کژدم (صورت فلکی)

صورت فلکی که در نیمکرهٔ جنوبی آسمان قابل دید است
(تغییرمسیر از عقرب (صورت فلکی))

صورت فلکی کژدم یا عقرب از صورت‌های فلکی منطقةالبروجی است که در نیمکره جنوبی آسمان واقع شده است. این صورت فلکی یکی از ۴۸ صورت فلکی است که توسط بطلمیوس، منجم یونان باستان کشف شد. نماد باستانی این صورت فلکی ♏︎ است. صورت فلکی عقرب، صورت فلکی‌ای باستانی است که قدمت آن بیشتر از یونان باستان است.[۱] این صورت فلکی در بین صورت های فلکی ترازو در غرب و قوس(کمان) در شرق قرار گرفته است. صورت فلکی بزرگ عقرب در نیمکره جنوبی آسمان نزدیک مرکز کهکشان راه شیری قرار گرفته‌است.

کژدم
صورت فلکی
کژدم
کوته‌نوشتSco
نام لاتینScorpius
نام‌های دیگرعقرب
بُعد۱۶.۸۸۷۵h
میل۳۰.۷۳۶۷°-
پهنه۴۹۷ مربع درجه (۳۳)
ستارگان اصلی۱۸
ستارگان
بایر/فلَمستِد
۴۷
ستاره‌های دارای سیاره۱۴
ستاره‌های درخشان‌تر از ۳.۰۰m۱۳
ستاره‌های نزدیک‌تر از ۱۰.۰۰ پارسک (۳۲.۶۲ سال نوری)۳
درخشان‌ترین ستارهقلب عقرب(آلفای عقرب) (۰.۹۶m)
اجرام مسیه۴
بارش‌های شبهابیبارش شهابی آلفای عقرب بارش شهابی گامای عقرب
صور فلکی
هم‌جوار
ترازو
مارافسای
کمان
گرگ
گونیا
آتشدان
تاج جنوبی
رویت‌پذیر از عرض‌های جغرافیایی +۴۰° و −۹۰°.
بهترین مشاهده در ۲۱:۰۰ (۹ شب) در ماه تیر و مرداد.

ستاره‌هاویرایش

 
صورت فلکی عقرب آن طور که با چشم غیرمسلح دیده می‌شود.(با خطوط صورت فلکی)

صورت فلکی عقرب شامل چندین ستاره پرنور می‌شود. ازجمله:

  • ستارهٔ قلب عقرب (به انگلیسی: Antares یا Alpha Scorpii) - آلفای عقرب: درخشان‌ترین ستارهٔ صورت فلکی عقرب، ستارهٔ قلب عقرب می‌باشد که معنای انگلیسی آن "رقیب مریخ(از نظر سرخ‌رنگی)" است. به دلیل سرخ رنگ بودن متمایز این ستاره این نام را روی آن گذاشته‌اند. این ستاره یک ابرغول بوده و حدود ۶۰۰ برابر قطر خورشید قطر دارد با طیف M1 Ib و قدر ۱٫۰ می‌درخشد قلب‌العقرب یک ستارهٔ همدم آبی‌رنگ از قدر پنجم دارد که طیف آن B۳ و فاصله‌اش با خورشید ۶۰۰ سال نوری است.

دو ستاره نیش عقرب:

۱- ستاره شوله (به انگلیسی: λ Sco یا Shaula) - لاندا عقرب

۲- ستاره لسعه (به انگلیسی: υ Sco یا Lesath) - اپسیلون عقرب

نام هر دوی این ستارگان به معنای نیش می‌باشد. به خاطر نزدیکی این دوستاره به یکدیگر گاهی اوقات به شوله و لسعه به عنوان "چشمان گربه" به کار برده می‌شوند.[۲]

الگوی ستارگان درخشان این صورت فلکی مانند یک قلاب (hook) است. بیشتر این ستارگان پرجرم، از اعضای تجمع ستاره‌ای OB (Stellar association) هستند: تجمع ستاره‌ای عقرب - قنطورس (Scorpius–Centaurus association)[۳]

ستاره دلتا عقرب یک ستاره متغیر ذات الکرسی است. این ستاره پس از ثابت شدن قدرش روی ۲.۳ در ژوئیه ۲۰۰۰ در عرض چندهفته به قدر ۱.۹ رسید. چون این ستاره متغیر است، قدرش بین ۲.۰ تا ۱.۶ تغییر پیدا می‌کند.[۴] این بدین معناست که این ستاره در روشن‌ترین قدر خود، دومین ستاره روشن صورت فلکی عقرب است.

یو عقرب سریع‌ترین نواختر شناخته شده است و دوره تناوب آن حدود ۱۰ سال است.[۵]

ستاره امگا عقرب (به انگلیسی: Omega Scorpii) یک ستاره دوتایی ظاهری است که از امگا۱ و امگا۲ تشکیل شده است که با چشم غیرمسلح نیز قابل مشاهده است. یکی از این ستارگان (امگا ۲) غول زرد است.[۶]ولی ستاره دی،ر (امگا۱) ستاره آبی رنگ گونه B است و در تجمع ستاره‌ای عقرب - قنطورس قرار دارد.[۷]

اجرام عمقی آسمانویرایش

  1. مسیه ۸۰
  2. مسیه ۴
  3. آی‌سی ۴۵۹۲
  4. آی‌سی ۴۶۰۶
  5. آی‌سی ۴۵۹۱
  6. ان‌جی‌سی ۶۱۲۴
  7. ان‌جی‌سی ۶۲۳۱
  8. مسیه ۶
  9. مسیه ۷
  10. ان‌جی‌سی ۶۳۸۳
  11. ان‌جی‌سی ۶۴۱۶
  12. ان‌جی‌سی ۶۳۳۴

اسطوره ستاره‌شناسیویرایش

این صورت فلکی کوچک منطقه البروج، چهره عقربی را تصور می‌کند که با نیش خود، جبار را کشته است.

منابعویرایش

  1. «Constellation Scorpius - The Constellations on Sea and Sky». www.seasky.org. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۸-۱۶.
  2. Fred Schaaf (Macmillan 1988) 40 Nights to Knowing the Sky: A Night-by-Night Sky-Watching Primer. ص. ۷۹.
  3. Preibisch, Thomas; Mamajek, Eric (2008-09-02). "The Nearest OB Association: Scorpius-Centaurus (Sco OB2)". arXiv:0809.0407 [astro-ph].
  4. «SkyandTelescope.com - News from SkyandTelescope - Delta Scorpii Still Showing Off». web.archive.org. ۲۰۰۷-۰۶-۰۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۸-۱۶.
  5. «Variable Star of the Season Archive | aavso». www.aavso.org. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۸-۱۶.
  6. Houk, N.; Smith-Moore, M. (1988), Michigan Catalogue of Two-dimensional Spectral Types for the HD Stars. Declinations -26°.0 to -12°.0, vol. 4
  7. Jilinski, E.; et al. (2006-03). "Radial velocity measurements of B stars in the Scorpius-Centaurus association". Astronomy & Astrophysics. 448 (3): 1001–1006. doi:10.1051/0004-6361:20041614. S2CID 17818058

کتاب صورت‌های فلکی نوشته دکتر گری مکلر