زبان پنجابی

زبان پنجابی (به الفبای گورمکهی:ਪੰਜਾਬੀ) یک زبان هندوآریایی است که مردم پنجابی در هند، پاکستان و بیشتر سیک‌های پراکنده در دنیا به آن سخن می‌گویند. این زبان متعلق به زیرگروه هند و ایرانی از خانواده زبان‌های هند و اروپایی است که پیوند نزدیکی با زبان‌های پوتوری و رومنی دارد. پنجابی زبانی نواخت‌بر است که این ویژگی برای یک زبان هند و اروپایی غیرعادی است.

زبان پنجابی
ਪੰਜਾਬੀ, پن٘جابی
Punjabi example.svg
'Punjabi' written in Shahmukhi used در پنجاب، پاکستان (بالا) و الفبای گرمکهی used در پنجاب (هند) (پایین) scripts
بیان
زبان بومی درهند، پاکستان
منطقهمنطقه پنجاب
قومیتپنجابی‌ها
تعداد گویشوران
۱۳۰ میلیون  (2011–2015)
شکل‌های استاندارد
گویش‌ها
وضعیت رسمی
زبان رسمی در
کدهای زبان
ایزو ۶۳۹-۱pa
ایزو ۶۳۹-۲pan
ایزو ۶۳۹-۳Either:
pan – Panjabi
pnb – Western Panjabi
گلاتولوگpanj1256  (Eastern Panjabi)[۱]
west2386  (Western Panjabi)[۲]
زبان‌شناسی59-AAF-e
{{{mapalt}}}
Areas of the Indian Subcontinent where Punjabi is natively spoken
این نوشتار شامل نمادهای آوایی آی‌پی‌ای است. بدون پشتیبانی مناسب تفسیر، ممکن است علامت‌های سوال، جعبه یا دیگر نمادها را جای نویسه‌های یونی‌کد ببینید.
Punjabi example.svg
Dialects Of Punjabi.jpg
Countries where Punjabi is spoken.png

ویژگی‌هاویرایش

پنجابی بسیار نزدیک به زبان هندی و در نتیجه به زبان اردو است. زبان پنجابی با آنکه نوشتاری نیست اما مهمترین زبان پاکستان به‌شمار می‌رود. زبان نوشتاری در این کشور، اردو است.[۳] پنجابی را به دو زبان «پنجابی شرقی»، که به طور مختصر پنجابی نامیده می‌شود، و پنجابی غربی تقسیم می‌کنند.

دبیرهویرایش

در هند این زبان با الفبای ویژه‌ای مشتق از خط دوانگاری به نام گورمکهی (به معنی دهان گورو یا دهان مرشد) نوشته می‌شود. پنجابی زبان سیک‌ها نیز می‌باشد.[۳] در استان پنجاب پاکستان برای نگارش این زبان از خط شاه‌مکهی (به معنی از دهان شاهان) استفاده می‌شود که نسخه‌ای تغییر یافته از خط ایرانی نستعلیق است.

لهجه‌ها و توزیع جغرافیاییویرایش

پنجابی که یکی از زبان‌های پرگویشور جهان به‌شمار می‌آید، زبان رسمی ایالت هندی پنجاب و از زبان‌های رایج چندیگر مرکز این ایالت است. پنجابی همچنین دومین زبان رسمی دهلی و هریانا است. این زبان در نواحی مجاور از قبیل کشمیر (معروف به دوگری) و هیماچال پرادش نیز گویشور دارد. پنجابی به عنوان یک زبان اصلی در استان پنجاب پاکستان (و در بسیاری از جاهای پاکستان) صحبت می‌شود با این وجود، پنجابی در این استان، زبانی رسمی نیست و نخبگان زبان‌های اردو و انگلیسی را ترجیح می‌دهند.

گویشورانویرایش

گویشوران زبان پنجابی بیشتر در کشورهای پاکستان (۸۰ میلیون نفر)، هند (۳۰ میلیون نفر)، بریتانیا، ایالات متحده، کانادا، برمه، فیلیپین و شهر دوبی زندگی می‌کنند.

در پاکستانویرایش

گزارش آماری از گویشوران پنجابی در پاکستان
سال جمعیت پاکستان درصد از کل جمعیت گویشوران پنجابی
۱۹۵۱ ۳۳٬۷۴۰٬۱۶۷ ۵۷٫۰۸٪ ۲۲٬۶۳۲٬۹۰۵
۱۹۶۱ ۴۲٬۸۸۰٬۳۷۸ ۵۶٫۳۹٪ ۲۸٬۴۶۸٬۲۸۲
۱۹۷۲ ۶۵٬۳۰۹٬۳۴۰ ۵۶٫۱۱٪ ۴۳٬۱۷۶٬۰۰۴
۱۹۸۱ ۸۴٬۲۵۳٬۶۴۴ ۴۸٫۱۷٪ ۴۰٬۵۸۴٬۹۸۰
۱۹۹۸ ۱۳۲٬۳۵۲٬۲۷۹ ۴۴٫۱۵٪ ۵۸٬۴۳۳٬۴۳۱

در هندوستان و سایر نقاط جهانویرایش

گزارش آماری جمعیت گویشوران بومی پنجابی در هندوستان
سال جمعیت هند گویشوران پنجابی هند درصد جمعیتی
۱۹۷۱ ۵۴۸٬۱۵۹٬۶۵۲ ۱۴٬۱۰۸٬۴۴۳ ۲٫۵۷٪
۱۹۸۱ ۶۶۵٬۲۸۷٬۸۴۹ ۱۹٬۶۱۱٬۱۹۹ ۲٫۹۵٪
۱۹۹۱ ۸۳۸٬۵۸۳٬۹۸۸ ۲۳٬۳۷۸٬۷۴۴ ۲٫۷۹٪
۲۰۰۱ ۱٬۰۲۸٬۶۱۰٬۳۲۸ ۲۹٬۱۰۲٬۴۷۷ ۲٫۸۳٪
رده کشور گویشور زبان‌اصلی
۱   پاکستان ۷۶٬۳۳۵٬۳۰۰[۴]
۲   هند ۲۹٬۱۰۹٬۶۷۲[۵]
۳   بریتانیا ۵۰۰٬۰۰۰
۴   کانادا ۳۰۰٬۰۰۰
۵   امارات متحده عربی ۲۰۰٬۰۰۰
۶   ایالات متحده آمریکا ۲۰۰٬۰۰۰
۷   عربستان سعودی ۱۰۰٬۰۰۰
۸   هنگ کنگ ۱۰۰٬۰۰۰
۹ ساراواک ۱۸۵٬۰۰۰
۱۰   آفریقای جنوبی ۳۰٬۰۰۰
۱۱ میانمار ۱۲۰٬۰۰۰
۱۲   فرانسه ۹۰٬۰۰۰
۱۳   یونان ۸۰٬۰۰۰
۱۴   تایلند ۷۵٬۰۰۰
۱۵   ژاپن ۷۵٬۰۰۰
۱۶   موریس ۷۰٬۰۰۰
۱۷   سنگاپور ۷۰٬۰۰۰
۱۸   عمان ۶۸٬۰۰۰
۱۹   لیبی ۶۵٬۰۰۰
۲۰   بحرین ۶۰٬۰۰۰
۲۱   کنیا ۵۵٬۰۰۰
۲۲   استرالیا ۵۰٬۰۰۰
۲۳   تانزانیا ۴۵٬۰۰۰
۲۴   کویت ۴۰٬۰۰۰
۲۵   آلمان ۳۵٬۰۰۰

نگارخانهویرایش

پانویسویرایش

  1. Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2013). "Eastern Panjabi". Glottolog 2.2. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology.
  2. Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2013). "Western Panjabi". Glottolog 2.2. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology.
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ مالرب، ۱۳۸۲، ص ۲۳۳
  4. «Pakistan 1998 census – Population by mother tongue» (PDF). بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۱۷ فوریه ۲۰۰۶. دریافت‌شده در ۲۱ ژوئن ۲۰۱۱.
  5. Indian Census

منابعویرایش

  • مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Punjabi language»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد. (بازیابی در ۱ ژوئیهٔ ۲۰۰۸).