تَگَرگ ویا ژاله گونه‌ای بارش است. تگرگ قطره‌های یخ‌بسته باران است که از آسمان فرو می‌ریزد. تگرگ در اثر تغییرات ناگهانی هوا بر زمین فرو می‌ریزد و بیشتر در بهار موجب زیان سردرختی‌ها و دیگر محصول‌های کشاورزی می‌گردد و در شمار آفات آسمانی است.[۱]

تگرگ (ژاله)
ویدئویی از یک تگرگ در هووورتشوویتسه در جمهوری چک
نشانهتکه‌های یخ که در جریان یک باران یا طوفان تندری از آسمان به زمین می‌بارد.
گونهSevere
ابر سرچشمهابر کومه‌ای‌بارا
اثرایجاد آسیب شدید و غُرشدگی در فلز
یک تگرگ درشت، با قطری در حدود ۶ سانتی‌متر.

علت ایجاد تگرگ برخورد سریع هوای نمناک به لایه‌های بالاتر و سردتر جو و یخ زدن ذرات بخار آب است. قطر تگرگ‌ها در حدود ۵ تا ۵۰ میلی‌متر است و بیشتر از ابرهای کومولونیمبوس (کومه‌ای‌بارا[۲]) که اغلب با رعد و برق همراه باشد، می‌بارد. تگرگ از یک هستهٔ مرکزی سفیدرنگ تشکیل شده که رشته‌های سفید زیادی دور آن را فرا گرفته‌است. این رشته‌ها نیز با پوستهٔ نازکی از یخ احاطه شده‌اند.[۳]

دانه‌های تگرگ ریز را سرماریزه می‌گویند.[۴]

آسیب هاویرایش

اگر میزان بارش تگرگ در فصل بهار زیاد باشد موجب می‌شود تا محصولات آسیب ببینند بارش تگرگ برای محصولات سر درختی مانند سیب، گیلاس زردآلو و … در فصل بهار موجب می‌شود تا شکوفه‌های این درختان با شدت برخورد تگرگ از بین بروند و با ریختن شکوفه درختان دچار آسیب می‌شوند و محصولات کم باری را در سال برای کشاورزان دارند.تگرگ می تواند خسارات زیادی به ویژه به اتومبیل ها ، هواپیماها ، نورگیرها ، سازه های سقف شیشه ای ، دامها وارد کند.[۵]وقتی غلاف های تگرگ از ۰/۵ اینچ (۱۳ میلی متر) فراتر رود ، می تواند به هواپیما در عرض چند ثانیه آسیب جدی وارد کند. [۶]

شکل گیریویرایش

علت علمی تشکیل تگرگ صاعقه و برخورد شدیدی است که هوای نمناک با لایه‌های هوا در سطوح بالا دارد سطوح بالایی هوا در فصل بهار دارای جوی سرد و یخ هستند که موجب می‌شود تا قطرات نمناک هوا در این سطوح یخ ببندد و به صورت بارش یخی به زمین فرد آیند. به طور میانگین قطر تگرگ‌های بارشی ۵- ۵۰ میلی متر هستند و از نوع ابر‌های کومولونیمبوس که ابر‌های کومه‌ای بار هستند می‌بارد که با رعد و برق‌های پر صدا نیز همراه است. تگرگ دارای یک هسته مرکزی است که موجب تشکیل شدن آن شده است این هسته سفید رنگ رشته‌های مختلفی را در طول‌های مختلف تشکیل می‌دهد که موجب شکل گیری و بزرگ‌تر شدن تگرگ می‌شو درشته‌های تشکیل شده از هسته مرکزی سفید با استفاده از پوسته‌های نازک یخی احاطه می‌شوند و به شکل دایره‌ای شکل می‌گیرند این دانه‌ها با استفاده از میکروسکوپ‌های مخصوص دیده بررسی می‌شوند و دارای تصاویری بسیار زیبا و شگفت انگیز هستند.[نیازمند منبع]

در گویش‌های محلیویرایش

گویش نام‌ها
لری لرهای بختیاری (تور، تگر ،تِوِرگ)، لر های بویراحمدی(تگرس) و لر های زویار قزوین:(تیر)
خراسان ژَله، جلِه، سنبلک ،جنوب خراسان به تگرگ "جَله" گفته می شود
کردی تگر، تگرگ (گویش اردلانی) ته رزه، تورگ (گویش سورانی)، تورک، تِگِر (کردی ایلامی)
بلوچی ترونگل
گویشهای فرارودی شَخلاسه، شَخلیز
ترکی آذربایجانی دُولی
عرب های خوزستان حالوب
بوشهری تِغِرق
مازنی تریگ، سِتِریک
گیلکی سنگ تیره
یزدی تغرسه

منابعویرایش

  1. «لغتنامهٔ دهخدا، سرواژهٔ تگرگ، به نقل از منابع قدیمی‌تر». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۴ فوریه ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۲۶ نوامبر ۲۰۱۹.
  2. «برابرنهادهٔ فرهنگستان زبان فارسی». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۷ آوریل ۲۰۰۸. دریافت‌شده در ۱۵ آوریل ۲۰۰۸.
  3. جعفری، عباس، فرهنگ بزرگ گیتاشناسی (اصطلاحات جغرافیائی). تهران: انتشارات گیتاشناسی، چاپ اول، خرداد ۱۳۶۶.
  4. «فرهنگ فارسی معین». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۸ نوامبر ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۱۵ آوریل ۲۰۰۸.
  5. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام Nolanhail وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  6. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام Oliver وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).