فریدیش ریس

ریاضی‌دان اهل مجارستان


فریدیِش ریس (مجاری: Riesz Frigyes؛[الف] ۲۲ ژانویه ۱۸۸۰ – ۲۸ فوریه ۱۹۵۶) ریاضی‌دان مجار بود که با برادرش مارتسل ریس کمک‌های بنیادینی به توسعهٔ آنالیز تابعی کرد.[۱][۲]

فریدیِش ریس
Frigyes Riesz.jpeg
زادهٔ۲۲ ژانویهٔ ۱۸۸۰
دیور، اتریش-مجارستان
درگذشت۲۸ فوریهٔ ۱۹۵۶ (۷۶ سال)
بوداپست، جمهوری خلق مجارستان
شناخته‌شده برایآنالیز تابعی
معادله انتگرالی
نظریه ارگودیک
قضیه نمایش ریس
قضیه ریس–فیشر
فضای ریس
فضای هاردی
فضای لبگ
لم ریس
Radon–Riesz property
proximity space
قضیه فردریش و مارتسل ریس
پیشینه علمی
شاخه(ها)ریاضیات
استاد راهنماGyula Vályi
دانشجویان دکتریJános Aczél
Steven Gaal
John Horvath
Tibor Radó
آلفرد رنیی

زندگی‌نامهویرایش

او و برادر کوچکترش مارتسل ریس در یک خانواده یهودی در دیور به دنیا آمدند. در سال‌های ‎۱۹۱۱ – ۱۹۱۹ ریس در دانشگاه فرانتس یوزف در شهر کُلُژوار، در اتریش-مجارستان استاد دانشگاه بود. بعد از جنگ جهانی اول، بنا بر پیمان تریانون، ترانسیلوانی و کُلُژوار به رومانی تعلق بخشید؛ و این دانشگاه در سال ۱۹۲۱ به سگد با نام دانشگاه سگد نقل مکان کرد.[۳] ریس به عنوان رئیس و هم استاد در دانشگاه سگد و همچنین عضو فرهنگستان علوم مجارستان[۴] فعالیت داشت. او همچنین ژورنالی ریاضی[ب] را به همراه آلفرد هار در ۱۹۲۲ تأسیس نمود.[۵]

ریس کارهای بنیادینی در زمینه توسعه آنالیز تابعی انجام داد و دستاوردهای او در فیزیک کاربردهای مهمی دارد. وی نظریه طیفی را برای عملگرهای متقارن کراندار[پ] به شکل استاندارد امروزین آن بنا نهاد.[۲] او همچنین به حوزه‌های مختلفی چون نظریه ارگودیک، توپولوژی نیز کمک شایانی نموده و اثبات مقدماتی برای نظریه ارگودیک میانگین[ت] ارائه نمود.

او برای سخنرانی روشی غیرمعمولی داشت؛ با دستیار و استادی پاره وقت وارد سالن سخنرانی می‌شد، سپس استاد خواندن بخش‌هایی از کتاب راهنمای ریس را شروع می‌کرده و دستیار معادله مناسب را روی تخته سیاه می‌نوشت و خود ریس کنار می‌ایستاد، و گاه‌گاهی سر تکان می‌داد.[۶]

ریاضی‌دان سوییسی-امریکایی ادگار لورچ در ۱۹۳۴ در سگد تحت مدیریت ریس به سر برد و خاطراتش را شامل همکاری با ریس در این مدت به رشتهٔ تحریر درآورد.[۳]

انتشاراتویرایش

Riesz, Frigyes; Szőkefalvi-Nagy, Béla (1990) [1955]. Functional Analysis. New York: Dover Publications. ISBN 978-0-486-66289-3.

یادداشتویرایش

  1. با تلفظ ˈri:s ˈfriɟɛʃ
  2. Acta Scientiarum Mathematicarum
  3. bounded symmetric operators
  4. Mean ergodic theorem

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. Calendar of Historical Events, Births, Holidays and Observances
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ Eberhard Zeidler: Nonlinear Functional Analysis and Its Applications: Linear monotone operators. Springer, 1990 [۱]
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ Lorch, Edgar R. (1993). Hersh, Rubem (ed.). "Szeged in 1934". Amer. Math. Monthly (به انگلیسی). 100 (3): 219–230. doi:10.2307/2324453. JSTOR 2324453.
  4. János Horváth: A Panorama of Hungarian Mathematics in the Twentieth Century, Volume 1, Springer, 2006 [۲]
  5. «Acta Scientiarum Mathematicarum». scimagojr.com.
  6. Wróblewski, Andrzej Kajetan (September 2008). "Czyściec, niebo i piekło". Wiedza i Życie: 65.

پیوند به بیرونویرایش