آنزیم تریپسین شکستن پیوند پپتیدی تشکیل شده توسط عامل کربوکسیل اسیدهای آمینه لیزین و آرژنین است. نقش دیگر تریپسین، فعال ساختن کیموتریپسینوژن و تبدیل آن به کیموتریپسین است. کیموتریپسین موجب شکستن پیوندهای پپتیدی تشکیل شده توسط گروه کربوکسیل اسیدهای آمینه آروماتیک است (Tyr, Trp, Phe). تریپسین موجب تبدیل آنزیم‌های پروکربوکسی پپتیداز به کربوکسی پپتیداز می‌گردد.

اگزوپپتیدازها مانند کربوکسی پپتیداز (ترشح شده از لوزالمعده) و آمینوپپتیداز (دیواره پرزهای روده) مرحله نهایی هضم پروتئین‌ها را برعهده دارند و پلی پپتیدها را به اسیدآمینه‌های ساده تجزیه می‌کنند. آنزیم‌های کربوکسی پپتیداز موجب جدا کردن اسیدهای آمینه از انتهای کربوکسیل زنجیر پلی پپتیدی می‌باشند.

چربی‌هاویرایش

گوارش چربی‌ها اصولاً با لیپاز (ترشح شده از معده) شروع می‌شود اما این آنزیم لیپیدها را به واحد سازنده خود تبدیل نمی‌کند. در روده باریک، لیپیدها توسط لیپاز و فسفولیپاز پانکراس، بعلاوهٔ آنزیم‌های سلول های پوششی روده، به مونومرهای خود تبدیل می‌شوند. لستیناز (Lecithinase) وظیفه شکستن مولکول لستین و جداسازی یک مولکول اسید چرب را برعهده دارد. برای جذب چربی‌ها از روده (چون محلول در آب نیستند) نیاز به صفرای ترشح شده از کبد است تا با تشکیل میسلهایی چربی از غشای سلول‌های روده باریک عبور کند و نهایتاً به سیستم لنفاوی و کبد برسد.

پانویسویرایش

  1. Digestion, Definition from Merriam-Webster Dictionary