به جهت‌گیری سیستم مختصاتی هر کریستالیت (دانه) در یک مجموعه چند بلوری، جهت بلوری آن دانه گفته می‌شود. در یک مجموعه چند بلوری سیستم مختصاتی هر دانه ممکن است یک جهت‌گیری اتفاقی نسبت به سایر دانه‌ها داشته باشد یا اینکه سیستم مختصاتی تمام دانه‌ها منطبق برهم باشد که در این صورت گفته می‌شود ساختار دارای جهت‌گیری ترجیهی یا بافت است. با تغییر جهت بلور می‌توان اطلاعاتی دربارهٔ خصوصیت اندازه‌گیری شده (مقاومت تسلیم، مقاومت الکتریکی، میزان خوردگی) بر حسب تابعی از جهت‌گیری بلور به دست آورد.[۱]

روش‌های تعیین جهت گیری تک بلورهاویرایش

روش لاوهویرایش

طرح لاوه یک تک بلور مجموعه‌ای از نقاط پراشی بر روی فیلم را در بر می‌گیرد و مواضع این نقاط به جهت‌گیری بلور وابسته‌است.[۱]

پس تاب لاوهویرایش

روش پس تاب کاربرد گسترده‌تری دارد زیرا به آماده‌سازی ویژه نمونه نیازی ندارد و می‌توان نمونه‌ای با هر ضخامتی به کار برد.[۱]

عبوری لاوهویرایش

روش عبوری مستلزم به کار گیری نمونه‌ای نسبتاً نازک با جذب کم است. در هر یک از روش‌های لاوه، نقاط پراشی روی فیلم مربوط به صفحات هر منطقه‌ای در بلور، همیشه بر روی منحنی قرار می‌گیرند که نوعی مقطع مخروطی است.[۱]

روش پراش سنجویرایش

روش خوردگی شیمیاییویرایش

این یک روش نوری است که در بر گیرنده بازتاب نور مرئی از پهلوهای تخت (با اندیس‌های میلر معلوم) حفرات خورده شده در سطح بلوری است. اگر چه این روش عموماً به کار برده نمی‌شود، اما روش سریعی است و فقط به وسیله‌ای ساده نیاز دارد.[۱]

تنظیم بلوری در یک جهت خاصویرایش

پس از تعیین جهت بلور به وسیله پرتوی ایکس، اغلب باید بلور را تا جهت ویژه‌ای دوران داد، مانند جهت <۱۰۰> در امتداد باریکه فرودی. این کار برای یکی از دو منظور صورت می‌گیرد الف) آزمون بعدی پرتوی ایکس در جهتی ویژه یا ب) برش بعدی بلور در امتداد صفحه‌ای برگزیده.[۱]

منابعویرایش

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ ۱٫۵ مبانی پراش پرتو x-جلد دوم-چاپ سوم۱۳۹۱-تالیف بی، دی، کالیتی- ترجمه دکتر بیژن اعتمادی و دکتر جمشید عمیقیان