زویا زاکاریان

ترانه‌سرای ایرانی

زویا زاکاریان (به ارمنی: Զոյա Զաքարյան) (زاده ۲۵ خرداد ۱۳۲۹ تهران) ترانه‌سرا و نمایشنامه‌نویس ایرانی ارمنی‌تبار است.

زویا زاکاریان
زادهٔ۲۵ خرداد ۱۳۲۹ ‏(۷۴ سال)
تهران، ایران
محل زندگیایالات متحده آمریکا
ملیتایرانی ارمنی‌تبار
پیشهترانه‌سرا و نمایش‌نامه‌نویس
سال‌های فعالیتاز سال ۱۳۵۴ تاکنون
عنوانمعجزه‌گر شعر و آواز
همسر(ها)رضا ژیان (همسر سابق)

زندگی

ویرایش

زویا در ۲۵ خرداد ۱۳۲۹ در محلهٔ پل چوبی تهران در خانواده‌ای از ارامنهٔ آذربایجان به دنیا آمد. پدر و برادرش هر دو نوازنده بودند و مادرش خواننده گروه کُر بود. پس از اخذ دیپلم، به دانشگاه پهلوی شیراز رفت تا پزشکی بخواند، اما پس از یک سال برای تحصیل در رشته‌ هنر به تهران بازگشت.[۱]

پس از بازگشت از شیراز در دانشگاه هنرهای دراماتیک شروع به تحصیل کرد. نخستین ترانهٔ اجراشده‌اش قُمری نام داشت که با آهنگ‌سازی فرید زلاند، تنظیم اریک آرکانت و اجرای لیلا فروهر در سال ۱۳۵۴ منتشر شد. از زویا در پیش از انقلاب ۱۵ ترانه توسط گوگوش، مارتیک، ابی، شماعی‌زاده و لیلا فروهر اجرا و منتشر شده‌است.

وی در سال ۱۳۶۳ ایران را ترک کرد و به آلمان رفت و پس از دو سال، در سال ۱۳۶۵ به آمریکا مهاجرت کرد. در تمام این سال‌ها چند نمایش‌نامه نوشته و برای آوازخوانان بسیاری ترانه سروده‌است. ترانه‌های معشوق، شب‌زده، گهواره، فصل تازه، دست من نیست، کیوکیو بنگ‌بنگ در زمرهٔ شاخص‌ترین آثار او هستند.[۲] وی همسر رضا ژیان بود.

فعالیت‌های هنری

ویرایش

او در دوران ترانه‌سرایی با خوانندگانی مانند عارف، داریوش، ابی، مهرداد آسمانی، لیلا فروهر، سیاوش قمیشی، مارتیک، حسن شماعی‌زاده، معین، نوش‌آفرین، گوگوش، داوود بهبودی، شهرزاد سپانلو، شهرام صولتی همکاری داشته‌است. زویا زاکاریان زمانی که در ایران زندگی می‌کرد، بهمراه رضا ژیان نویسندهٔ مجموعهٔ تلویزیونی «مثل‌آباد» بود که از موفق‌ترین مجموعه‌های تلویزیونی آن زمان به‌شمار می‌آید. این مجموعه بسیاری از ضرب‌المثل‌ های ایرانی را به شکل داستانی بازتاب می‌داد. .

زاکاریان به‌جز ترانه‌سرایی، در زمینه نمایشنامه‌نویسی نیز دارای آثاری متعددی است. خود او دربارهٔ نمایشنامه‌هایش می‌گوید: «در آمریکا ۶ نمایشنامه نوشته‌ام که یکی از آن‌ها به نام قصه‌های آقا جمال، محبوبیت بسیاری پیدا کرد و ۹ ماه روی صحنه بود.»[۳] در سال ۱۳۸۱، ماندانا زندیان ، که خود اکنون در آمریکا اقامت دارد، به جمع‌آوری و تنظیم ترانه‌های زویا زاکاریان پرداخت و گزیده‌ای از آن آثار را با نظارت شاعر در مجموعه‌ای به نام «طلوع از مغرب» در ایران منتشر کرد.[۴]

ترانه‌شناسی

ویرایش

اطلاعات مندرج در این جدول بر اساس کتاب «پاکت بی‌تمبروتاریخ» (گفت‌وگو و مجموعه‌ترانه‌های زویا زاکاریان) تنظیم شده‌است.[۵]

نام ترانه خواننده آهنگساز تنظیم‌کننده سال انتشار
قُمری لیلا فروهر فرید زلاند Eric Arconte ۱۹۷۵
چلچله حسن شماعی‌زاده مارتیک Redy Bobbio ۱۹۷۵
حریر مارتیک مارتیک Eric Arconte ۱۹۷۶
جادهٔ سبز مارتیک مارتیک Eric Arconte ۱۹۷۶
حرف عاشقونه مارتیک مارتیک کامران خاشع ۱۹۷۶
کشتی زرورقی مارتیک مارتیک کامران خاشع ۱۹۷۶
شاعر گوگوش و مارتیک مارتیک مارتیک - مصطفی کفایی - Eric Arconte ۱۹۷۶
فصل تازه گوگوش واروژان واروژان ۱۹۷۶
گهواره گوگوش واروژان واروژان ۱۹۷۶
معشوق گوگوش مارتیک Eric Arconte ۱۹۷۶
طلوع از مغرب مارتیک مارتیک آندرانیک ۱۹۷۷
منو بشناس گوگوش حسن شماعی‌زاده منوچهر چشم‌آذر ۱۹۷۷
شب‌زده ابی واروژان واروژان ۱۹۷۷
خالی ابی سیاوش قمیشی Eric Arconte ۱۹۷۸
آینه مارتیک مارتیک آندره آرزومانیان ۱۹۷۸
روز خوب گوگوش مارتیک سیمون آوانسیان ۱۹۷۸
وفادار وطن داوود بهبودی داوود بهبودی منوچهر چشم‌آذر ۱۹۸۲
صحنه حسن شماعی‌زاده حسن شماعی‌زاده حسن شماعی‌زاده ۱۹۸۲
وقت آمده عارف احمد پژمان احمد پژمان ۱۹۸۹
ترس از عشق دلارام احمد پژمان احمد پژمان ۱۹۸۹
فقط یک بار مارتیک مارتیک مارتیک ۱۹۸۹
پارهٔ نور مارتیک مارتیک مارتیک ۱۹۸۹
نگو عاشق نیستی مارتیک مارتیک مارتیک ۱۹۸۹
خواجه بهار داوود اردلان داوود اردلان ۱۹۹۳
چکامهٔ سفرهٔ سین داریوش داوود اردلان داوود اردلان ۱۹۹۳
امروز گروه سیلوئت فرزین فرهادی فرزین فرهادی ۱۹۹۶
پنجم تیر گروه سیلوئت فرزین فرهادی فرزین فرهادی ۱۹۹۶
نه نباید عارف مارتیک عبدی یمینی ۱۹۹۶
نامه سیاوش قمیشی سیاوش قمیشی استیو مک‌کرام ۱۹۹۶
نامهٔ ۲ احمدرضا نبی‌زاده احمدرضا نبی‌زاده احمدرضا نبی‌زاده ۱۹۹۷
گُل حسن شماعی‌زاده حسن شماعی‌زاده منوچهر چشم‌آذر ۱۹۹۷
خوش به حالتون مارتیک حسن شماعی‌زاده منوچهر چشم‌آذر ۱۹۹۷
چهل سال مارتیک مارتیک تیگران ساکیان ۱۹۹۷
مهتاب‌ خانوم مارتیک مارتیک منوچهر چشم‌آذر ۱۹۹۷
دلغرقه مارتیک امیر خانیان تیگران ساکیان ۱۹۹۷
سرشار از عشق مارتیک داوود اردلان تیگران ساکیان ۱۹۹۷
چه خبر مارتیک حسن شماعی‌زاده تیگران ساکیان ۱۹۹۷
دوست و دشمن مارتیک حسن شماعی‌زاده تیگران ساکیان ۱۹۹۷
شراب‌خانه مارتیک لقمان ادهمی منوچهر چشم‌آذر ۱۹۹۷
بسه رازمیک واهان اسکندریان واهان اسکندریان ۱۹۹۹
رقیب رازمیک واهان اسکندریان واهان اسکندریان ۱۹۹۹
صدام کن رازمیک واهان اسکندریان واهان اسکندریان ۱۹۹۹
عشق سوم رازمیک واهان اسکندریان واهان اسکندریان ۱۹۹۹
شاخه نبات رازمیک واهان اسکندریان واهان اسکندریان ۱۹۹۹
بگو بگو نوش‌آفرین فرزین فرهادی فرزین فرهادی ۱۹۹۹
گله نکن نوش‌آفرین Brian Wayy Brian Wayy ۱۹۹۹
پرستو پیروز فرزین فرهادی فرزین فرهادی ۱۹۹۹
قصهٔ ما شهرزاد سپانلو فرزین فرهادی فرزین فرهادی ۲۰۰۰
اعتراض شهرزاد سپانلو فرزین فرهادی فرزین فرهادی ۲۰۰۰
بی تو شهرزاد سپانلو فرزین فرهادی فرزین فرهادی ۲۰۰۰
شب ستار حسن شماعی‌زاده منوچهر چشم‌آذر ۲۰۰۱
قدیما لیلا فروهر سیاوش قمیشی شوبرت آواکیان ۲۰۰۱
موندگار نوش‌آفرین فرزین فرهادی فرزین فرهادی ۲۰۰۱
فرصت نوش‌آفرین فرزین فرهادی فرزین فرهادی ۲۰۰۱
بی‌بی جون شهرام صولتی صادق نوجوکی صادق نوجوکی ۲۰۰۲
بزی جون گروه شی با هی رامین زمانی رامین زمانی ۲۰۰۲
اسمت چیه گروه شی با هی رامین زمانی رامین زمانی ۲۰۰۲
با شما مارتیک مارتیک مارتیک - آلبرت بلبلیان ۲۰۰۲
نوش مارتیک مارتیک مارتیک - آلبرت بلبلیان ۲۰۰۲
دست‌های من مارتیک مارتیک آرتاشز کارتالیان ۲۰۰۲
منو ببخش مارتیک آرمن آهارونیان منوچهر چشم‌آذر ۲۰۰۲
گریه هم چیز بدی نیست مارتیک مارتیک مارتیک ۲۰۰۲
آذرآبادگان من داریوش رحمان وطن‌دوست آرمن آهارونیان ۲۰۰۳
کیو کیو! بنگ بنگ! گوگوش مهرداد آسمانی منوچهر چشم‌آذر ۲۰۰۳
نگاه تو مارتیک و هلن زویا زاکاریان محمد ستاری ۲۰۰۳
ماهک مهرداد آسمانی مهرداد آسمانی منوچهر چشم‌آذر ۲۰۰۳
جادوی عشق مهرداد آسمانی مهرداد آسمانی محمد ستاری ۲۰۰۳
فاصله مهرداد آسمانی مهرداد آسمانی منوچهر چشم‌آذر ۲۰۰۳
ننه بارون مهرداد آسمانی مهرداد آسمانی امیر بدخش ۲۰۰۳
یار گلم مهرداد آسمانی مهرداد آسمانی محمد ستاری ۲۰۰۳
دست من نیست مهرداد آسمانی مهرداد آسمانی منوچهر چشم‌آذر ۲۰۰۳
شطرنج مهرداد آسمانی مهرداد آسمانی منوچهر چشم‌آذر ۲۰۰۳
گهوارهٔ سیاوش مهرداد آسمانی مهرداد آسمانی امیر بدخش ۲۰۰۳
خلیج فارس عارف محمد شمس محمد شمس ۲۰۰۴
آهوی عشق گوگوش مهرداد آسمانی منوچهر چشم‌آذر ۲۰۰۴
عید عاشق گوگوش مهرداد آسمانی اندی جی ۲۰۰۴
پیر مشرق گوگوش بابک امینی بابک امینی ۲۰۰۴
با هم گوگوش مهرداد آسمانی اندی جی ۲۰۰۴
بانوی آبی پوش مجید رکنی آندرانیک آندرانیک ۲۰۰۴
یک بوسه لیلا فروهر ملودیِ عربی بیژن مرتضوی ۲۰۰۵
پردیس لیلا فروهر بیژن مرتضوی بیژن مرتضوی ۲۰۰۵
وقتی به تو می‌رسم لیلا فروهر رامین زمانی محمد ستاری ۲۰۰۵
دو عاشق لیلا فروهر ملودیِ عربی Brian Wayy ۲۰۰۵
نزدیک‌تر از عشق لیلا فروهر زویا زاکاریان بیژن مرتضوی ۲۰۰۵
حنا خانم ابی شوبرت آواکیان شوبرت آواکیان ۲۰۰۶
بانوی خاوری ابی شوبرت آواکیان شوبرت آواکیان ۲۰۰۶
حریق سبز ابی شوبرت آواکیان شوبرت آواکیان ۲۰۰۶
من اگه خدا بودم ابی شوبرت آواکیان شوبرت آواکیان ۲۰۰۶
از ساعت یک تا ساعتِ هشت بیژن آریا شوبرت آواکیان شوبرت آواکیان ۲۰۰۶
چه عجب بیژن آریا شوبرت آواکیان شوبرت آواکیان ۲۰۰۶
تو کی هستی؟ سپیده شوبرت آواکیان شوبرت آواکیان ۲۰۰۷
به تو گفتم، نگفتم؟ معین صادق نوجوکی صادق نوجوکی ۲۰۰۷
گریه کنم یا نکنم؟ گوگوش بابک امینی بابک امینی ۲۰۰۸
با تو بد نیستم مارتیک زویا زاکاریان اروین خاچیکیان ۲۰۰۸
چه‌ها شد! راستین فرید زلاند فرید زلاند ۲۰۱۱
لحظهٔ دیدار مارتیک فرید زلاند تیگران ساکیان ۲۰۱۵
خبری نیست مارتیک فرید زلاند منوچهر چشم‌آذر ۲۰۱۵
هم‌آغوش مارتیک مارتیک تیگران ساکیان ۲۰۱۵
سایه‌نشین مارتیک مارتیک مارتیک - Arturo Solar - Jual Portillo ۲۰۱۵
دُردانه مارتیک سُلی آرتور گریگوریان ۲۰۱۵
چه زیبا بود (واروژان) گوگوش واروژان تیگران ساکیان ۲۰۱۵
بهشت - - -
تصویر - زویا زاکاریان -
غفلت - مهرداد آسمانی -
یه نگاه عارف زویا زاکاریان اندی جی
فرار - - -
دموکراسی - - -

جستارهای وابسته

ویرایش

منابع

ویرایش
  1. «رادیو زمانه | آهنگ زمانه | ترانه‌سرایان | ترانه‌هایی به رنگ زنانگی». zamaaneh.com. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۷-۰۸.
  2. «مارتیک: وقتی این اتفاقات در ایران افتاد، شش ماه مریض شدم». رادیو فردا. بایگانی‌شده از اصلی در ۸ ژوئیه ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۷-۰۸.
  3. طلوع از مغرب، زویا زاکاریان، به همت ماندانا زندیان، نشر پژوهه، تهران، ۱۳۸۱، ۱۲۸ صفحه، شابک: ۹۶۴–۹۲۴۴۷–۶-ایکس
  4. گفتگو با ماندانا زندیان، حامد رحمتی، وبگاه مانیها، ۱۶ تیر ۱۳۸۶[پیوند مرده]
  5. پاکت بی‌تمبروتاریخ، گفت‌وگو و گردآوری: احسان سلطانی، نشر نگاه، چاپ دوم، ۱۳۹۷، صص ۴۰۵–۴۰۸