عبدالعلی لطفی

سیاست‌مدار ایرانی

عبدالعلی لطفی (زادهٔ ۱۲۵۸ یا ۱۲۵۹–درگذشتهٔ ۱۳۳۵) سیاستمدار و حقوق‌دان، وزیر دادگستری ایران در دولت محمد مصدق بود. وی پیش از دوران وزارت، رئیس دیوان جزای عُمّال دولت (دیوان کیفر کارکنان دولت) و رئیس کل بازرسی کل کشور بود.[۱]

عبدالعلی لطفی
Lotfii.jpg
وزیر دادگستری ایران
مشغول به کار
۴ امرداد ۱۳۳۱ – ۲۸ امرداد ۱۳۳۲
در زمانِمحمدرضا پهلوی
نخست‌وزیرمحمد مصدق
پس ازحسین شهشهانی (سرپرست)
اطلاعات شخصی
زاده۱۲۵۹ خورشیدی
استان مازندران، آمل
درگذشته۲۴ شهریور ۱۳۳۵ خورشیدی
ملیت ایران
فرزندانمحترم، رضا، مرضیه، جواد، هما، تقی
پیشهسیاستمدار و حقوق‌دان
هیئت دولتکابینه دوم محمد مصدق
دیناسلام

تولد و تحصیلاتویرایش

عبدالعلی لطفی نتیجه لطف‌الله خان سردار عباس میرزا نایب السلطنه ا بود. نام پدر عبدالعلی، آیت الله شیخ لطف الله اسکی لاریجانی(درگذشت: 1311 قمری از عالمان بزرگ ایرانی ساکن نجف)[۲] بوده است. عبدالعلی در نجف درس خواند و به درجه اجتهاد رسید. تحصیلات فقهی او بعدها در فرآیند مسئولیت های حقوقی قضایی اش به کار آمد.

کمیسیون دفاع ملیویرایش

لطفی در ایران با همکاری چهره‌های مشهوری مانند حسن پیرنیا، حسن مدرس، سید محمد مساوات و مستوفی[گنگ]، کمیسیون دفاع ملی را تشکیل دادند که در حل بحران‌های بزرگ آن زمان مؤثر واقع شد. چهره‌های دیگری نیز مانند محمدتقی پسیان در خراسان، میرزا کوچک خان در گیلان و محمد خیابانی در تبریز که در مقابل روس‌ها ایستادگی می‌کردند به شدت با وی هماهنگ بودند.[۳]

وزارتویرایش

عبدالعلی لطفی در دولت مصدق از مشاوران دولت بود و هفته‌ای چندین ساعت با نخست‌وزیر ملاقات داشت. در نهایت توسط محمد مصدق برای وزارت دادگستری انتخاب شد. دوران وزارت لطفی یکی از چالشی‌ترین مقاطع قوهٔ قضاییه در تاریخ ایران است. دکتر مصدق با قرار دادن اختیار تام به لطفی زمینهٔ تغییرات فراگیری را در دستگاه قضایی کشور فراهم کرد. لطفی در اقدامی جنجالی دیوان عالی کشور را منحل کرد و بسیاری از قضاتی را که از دید او صلاحیت نداشتند اخراج کرد. در سایر قسمت‌های دستگاه قضایی تغییرات عمده‌ای ایجاد شد. برای مثال کانون وکلا برای اولین بار مستقل از دولت شد.[۴] لطفی مدت‌ها در کار قضاوت بود و در دادگستری قضاوت می‌کرد. محاکمهٔ عبدالحسین تیمورتاش از اقدامات اوست. وی تا کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ در مقام وزارت دادگستری بود و پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و سقوط مصدق از کار بر کنار شد و یک سال زندانی بود. پیش از وزارت، منصب مدیر کل ثبت اسناد و املاک، رئیس کل بازرسی کل کشور و رئیس شعبهٔ دوم دیوان عالی کشور را عهده‌دار بود.[۵]

مقالاتویرایش

می‌توان شماری از مقاله‌های حقوقی و جزائی لطفی را در وبگاه «نورمَگز» خواند.[۶]


وزیران کابینهٔ دوم محمد مصدق
ر. وزیر وزارت‌خانه ر. وزیر وزارت‌خانه
۱ صبار فرمانفرمائیان-- محمدعلی ملکی بهداری ۷ خلیل طالقانی کشاورزی
۲ سیف‌الله معظمی پست و تلگراف ۸ محمد مصدق دفاع ملی
۳ حسین نواب، حسین فاطمی امور خارجه ۹ غلامحسین صدیقی کشور
۴ داوود رجبی، جهانگیر حق‌شناس راه ۱۰ ابراهیم عالمی کار
۵ باقر کاظمی دارایی ۱۱ مهدی آذر فرهنگ
۶ عبدالعلی لطفی دادگستری ۱۲ علی اکبر اخوی اقتصاد ملی
وزیر مشاور: داوود رجبی
وزیر دربار:حسین علاء
معاون پارلمانی نخست وزیر: محمدحسین علی‌آبادی، عزیزالله ملک‌اسمعیلی
نایب نخست وزیری: باقر کاظمی، غلامحسین صدیقی


خاندانویرایش

فرزندان او پس از کسب مدارج عالیهٔ تحصیلی، تا پایان عمر و به طریق پدر به این جامعه خدمت نمودند. هر کدام از پسران در راه برقراری عدالت به حرفهٔ وکالت و دختران نیز در جهت گسترش علم و آموزش و پرورش دختران و پسران این مرز و بوم به حرفهٔ تعلیم و تربیت پرداختند. فرزندان وی به ترتیب تاریخ تولد عبارتند از: محترم لطفی لاریجانی، رضا لطفی لاریجانی، مرضیه لطفی لاریجانی، جواد لطفی لاریجانی، هما لطفی لاریجانی و تقی لطفی لاریجانی.

درگذشتویرایش

عبدالعلی لطفی در حالی که در بستر بیماری بود توسط عده‌ای در خانه خود مورد هجوم قرار گرفت و به سختی مجروح شد. افراد با شکستن در، داخل منزل او شدند و پیکر ناتوان و ضعیف او را از تخت به زیر کشیدند و با چوپ و چماق و مشت و لگد به جان او افتادند. شیون‌های همسرش و اهل خانه کار را درمان نکرد و آن قدر آن پیرمرد را کتک زدند که به حال اغما رفت. وی اندکی بعد در ۲۴ شهریور ۱۳۳۵ ه‍.خ در ۷۷ سالگی درگذشت.[۷]

منابعویرایش

  • تاریخ حقوق مدنی ایران، علی شایگان، ص۴۱۳.
  • نقباء البشر، آقا بزرگ تهرانی، ج۳ و ۵. ذیل عبدالعلی و لطف‌الله.
  • شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران. جلد سوم.
  • رجال پارلمانی ایران، منوچهر نظری، ص۱۸۳ و۱۸۸.