تبریزی
Illustration Populus nigra0.jpg
آرایه‌شناسی
فرمانرو: گیاهان
(طبقه‌بندی‌نشده): گیاهان گلدار
(طبقه‌بندی‌نشده): دولپه‌ای‌های نو
(طبقه‌بندی‌نشده): رزیدها
راسته: مالپیگی‌سانان
تیره: بیدیان
تبار: Saliceae[۱]
سرده: ' Populus nigra
کارل لینه
Type species
صنوبر اوراسیایی
نگاره‌ای از چند درخت تبریزی در آغاز فصل زمستان در پورچاخ آم ورترزه، اتریش.

تبریزی، شالک (نام علمی: Populus nigra)[۲] درختی است از راسته مالپیگیالس (Malpighiales)، تیرهٔ بیدیان (Salicaceae). نام آن به انگلیسی Black Poplar است.


مشخصاتویرایش

تبریزی درختی برگریز است. برگها سبز براق، پهن، یا لوزی نوک تیز هستند. پیش از ریزش رنگ طلائی روشن تا زرد به خود می‌گیرند. جوانه‌های آن زرد رنگ، معطر و چسبناک است. ارتفاع آن تا سی متر می‌رسد. شاخه‌های آن موجی و فاقد جهت‌های ریشه جوش است. تنه‌ی آن مستقیم رشد می‌کند و کم شاخه است و از این جهت برای تیر چوبی سقفها به مصرف می‌رسیده است. تا ۶ سالگی می‌تواند به بازده مطلوب برای برداشت چوب برسد.

تکثیر تبریزی از طریق قلمه صورت می‌گیرد. ارقام مختلفی از آن در ایران می‌روید. در تبریز با نام لشه قَلَمه مشهور است و در اکثراً باغات آن منطقه به عنوان مرز باغات و مزارع کاشته می‌شود. شهر گلپایگان دارای یکی از غنی ترین زیستگاه‌های درخت تبریزی است و تبریزی گلپایگان گونه‌ای منحصر به فرد است. به این خاطر برخی گلپایگان را به عنوان شهر درختان تبریزی می‌شناسند.

ترکیبات شیمیائیویرایش

جوانه‌های تبریزی (شالک) صمغ دارای گلوکوزیدهای سالیسین [پانویس ۱]، پوپولین[پانویس ۲] و کریزین[پانویس ۳] است. مقداری اسانس روغنی فرّار نیز در آن یافت می‌شود.

خواصویرایش

در طب سنتی از برگ‌ها و سرشاخه‌های گل‌دار این گیاه برای درمان بواسیر، روماتیسم، نقرس و سیاتیک استفاده می‌شود. این گیاه مدر، ضد عفونی کننده و مقوی هاضمه نیز می‌باشد.

تبریزی‌ها همچون بیدها دارای مجموعه ریشه‌هائی بسیار قوی و نفوذگر هستند بنابراین آنها را نبایستی نزدیک به ساختمان‌ها و لوله‌ها کاشت.

سپیدار و تبریزی از یک تیره‌اند. ولی پوست سپیدار تقریباً سفید رنگ و پوست تبریزی قهوه‌ای تیره است. زاویهٔ شاخه‌ها در سپیدار بازتر و تقریباً عمود بر تنه بوده، در حالی که در تبریزی شاخه‌ها نزدیک به تنه و به موازات تنه هستند.

در یک اشتباه رایج عامیانه، درختان تبریزی و سپیدار را برخی درگفتار صنوبر می‌گویند. از نیمهٔ دوم سدهٔ چهاردهم بدین سو این اشتباه به برخی کتابها نیز راه یافته است.


نگارخانهویرایش

واژه‌نامهویرایش

  1. Salicin
  2. Populin
  3. Chrysin

پانویسویرایش

  1. "Genus Populus (poplars)". Taxonomy. UniProt. Retrieved 4 February 2010.
  2. زاهدی، دکتر اسمعیل، واژه‌نامه گیاهی، نام علمی گیاهان به انگلیسی-فرانسه-آلمانی-عربی-فارسی، ص ۱۴۳.

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  • زاهدی، دکتر اسمعیل، واژه‌نامه گیاهی، نام علمی گیاهان به انگلیسی-فرانسه-آلمانی-عربی-فارسی، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ دوّم، ۱۳۷۳.
  • معین، دکتر محمد، فرهنگ زبان فارسی
  • میرحیدر، حسین (۱۳۷۳). معارف گیاهی. ۶. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی. ص. ۶۴۷. بیش از یک پارامتر |دوره= و |جلد= داده‌شده است (کمک)
  • مظفریان، ولی‌الله (۱۳۷۵). فرهنگ نام‌های گیاهان ایران: لاتینی، انگلیسی، فارسی. تهران: فرهنگ معاصر. شابک ۹۶۴-۵۵۴۵-۴۰-۴.

Wikipedia contributors, "Populus," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Populus&oldid=188206250 (accessed February 20, 2008).