عاج‌گیاهی (به انگلیسی: Vegetable ivory) یا آجیل تاگوا محصولی است که از درون‌دانه سفید و بسیار سخت بذر درختان نخل تهیه می‌شود. عاج‌گیاهی به دلیل شباهت آن به عاج حیوانات نامگذاری شده است. گونه‌های «Phytelephas» به معنی «گیاه فیل»، بومی آمریکای‌جنوبی، مهمترین منابع عاج‌گیاهی هستند.

کنده‌کاری آجیل تاگوا

از دانه‌های نخل عاج‌کارولین (Metroxylon amicarum) در جزایر کارولین، نخل ناتانگورا (Metroxylon warburgii) در جزایر سلیمان و وانواتو، و نخل بادبزن‌واقعی «Hyphaene petersiana»، در جنوب صحرای‌آفریقا، نیز برای تولید عاج‌گیاهی استفاده می‌شود.

ماده‌ای که در دکمه‌ها استفاده می شود کوروزو (corozo) یا کوروسو (corosso) نامیده می‌شود.

موارد استفادهویرایش

 
این دکمه‌های آجیل تاگوا، دانه‌بندی بافت را نشان می‌دهد. سوراخ کنده شده در ساق نیز به رنگ طبیعی است.

استفاده اولیه از عاج‌گیاهی که از دهه ۱۸۸۰ گواهی شده است برای ساخت دکمه‌ها بود. راچستر، نیویورک، یک مرکز تولیدی بود که در آن دکمه‌ها «تحت بهبودسازی مخفی در میان تولیدکنندگان راچستر قرار می‌گرفتند»، که احتمالاً «زیبایی و کیفیت پوشیدن» آنها را بهبود می‌بخشید. قبل از اینکه پلاستیک در تولید دکمه متداول شود، حدود ۲۰٪ از کل دکمه‌های تولید شده در آمریکا از عاج‌گیاهی ساخته می‌شد.

از عاج‌گیاهی برای تهیه تاس، دسته چاقو و مهره‌های شطرنج، بسیار استفاده شده است. این ماده بسیار سخت و متراکم است. مانند سنگ، تراشیدن با چاقو بسیار سخت است اما در عوض به اره‌دستی و سوهان نیاز دارد.

عاج‌گیاهی به‌طور طبیعی سفید با ساختار دانه مرمری خوب است. می‌توان آن را رنگ کرد، رنگ‌آمیزی دانه‌بندی را نمایان می‌کند. هنوز هم معمولاً در دکمه‌ها، جواهرات و کنده‌کاری‌های هنری استفاده می‌شود. بسیاری از دکمه‌های عاج‌گیاهی به شکلی تزئین شده بودند که از رنگ طبیعی آجیل تاگوا به عنوان کنتراست با سطح رنگ شده استفاده می‌کردند، زیرا رنگ از عمق لایه اول نفوذ نمی‌کرد. این امر همچنین به شناسایی مواد کمک می‌کند.

منابعویرایش

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Vegetable ivory». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۱۱-۰۲-۲۰۲۱.