سنگلج

یکی از محله‌های قدیمی شهر تهران، ایران
محله سنگلج

1396120512302282013437544 سنگلج.jpg

موقعیت: مرکز تهران
کشور ایران Flag of Iran.svg
استان تهران
شهر تهران
منطقه ۱۲
منطقه پستی ۱۱
پیش‌شماره محلی تلفن ۵۵

سَنگِلَج یکی از محله‌های قدیمی شهر تهران است که در کنار ۴ محلهٔ دیگر یعنی بازار، ارگ، عودلاجان و چاله‌میدان درون حصار شاه‌تهماسبی قرار داشتند. تئاتر سنگلج از قدیمی‌ترین سالن‌های تئاتر در ایران است که هنوز دایر است.

محدودهویرایش

این محله از شمال به خیابان سپه (امام خمینی)، از غرب به خیابان شاهپور (وحدت اسلامی)، از جنوب به خیابان مولوی و از شرق به خیابان خیام (جلیل‌آباد) محدود می‌شد.[۱] بدین ترتیب، پارک شهر، چاله‌حصار، بازارچهٔ قوام‌الدوله (بازارچهٔ شاهپور) و بیمارستان رازی در این محله قرار می‌گیرند.

ریشه‌شناسی نام سنگلجویرایش

برخی نام سنگلج را دگرگون‌شدهٔ «سنگ رج» دانسته‌اند. رج به معنی ردیف است و اصطلاح سنگ رج مربوط به تقسیم آب با پاره‌های سنگ بوده‌است.[۲]

تاریخچهویرایش

سنگلج از محله‌های پرجمعیت و آباد تهران محسوب می‌شد. دروازهٔ قزوین قدیم و بازارچهٔ قوام‌الدوله در این محله قرار داشتند. از تکیه‌های مهم و معروف آن، تکیهٔ قورخانه کهنه از همه مشهورتر بود. چند گذر معروف این محله گذر تقی‌خان و گذر شریف‌الدوله، گذر مستوفی‌الممالک و گذر قلی بود که به درخونگاه منتهی می‌شد. چندین حمام بزرگ با خزینه‌ها و چال‌حوض‌های عظیم در سنگلج وجود داشتند.

این محله پرجمعیت و آباد در سال‌های نخستین حکومت رضاشاه و با تقارن جنگ جهانی دوم رو به ویرانی نهاد و با ورود سربازان بیگانه به تهران برخی محلات به مانند سنگلج نابود و به محله‌ای ترسناک و متروکه مبدل شد.[نیازمند منبع] شعبان جعفری که زادهٔ این محله است در خصوص تخریب آن گفته‌است که:[۳]

رضا شاه خدا بیامرزدش، وقتی از سنگلج اومد بیرون، داد خرابش کردن و پارک شهرش کردن. وقتی ازش پرسیدن: «چرا اینکارو کردین؟» گفت: «به خاطر اینکه قنات سنگلج به چاهای فاضلاب راه داشت و آب رو خراب می‌کرد.»

در قسمت شمالی این محل با حفر سه حلقه چاه بزرگ به کوشش انورالملوک هدایت، همسر علی رزم آرا (نخست‌وزیر وقت) و خواهر صادق هدایت و شماری از بانوان خیّر و همکاری شهرداری پارکی بزرگ احداث گردید که روز ۲۵ اسفند ۱۳۲۹ افتتاح گردید. این محل ۹ پاتوق داشت: پاتوق نایب شعبان، نایب حسین، نایب رمضان، نایب باقر، نایب محمدعلی، نایب صحبت، نایب سید علی‌اکبر، نایب وهاب.

متولدان محلهویرایش

اماکن دیدنیویرایش

نگارخانهویرایش

منابعویرایش

  1. «حریم ۱۳ اثر تاریخی محله سنگلج تهران تصویب و ابلاغ شد». خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران (ایرنا). ایرنا. ۲ شهریور ۱۳۹۵. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ سپتامبر ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۲۳ سپتامبر ۲۰۲۱.
  2. «کتاب اول دربارهٔ سنگلج». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۶ ژانویه ۲۰۰۵. دریافت‌شده در ۱۸ نوامبر ۲۰۰۵.
  3. سرشار، هما (بهار ۱۳۸۱). شعبان جعفری. لس آنجلس: نشر ناب. ص. ۴۸۵.