امامزاده قاسم (تهران)

امام‌زاده قاسم، امام‌زاده و نیز منطقه‌ای است در شمال تجریش که در دامنه رشته کوه البرز و در ارتفاع ۱۷۰۰ متری قرار دارد.

امامزاده
قاسم
Imamzadeh Qasem Zarih.jpg
ضریح امامزاده قاسم
نقشنوهٔ حسن مجتبی و پدرزن عبدالعظیم حسنی
نامقاسم
مدفنگلاب‌دره، تجریش، شهرستان شمیرانات
پدرحسن بن زید بن حسن مجتبی، یا حسن مجتبی
فرزند(ان)خدیجه (همسر عبدالعظیم حسنی)[نیازمند منبع]

امام‌زاده قاسم در شهر تهران و در شمال منطقه شمیران و در روستای قدیمی «دژ علیا» واقع است. بنای اصلی امام‌زاده برجی هشت ضلعی است که هر ضلع آن از داخل ۲/۲۵ متر عرض دارد و از آجر ساخته شده‌است.و این بقعه امروزه دارای صحن، ایوان، رواق و گنبد کاشیکاری است. اصل بنای بقعه را از قرن هفتم هجری دانسته‌اند. در زمان شاه تهماسب صفوی صندوقی با تاریخ ۹۶۳ هـ. ق بر روی مرقد نهاده شد.

ساختمان اصلی بقعه در زمان فتحعلی شاه قاجار توسعه یافت و ایوان بزرگ فعلی در طرف قبله بنا شد. بیرون بقعه و در گوشه جنوب غربی بنای قدیم، هنوز طاق نماها و رومی‌های عهد صفویه مشهود است. گنبد بیرونی بنا پیازی شکل است و ساقه آن با پوششی از کاشی خشتی با نقوش هندسی و خطوط کوفی بنایی تزیین شده‌است. صندوق امام‌زاده در سال ۹۶۳ هـ. ق در سی و سومین سال پادشاهی شاه تهماسب صفوی روی مرقد نصب شد.

گورستان امام‌زاده قاسم در زمین‌های پیرامون بنا به شکل پلکانی قرار گرفته و مقابر خانوادگی خانواده‌های قدیمی و سرشناس تهران را در خود جای داده‌است.( گورستان مرتبط باین امامزاده یک قسمت پلکانی که بالاترین قسمت این پلکان را صحن مقابل ساختمان بقعه تشکیل میدهد و باورود به دربی که که بسمت جنوب باز میشدوباتعدادی پله بسمت سطح پایینی محل دفن موات پایین میرود راه رسیدن به سط ح پایینتر را ثکیل میدا ،در محلهای پاگرد این پله ها هم تعدا ی مقابر متعلق به برخی متمولین انزمان شمیران وتهران قدیم وجود داشت .تعدادی هم حج ا های بعنوان ارامگاههای خانوادگی قرارداشت که مورد استفاده کسانی قرار میگرفت که توان پرداخت وجوه تعیین شده از طرف امنای مجموعه راداشتند باصطلاح مکان اختصاصی انجهان راپیشاپیش ازان خود وخانوادشان کرده بودند.یک قسمت دیگر از گورستانی که به این امامزاده مرتبط بود ولی امروزه بدلیلمنصورشدن سطح فعلی حیاط مقابل بقعه بنظرمیرسد که ازین مجموعه جداست ولی درواقع جزوی از این مجموعه بوده محلی است که بعد پشت داز خروج از درب میانه ی فضای همسطح که درضلع غربی پشت بقعه باگذراز حیاط پشتی بقعه وپایین رفتن از پله هازی که بسمت شرق بپایین رفته از میابل درب غسالخانه انزمان عبور میکرد وبه ططح گورستان بیرونی حال حاضرمیرسید سطحی را درمقابل خود داشت کهباعرضی حدود بیست متر بشکل مستطیل درکنار راه عبوری مردمی که بین میدان اصلی محله ومنازلشان درمحله معروف به زیرامامزاده ناگزیر از عبور ازقسمت غربی سطح اصلی مقابل بقعه میبودن وباگذراز داخل تکیه قدیمی امامزاده میتوانستند به میران اصلی ومغازه های ان دسترسی داشته باشند.این گورستان هم بخشی از گورستان امامزاده نمحسوب میشد که باممنوعیت دفن اموات در گورستانهای فرعی وکل گرفتن بهشت زهرا ،دیگر مورد توجه مناسب امنا و،،،قرارنگرفت چون منبع درامدایشان بدو که ظاهرا خشک شد ودیگر لز ثواب نگهداری اموات هم خبری نبود.

پیشینهویرایش

طبق معتبرترین نظرات این امام‌زاده، قاسم بن حسن بن زید بن حسن مجتبی می‌باشد که دختر او به نام خدیجه به همسری عبدالعظیم حسنی در می‌آید[۱] این امام‌زاده که مانند بسیاری دیگر از سادات و علویان تحت تعقیب مأموران بنی امیه و بنی عباس قرار داشته‌است، به سمت کوه‌های البرز که مکان امن مناسبی بود عزیمت می‌کنند و پس از وفات یا شهادت، در منطقه بالادژ (که بعدها به نام وی، امامزاده قاسم نامیده شد) مدفون می‌شود.


تاریخچه بقعهویرایش

مورخین اولین بقعه آبرومند که بر مزار این امام‌زاده ساخته شده را به عضدالدوله دیلمی در سال ۳۷۰ هجری قمری نسبت می‌دهند. بعدها این بقعه گسترش پیدا می‌کند.

در زمان شاه طهماسب اول صفوی ایوانی در مشرق بقعه اضافه می‌شود و یک صندوق چوبی روی قبر امام‌زاده قرار می‌گیرد و گویا زیر صندوق فعلی قرار دارد.

در زمان فتحعلی شاه قاجار این بقعه توسعه پیدا کرد و ایوانی رو به جنوب ساخته شد و ایوان شرقی تبدیل به رواق حرم شد. سپس گنبد کاشی کاری شده‌ای نیز بر فراز بارگاه احداث کردند و مرمت‌هایی نیز به دستور ناصرالدین شاه قاجار انجام گرفت.

مختصات: ۳۵°۴۹′۰۰″شمالی ۵۱°۲۶′۰۸″شرقی / ۳۵٫۸۱۶۷۱۰°شمالی ۵۱٫۴۳۵۵۵۴°شرقی / 35.816710; 51.435554

نگارخانهویرایش

منابعویرایش

  1. عطاردی صفحهٔ ۹۷

منابعویرایش