شرق ایران

استان‌های خاوری ایران

شرق ایران را استان‌های خراسان شمالی، خراسان رضوی، خراسان جنوبی و سیستان و بلوچستان تشکیل می‌دهند که برخی از این استان‌ها با کشورهای افغانستان، پاکستان و ترکمنستان مرز مشترک دارند. در برخی منابع استان کرمان نیز گاهی جزئی از منطقهٔ شرق ایران شمرده می‌شود اما غالباً در جنوب ایران تقسیم‌بندی می‌شود. بخش بزرگی از شرق ایران دارای آب و هوای گرم و خشک است. هم‌اکنون به ترتیب شهرهای مشهد،[۱] زاهدان[۲] و سبزوار[۳] سه شهر وسیع این منطقه محسوب می‌شوند. شهرهای مشهد، زاهدان، نیشابور، سبزوار، بجنورد، بیرجند از پرجمعیت‌ترین شهرهای منطقه به‌شمار می‌روند.

استان‌های شرق ایران

تاریخ شرق ایران در عهد هخامنشیان ویرایش

درباره تاریخ شرق ایران از ظهور حکومت هخامنشیان تا مرگ اسکندر اطلاعات بسیار کمی از مورخین عهد عتیق باقی مانده است. اگر چه کوروش در حمله به قبایل شمالی ایران به قتل رسید، ولی همیشه شرق ایران محلی امن برای حاکمین ایرانی بوده که در زمان حملات اقوام همسایه، به آنجا پناه می بردند و سعی از یاری جستن ازآنان می کردند. هخامنشیان هدایا و خراج هایی را از شرق ایران دریافت می نمودند که بطور متناوب در نوشته های باقی مانده ذکر شده است . تاکسیلا که آخرین ساتراپ هخامنشیان در شرق بود مرکزی برای اتصال بین ایران و هند در عهد هخامنشیان محسوب می گردید. یاری هندیان به داریوش سوم و هدف غایی اسکندر که تسخیر این آخرین ساتراپ هخامنشی بود به طور کامل توسط مورخین توضیح داده نشده است، با آنکه اسکندر در بابل مرد ولی سعی او دربرقراری ارتباطاتی بین شرق و غرب نمود. این مقاله به بررسی وضعیت سیاسی حکومت هخامنشیان در شرق ایران تا مرگ اسکندر پرداخته و سعی در روشن نمودن نکات تاریک تاریخ ایران می نماید.[۴]

پرمساحت‌ترین شهرها ویرایش

رتبه نام شهر استان مساحت شهر
۱ مشهد خراسان رضوی ۳۵۱Km²[۵]
۲ زاهدان سیستان و بلوچستان ۷۲Km²[۶]
۳ سبزوار خراسان رضوی ۳۷/۵۴Km²[۷]
۴ نیشابور خراسان رضوی ۳۷/۲۷Km²[۸]

پرجمعیت‌ترین شهرها ویرایش

رتبه نام شهر استان جمعیت ۱۳۹۵[۹] رتبه در استان
۱ مشهد خراسان رضوی ۳٬۰۰۱٬۱۸۴ ۱
۲ زاهدان سیستان و بلوچستان ۵۸۷٬۷۳۰ ۱
۳ نیشابور خراسان رضوی ۲۶۴٬۳۷۵ ۲
۴ سبزوار خراسان رضوی ۲۴۳٬۷۰۰ ۳
۵ بجنورد خراسان شمالی ۲۲۸٬۹۳۱ ۱
۶ بیرجند خراسان جنوبی ۲۰۳٬۶۳۶ ۱
۷ تربت حیدریه خراسان رضوی ۱۴۰٬۰۱۹ ۴
۸ زابل سیستان و بلوچستان ۱۳۴٬۹۵۰ ۲
۹ ایرانشهر سیستان و بلوچستان ۱۱۳٬۷۵۰ ۳
۱۰ چابهار سیستان و بلوچستان ۱۰۶٬۷۳۹

۴

۱۱ کاشمر خراسان رضوی ۱۰۲٬۲۸۲ ۵
۱۲ قوچان خراسان رضوی ۱۰۱٬۶۰۴ ۶
۱۳ تربت جام خراسان رضوی ۱۰۰٬۴۴۹ ۷
۱۴ شیروان خراسان شمالی ۸۲٬۶۸۹ ۲

مردم شرق ایران ویرایش

بسیاری از مردم معتقد اند که شرق ایران خاستگاه اقوام آسیایی و دراویدی می باشد. اما آریایی هایی که به ایران مهاجرت کردن ابتدا در خراسان و سیستان(سکاها) سکنا گزیدند و بعدها به مرکز ایران رفتند. به همین دلیل است عمده حوادث آغاز تاریخ ایرانیان که در دو منبع اوستا و شاهنامه فردوسی ذکر شده‌است در مشرق ایران و در واقع در خراسان بزرگ رخ می‌دهد.

اقوام امروزی شرق ایران ویرایش

اکثریت مردم شرق ایران فارسی زبان هستند. اما اقوام کرد کرمانج، ترک خراسانی، ترکمن، تات، پشتون ها(در خراسان رضوی و خراسان شمالی)اقوام مهاجر خاوری(در تایباد، تربت جام، فریمان همچنین در مشهد هم حضور دارند.[۱۰]عرب های خراسان(در خراسان جنوبی)مردمان سیستانی، بلوچ ها (در سیستان و بلوچستان و قسمت های جنوبی خراسان جنوبی) هم در شرق ایران زندگی می کنند.

جستارهای وابسته ویرایش

منابع ویرایش

  1. «آمارنامهٔ شهر مشهد ۱۳۹۴» (PDF). معاونت برنامه‌ریزی و توسعهٔ شهرداری مشهد. بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۲۱ ژانویه ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۲۶ مهر ۱۳۹۶.
  2. «سکونت بیش از 270 هزار نفر در حاشیه شهر زاهدان». ایرنا. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۷-۰۶.
  3. «۲۰ درصد ساختمان‌های شهر سبزوار به مقاوم‌سازی نیاز دارد». ایرنا. دریافت‌شده در ۲۴ خرداد ۱۳۹۹.
  4. «مروری کوتاه بر تاریخ شرق ایران از دوره هخامنشیان تا مرگ اسکندر». پرتال جامع علوم انسانی. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۱۰-۲۳.
  5. «آمارنامهٔ شهر مشهد ۱۳۹۴» (PDF). معاونت برنامه‌ریزی و توسعهٔ شهرداری مشهد. بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۲۱ ژانویه ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۲۶ مهر ۱۳۹۶.
  6. «سکونت بیش از 270 هزار نفر در حاشیه شهر زاهدان». ایرنا. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۷-۰۶.
  7. «۲۰ درصد ساختمان‌های شهر سبزوار به مقاوم‌سازی نیاز دارد». ایرنا. دریافت‌شده در ۲۴ خرداد ۱۳۹۹.
  8. رهنما و همکاران، نقش گسترش شهری در تحولات روستاهای حریم شهر نیشابور، دوفصلنامه مطالعات محیط انسان شناخت، ۱۴۰۱، ص. ۱۲
  9. «نتایج سرشماری سال ۱۳۹۵». مرکز آمار ایران. ۲۳ اسفند ۱۳۹۵.
  10. شفیعی، قدرت (۲۰۲۲-۰۵-۲۸). «نگاهی به تاریخ و وضعیت قوم هزاره در افغانستان؛ داستان قوم همواره مغضوب». ایراس. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۱-۱۰.