باز کردن منو اصلی

شمال ایران

بخش‌های ساحلی شمال کشور ایران

شمال ایران یا به‌طور کوتاه شُمال اصطلاحی است جغرافیایی که به سرزمینی نسبتاً کم‌وسعت اما سرسبز و حاصلخیز در جنوب دریای مازندران و شمال رشته‌کوه البرز گفته می‌شود و شامل استان‌های گیلان و مازندران و بخشی از استان گلستان است. راه‌های اصلی ورود به شمال جاده‌های هراز، چالوس، فیروزکوه، ساری-سمنان،دامغان قزوین-رشت، گردنه حیران و جاده مشهد-گرگان هستند.

شمال ایران[۱]
Shomal-Iran.png
مساحت۵۸٬۱۶۷ کیلومترمربع
جمعیت (۱۳۹۵)۷٬۶۸۳٬۰۹۷
پراکندگی۱۳۳ نفر
تعداد شهرستان‌ها۵۲
منطقه زمانیIRST (گرینویچ+۳:۳۰)
-تابستان (دی‌اس‌تی)IRDT (گرینویچ+۴:۳۰)
منظره‌ای از کوهستان البرز در شمال ایران
منظره جنگلی در شمال ایران

پرجمعیت‌ترین شهرهاویرایش

رتبه نام شهر استان جمعیت ۱۳۹۵[۲] رتبه در استان
۱ رشت گیلان ۶۷۹٬۹۹۵ ۱
۲ گرگان گلستان ۳۵۰٬۶۷۶ ۱
۳ ساری مازندران ۳۴۷٬۴۰۲ ۱
۴ بابل مازندران ۲۵۰٬۲۱۷ ۲
۵ آمل مازندران ۲۳۷٬۵۲۸ ۳
۶ قائم‌شهر مازندران ۲۰۴٬۹۵۳ ۴
۷ گنبد کاووس گلستان ۱۵۱٬۹۱۰ ۲
۸ بندرانزلی گیلان ۱۱۸٬۵۶۴ ۲
۹ لاهیجان گیلان ۱۰۱٬۰۷۳ ۳
۱۰ بهشهر مازندران ۹۴٬۷۰۲ ۵

حفظ اراضی کشاورزی شمال ایرانویرایش

دگرگون کردن بافت زمین‌های کشاورزی، به ساخت‌وساز ویلا غیرقانونی و تخلف است و کار برخی گروه‌ها و تحمیل گران قدرتمند است؛ و پاره‌ای گروه‌های قدرت و لابی‌های مختلفِ قدرت، برخی زمین‌ها را برای کاربری دیگر قرار می‌دهند و پول حاصل از فروش زمین کشاورزی گاهی به بانک‌ها سپرده می‌شوند؛ هرگونه تغییر کاربری زمین‌های کشاورزی و ساخت‌وساز در مزارع و باغ‌ها ممنوع است و با بزهکاران، بر پایهٔ قانون می‌بایست برخورد صورت بگیرد و گواهی‌های صادره مبنی بر ساخت بَنا یا دیوارکشی اراضی زراعی و باغی به‌دست شورای اسلامی محل یا دیگر دستگاه‌ها وجاهت قانونی ندارد و مانع از برخورد با بزهکاران نخواهد شد.

دولت، وزارت جهاد کشاورزی را موظف کر ده است طرح پایش زمین‌ها و سنددار کردن اراضی کشاورزی را در برنامه‌های خود قرار دهد که با همکاری وزارتخانه‌های جهاد کشاورزی و وزارت راه و شهرسازی، سازمان ثبت اسناد و املاک و معاونت راهبردی ریاست جمهوری انجام می‌شود. وزارتخانه‌های راه و شهرسازی، جهاد کشاورزی و مسکن باید برای نگهداری اراضی کشاورزی کوشش کنند؛ این وزارتخانه‌هایِ مربوط و نیز کارگزاران شهریِ تابعه موظف هستند در نگهداری زمین‌های کشاورزی کوشش کرده و بازرسی کل کشور، در این زمینه، به‌عنوان زمین‌خواری، مسئولان و کسانی که مجوز این دگرگونی کاربری را می‌دهند مورد بازخواست قرار می‌دهد.

هیئت‌وزیران دولت‌های ایران، وزارتخانه‌های کشاورزی، وزارتخانهٔ راه، وزارتخانهٔ کشور و سازمان محیط‌زیست را مکلف کرده که، کلیهٔ ظرفیت‌ها را، به‌منظور جلوگیری از تغییر کاربری زمین‌های کشاورزی و ویرانی محیط‌زیست شمال کشور در ایران، به‌کارگیرند.

در همین راستا در گزارشی در شهریور ۱۳۹۶ اعلام شد که وزارت راه و شهرسازی مکلف شده نسبت به شناسایی، تصویب و اعلانِ عمومیِ اراضیِ ملی و دولتیِ مستعد در کل کشور با همکاری وزارت جهاد کشاورزی و سازمان‌ها و مؤسسات مربوط ظرف زمان ۶ ماه اقدام کند. همین وزارتخانه همچنین مکلف شد سیاست افزایش تراکم ساختمانی بجای افزایش محدوده شهرها در استان‌های شمالی کشور (گیلان، مازندران و گلستان) را اتخاذ کند؛ و دولت وزارتخانه‌های جهاد کشاورزی، و وزارت راه و شهرسازی و وزارت کشور و سازمان حفاظت محیط‌زیست را مکلف کرد کلیه ظرفیت‌ها و احکام مندرج در قوانین و مقررات برای جلوگیری از تخریب و تغییر کاربری اراضی کشاورزی و ویرانی محیط‌زیست واقع در محدوده، حریم و خارج از حریم شهرهای استان‌های گیلان، مازندران و گلستان را به‌کار گرفته و وظایف خود در این زمینه را اعمال کنند.

هیئت‌وزیران، وزارت جهاد کشاورزی را مکلف کر ده است در حریم و خارج از حریم شهرهای شمالی کشور و در چارچوب آیین پاسبانیِ کاربری زمین‌های زراعی و باغ‌ها، کنش قانونی برای قلع‌وقمع بَنا و مستحدثاتی که به‌صورت غیرمجاز و بدون دریافت مجوز بر روی گستره‌های مربوط ایجادشده است را انجام دهند؛ و وزارت کشور با نگرش مؤخر بودن آن قانون نسبت به دستور شهرداری و اصلاحاتِ بعدی آن، از ارجاع این موارد و پرونده‌ها به کمیسیون‌های مربوط به قانون شهرداری پرهیز کند. دولت کلیهٔ دستگاه‌های اجرایی را موظف کرد از ارایهٔ هرگونه خدمات زیربنایی به ساخت‌وسازهای ناروا خودداری کنند. همچنین راه‌اندازی گلخانه، دامداری، مرغداری، استخر پرورش ماهی و دیگر تولیدات کشاورزی و کارگاه‌های صنایع تکمیلی و خوراکی در روستاها نیازمند دریافت مجوز از سازمان جهاد کشاورزی استان است.

محورهای کلان سیاست دولت ایران دربارهٔ این مناطقویرایش

  • ابلاغ اصول و ضوابط تهیه طرح‌های جامع و هادی در خصوص گستره‌های شهری و روستاهای شمالی
  • جلوگیری از تخریب و دگرگونی کاربری اراضی کشاورزی واقع در محدوده، حریم و خارج از حریم شهرهای استان‌های شمالی کشور با استفاده از تمامی ظرفیت‌ها و احکام مندرج در قوانین و مقررات
  • اتخاذ روش افزایش تراکم ساختمانی به‌جای افزایش گستره شهرها در استان‌های شمالی کشور ایران (گیلان، مازندران و گلستان)
  • کنش قانونی برای قلع‌وقمع بَنا و مستحدثاتی که به‌صورت بی پروانه روی گستره‌های ممنوع ایجادشده است

شمال ایران در عهد اشکانیویرایش

آنچه در ذیل آمده، توصیفی است که استرابو جغرافی‌دان قرن اول میلادی و عهد اشکانیان، از مردمان حاشیه جنوبی دریای هیرکانی یا کاسپین (دریای مازندران/خزر) بیان نموده‌است:[۳] و[۴]

بخش دوم از آسیای شمالی با دریای کاسپین آغاز می‌شود که به دریای هیرکانی هم معروف است. ما در اینجا از این دریا و ملتهایی که بر ساحل آن زندگی می‌کنند، صحبت می‌کنیم. این دریا از اقیانوس به سمت جنوب آغاز می‌شود و در ابتدا بسیار باریک است؛ و کم‌کم تا ۵۰۰ استادیوم وسیع می‌شود.

اراستوسن می‌گوید که ناوبری در این دریا برای یونانیان شناخته شده بود. بخشی از سفر در امتداد سواحل آلبانی و کادوسی حدود ۵۴۰۰ استادیا می‌گردید؛ و سپس بخشی که متعلق بود به سرزمین اناریاکی، مَردی و هیرکانی؛ و تا آنجا که دهانه رودخانه جیحون حدود ۴۸۰۰ استادیا و به لگسارتس حدود ۲۴۰۰ استادیا. البته این اطلاعات، بخصوص فاصله‌ها ممکن است چندان دقیق نباشد. قبائل نزدیک دریا، همچنین عشایر و قبائل اروپایی، اسکیتیان و سرمتی‌ها هستند. یونانیان باستان تمام قبائل شمالی را با نام مشترک از اسکیت‌ها، و کِلتو (سِلتو)- اسکیت‌ها می‌نامیدند. همچنین قبائل ساکائی و ماساژت‌ها که در طرف شرقی دریای هیرکانی ساکن بوده‌اند.

عشایر یا قبائل سرگردان، که در سمت شرقی دریای کاسپین زندگی می‌کردند، داهه یا پرنی نامیده می‌شدند. پس از آنجا با کویری روبرو می‌شویم و سپس به هیرکانیا می‌رسیم. در سرزمین هیرکانیا دریای کاسپین عمیق و گسترده می‌شود و این تا سرزمین ماد و کوه‌های ارمنستان ادامه دارد. دریا، تپه‌ها و کوهستان در اینجا شکلی «هلالی» می‌گیرد. با فاصله گرفتن از دریا و نزدیک شدن به دامنه کوه‌ها تا رسیدن به ارتفاعات، در بخش کوچکی از این سرزمین برخی قبائل آلبانی و ارمنی و بخش بزرگتری توسط گلائی‌ها، کادوسیان، آمردی‌ها، ویتی‌ها، و اناریاکائی– که برخی قبائل پرهسی (محتملا پارسی؟) نیز با آن‌ها هستند- ساکن‌اند.

در سرزمین ویتی‌ها، شهری با دیوار در اطرافش توسط آئینیانس ساخته شده‌است، که اکنون آن را آئینا (آئینیانا) می‌نامند. در این شهر زره‌پوش یونانی، کشتی‌های جنگی (بی‌باک)، و مقبره‌هایی مشاهده شده‌است. همچنین نیز در شهر اناریا، یک اوراکل وجود دارد که مشاوره دربارهٔ خوابها می‌دهد؛ و همچنین بقایایی از مهاجرنشین‌های یونانی مشاهده شده‌است. اما این قبائل به خاطر طبیعت خشن و ناهموار منطقه، بیشتر به شکارگری و غارتگری می‌پردازند و بیشتر استعداد در جنگیدن دارند تا دامداری و کشاورزی. بخش بزرگتر ساحل در پای منطقه کوهستانی که به ۵۰۰۰ استادیا می‌رسد، در تصرف کادوسیان است، اما این سرزمینها، کم حاصل است.

هیرکانیا سرزمینی بسیار حاصلخیز و گسترده‌است و دربرگیرنده دشتها و شهرستانهای قابل توجهی است. مانند تالابروس، سمریان و کارتا و محل اقامت خانواده سلطنتی، تِیْپْ (یا تپه)، که گفته می‌شود کمی بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است و به فاصله ۱۴۰۰ استادیوم از کاسپین گیت واقع است. تاک‌های فراوان و درخت‌های انجیر پرمحصول دارد. زنبورهای عسل در میان درختان کندو دارند و قطرات عسل از برگها می‌چکد. در ماتیانه و ماد و سکاسنه و ارکسنه و ارمنیه نیز تقریباً چنین است.

اما نه به این دریا و نه به این سرزمین توجه خاصی نشده‌است؛ و این به دلیل حاکمان آن بوده‌است. اولین فرمانداران هیرکانیا بربرها بودند، سپس مادها، هخامنشیان و در نهایت پارتیان بودند. باید افزود که تمام سرزمین‌های مجاور آن دریا نیز یا بیابان بی آب و علف است یا پناهگاه‌های راهزنان و بیابانگردان که بر بیابانها می‌افزایند. در دوره کوتاه تسلط مقدونیان هم توجه چندانی بدان نشد، چرا که هم دور بودند و هم دائماً در حال جنگ با دیگران.

بنا به گفته آریستوبولوس هیرکانیا، سرزمینی جنگلی است و در آن به تولید و کاشت درختان بلوط می‌پردازند، اما کاج و سرو که در هندوستان فراوان است، ندارد. منطقه نسا را نیز متعلق به هیرکانیا می‌دانند، البته برخی نویسندگان، نظر متفاوت دارند.

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. Tahmasbpour, Ali (2016). The Mystery of Mazandaran's Daevas. Volume II:The Rostam's Seven Labours. Tehran.Ashjae. ISBN 978-600-97086-1-1.
  2. «نتایج سرشماری سال ۱۳۹۵». مرکز آمار ایران. ۲۳ اسفند ۱۳۹۵.
  3. طهماسب پور کوتنائی، علی (۱۳۹۵). راز دیوان مازندران. جلد اول: گفتار اندر پادشاهی کیکاووس و رفتن او به مازندران. تهران: اشجع. ص. ۸۷. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۲۶۱۳-۹۲-۲.
  4. Strabo- Book XI- Chapter 6&7- page 239 to 243

پیوند به بیرونویرایش