بستان‌آباد

شهری در استان آذربایجان شرقی، ایران

بُسْتانْ‌آبادْ یکی از شهرهای شرقی استان آذربایجان شرقی و مرکز شهرستان بستان‌آباد است که در فاصلهٔ ۵۰ کیلومتری مرکز استان (تبریز) و در ۶۵کیلومتری شهر سراب واقع شده‌است.

بستان‌آباد
بوستان آوا
بستان آباد.jpg
کشور ایران
استانآذربایجان شرقی
شهرستانبستان‌آباد
بخشمرکزی
نام(های) پیشیناوجان
سال شهرشدن۱۱۰۰
مردم
جمعیت۲۱۷۳۴ نفر (۱۳۹۵)[۱]
جغرافیای طبیعی
ارتفاع۱۷۲۲
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه۸ درجه سانتی گراد
میانگین بارش سالانه۳۳۰
روزهای یخبندان سالانه۱۸۰ شهردار=قنبری
اطلاعات شهری
ره‌آوردفطیر محلی، لبنیات و هویج
پیش‌شمارهٔ تلفن۰۴۱۴۳۳۳
شناسهٔ ملی خودرو ایران ۲۵م
کد آماری۱۲۰۷
بستان‌آباد بر ایران واقع شده‌است
بستان‌آباد
روی نقشه ایران
۳۷°۵۰′۴۴″شمالی ۴۶°۵۰′۱۳″شرقی / ۳۷٫۸۴۵۶۴۴۵۹°شمالی ۴۶٫۸۳۶۸۲۲۷۲°شرقی / 37.84564459; 46.83682272

بستان آباد کنونی، در محل استقرار شهر باستانی اوجان بنا شده‌است. اوجان در زمان ایلخانان، پایتخت ییلاقی سلاطین وامیران مغول بوده‌است به طوریکه در فصولی از سال سلاطین، خانات، خاتون‌ها وشاهزادگان مغولی در این شهر استقرار می‌یافتند و چمن زارهای اطراف شهر محل اتراق ومشق سپاهیان و همچنین چراگاه اسبان واحشام دولتی بوده واین شهر، شهری کاملاً سلطنتی واشراف‌نشین بوده‌است. بستان آباد کنونی دراوایل دورهٔ قاجاریه، با اسکان ایلات و طوایف حاجعلیلو (قره داغی) و میزالو (شقاقی سراب) دراین محل، بناشده‌است؛ سپس در نتیجه رونق اقتصادی و افزایش جمعیت تبدیل به شهرشده‌است. این شهرامروزه از چهار محله تاریخی به نام‌های اسکی‌کند، بستان‌آباد علیا و بستان‌آباد سفلی و قره کوره تشکیل شده‌است که درگذشته ای نه چندان دور، هرکدام روستایی مستقل بوده‌اند. ساکنان بستان‌آباد آذربایجانی هستند و پیرو مذهب شیعهٔ دوازده‌امامی بوده و به زبان ترکی آذربایجانی بالهجه ای متفاوت از لهجه تبریزی سخن می‌گویند که ازنظر دستوری، با لهجهٔ قره داغی قرابت دارد. این شهر طبق سرشماری سال ۹۵–۲۱٬۷۳۴ نفر جمعیت دارد و به دلیل واقع شدن در میان سه شهر عمده آذربایجان (تبریز و زنجان-میانه و اردبیل) از نظر اقتصادی اهمیت بسزایی یافته‌است. درمحلهٔ اسکی کند بستان آباد، آبگرم معدنی وجود دارد که بسیار خاصیت درمانی داشته و همه ساله پذیرای مهمانان از سراسر کشورمی باشد. از جمله سوغات:فطیرسنتی،سیب زمینی ،هویج،گندم، عسل،کره،ماست،دوغ(عیران)وپنیر محلی معروف(لیقوان پنیری) است.

پیشینهویرایش

بستان آباد در محل شهر باستانی و گمشدهٔ اوجان بنا شده‌است. اوجان درگذشته شهری بوده‌است از توابع آذربایجان در دامنه کوهستان سهند و ده فرسخی مسیر تبریز -اردویل (اردبیل). تاریخ احداث این شهر به پیش از اسلام برمی گردد و احتمالاً در دوران هخامنشی بنا شده‌است. حمدالله مستوفی نویسندهٔ بزرگ قرن هشتم، درکتاب نزهت القلوب، تأسیس شهر اوجان را به بیژن پسر گودرز نسبت داده‌است.[نیازمند منبع]

جغرافیاویرایش

 
اوجان (بستان آباد کنونی) در استان آذربایجان در دوره خلفای عباسی

بستان‌آباد در منطقه‌ای کوهستانی و سردسیر واقع شده و پیرامون آن را کوه‌های مرتفع فراگرفته‌اند. کوه‌های بزقوش در شمال و کوه‌های موروداغ در غرب آن واقع شده‌اند. سهند (۳۷۷۲ متر)، بزداغ (۳۶۰۵ متر)، بیوک‌داغ (۲۹۶۰ متر)، دروانه‌داغ (۲۹۵۴ متر)، قباق‌داغ (۲۹۰۴ متر)، آلتی (۲۵۶۰ متر)، شبلی (۱۶۵۴) و حیدربابا، مهم‌ترین ارتفاعات این شهرستان هستند.[۳]

مشاهیرویرایش

 
حسین شهابی کارگردان سینما
  • سید محمدحسین شهریار سید محمدحسین بهجت متخلص به شهریار؛ شاعر معاصر
  • آیت الله حاج میرزا علی بستان آبادی (1307-1374) از مجتهدین به نام تبریز
  • محمدرضا اعلایی (قهرمان کشتی میان محله ای و نایب قهرمان قوی ترین مردان ایران)
  • حسین شهابی کارگردان سینمای ایران
  • هادی ساعی بنه کهل قهرمان تکواندو المپیک و جهان
  • علی اسمعیلی قهرمان چندین دوره قویترین مردان ایران
  • شهید علیرضا اعلایی (خلبان ارتش)
  • خسته قاسم شاعر قرن دوازدهم در تیکمه داش
  • جواد خیابانی مجری برنامه‌های ورزشی تلویزیون
  • داوود دانش‌جعفری وزیر اقتصاد و دارایی در دوره دولت نهم
  • مصطفی محمدنجار (وزیر دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح در دوره دولت نهم و وزیر کشور در دوره دولت دهم)
  • مرضیه صدقی سقین سرای(قهرمان پارا المپیک)
  • پرویز زارع شاهمرسی (نویسنده و مترجم)

آب و هواویرایش

آب و هوای بستان آباد به دلیل قرار گرفتن در دامنه کوهستان سهند در زمستان سرد و پربرف و در تابستان معتدل است. دمای مرکز این شهرستان گاهی به ۴۶ - درجه سانتی گراد رسیده و به همین دلیل سردترین شهر ایران لقب گرفته‌است.[نیازمند منبع]

مردمویرایش

اکثر اهالی شهر بستان‌آباد، به کشاورزی، دامداری و رانندگی کامیونهای سنگین مشغولند. البته عده‌ای نیز به کار در کارخانجات صنعتی و نیز ادارات دولتی و خصوصی روی آورده‌اند. همچنین روستاهای تابعه بستان آباد مثل الوار و کر و سیناب در بافت فرش مشهور می‌باشند. از دیگر روستاهای معروف این شهرستان روستای انباردان می‌باشد که بیشتر اهالی این روستا به کار تولید پنیر لیقوان و پنیر تبریز مشغول هستند و یکی از قطبهای اقتصادی شهرستان می‌باشد.

زبان مردم این شهر، همانند سایر نقاط منطقه آذربایجان، ترکی آذربایجانی است که به لهجه محلی بستان آباد تلکم می‌شود. صرف فعل گلمک (آمدن)، بالهجهٔ تبریز و بستان آباد وتفاوت این دو:

تبریزی (گلماق): گله جاغام/گله جاخسان/گله جاق/گله جاغیق/گله جاقسیز/گله جاقلار

بستان آبادی (گلمک): گله جئیم/گله جئکسن/گله جئک/گله جئییک/گله جئک سۆز/گله جئکلر

جمعیت شهر بستان‌آباد طبق سرشماری سال ۱۳۸۵ خورشیدی، بالغ بر ۱۶٬۵۹۲ نفر بوده‌است که از این تعداد ۸٬۵۰۸ نفر مرد و ۸٬۰۸۴ نفر نفر زن بوده‌اند. همچنین تعداد خانوارهای این شهر، ۳٬۹۳۷ خانوار بوده‌است.[۴]

جاهای دیدنیویرایش

تپۀ طاحونه (دگیرمان تپه‌سی)

ساختمان تاریخی نایب‌السلطنه

گورستان تاریخی دیزناب

قوچ‌های سنگی متنق

کاروانسرای تاریخی الخلج

تپۀ تاریخی جانقور بستان‌آباد

پارک صبا

تپه علایی

توپ تاریخی سید رضا

منابعویرایش

  1. «نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳9۵ خورشیدی». درگاه ملی آمار. دریافت‌شده در ۲۷ فوریهٔ ۲۰۱۰.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ «بستان‌آباد». بنیاد دائرةالمعارف اسلامی. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۷ دسامبر ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۲۷ فوریهٔ ۲۰۱۰.
  3. «بستان‌آباد». استانداری آذربایجان شرقی. دریافت‌شده در ۲۱ مارس ۲۰۱۱.
  4. «نتایج سرشماری ایران در سال ۱۳۸۵». درگاه ملی آمار. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۱ آبان ۱۳۹۲.

جستارهای وابستهویرایش

پیوند به بیرونویرایش