باز کردن منو اصلی
کامران میرزا در میان‌سالی

کامران میرزا (۱۲۳۵–۱۳۰۷) ملقب به نایب‌السلطنه شاهزاده قاجار و فرزند سوم ناصرالدین شاه و برادر مسعود میرزا ظل‌السلطان و مظفرالدین شاه بود.

جنبش مشروطه
Constitutional forces in Tabriz.jpg
عده‌ای از اعضای گروه فوج نجات تبریز.
سال ۱۹۰۹ میلادی.
شاهان قاجار
نام

دورهٔ پادشاهی

آقامحمد خان

فتحعلی شاه
محمدشاه
ناصرالدین شاه
مظفرالدین شاه
محمدعلی شاه

احمدشاه

۱۱۷۵–۱۱۶۱
۱۲۱۳–۱۱۷۶
۱۲۲۶–۱۲۱۳
۱۲۷۵–۱۲۲۶
۱۲۸۵–۱۲۷۵
۱۲۸۸–۱۲۸۵

۱۳۰۴–۱۲۸۸

محتویات

زندگیویرایش

کامران میرزا در ۱۹ ذی‌القعده ۱۲۷۲ قمری (۱۲۳۵ خورشیدی) در تهران متولد شد. مادرش منیرالسلطنه دختر معمارباشی دربار بود. با اینکه مورد علاقه پدرش بود، ولی به سبب زاده شدن از مادری غیر قاجار به ولیعهدی نرسید.[۱]

در سنّ شش سالگی در ۱۲۴۱ به پیشکاری پاشاخان امین‌الملک به حکومت تهران منصوب شد. در ۱۲۴۶ و پیش از سفر ناصرالدین شاه به خراسان ملقب به نایب‌السلطنه شد و در سال ۱۲۶۵ عنوان امیر کبیر، بالاترین عنوان نظامی قاجار را دریافت کرد.

 
کامران میرزا در جوانی

او بار دوم از ۱۲۵۳ تا ۱۲۵۴ به حکومت تهران، از ۱۲۵۶ تا ۱۲۶۴ حکومت مازندران، قزوین و گیلان و سه بار در بین سالهای ۱۲۴۷–۱۲۵۱، ۱۲۶۳ و ۱۲۷۴ به وزارت جنگ منصوب شد. در سراسر سلطنت ناصرالدین شاه، بین کامران میرزا و میرزا علی اصغر خان امین‌السلطان اختلاف بود. بعضی توطئه قتل ناصرالدین شاه را پیامد این درگیری‌ها می‌دانند.[۲] میرزا رضا کرمانی در اعتراف‌های خود گفته بود که دلیل قتل ناصرالدین شاه، ظلم و ستم مأموران کامران میرزا به او بوده‌است.[۳]

پس از قتل ناصرالدین شاه، قدرت کامران میرزا محدود شد. دختر او، ملکه جهان، با محمدعلی میرزا ولیعهد مظفرالدین شاه، ازدواج کرد. در طول انقلاب مشروطه، نایب‌السلطنه از مشروطه‌طلبان حمایت کرد. در ۱۲۸۶ برای بار چهارم وزیر جنگ شد. در دورهٔ استبداد صغیر برای مدت ۳ روز نخست‌وزیر ایران شد ولی به‌زودی کنار گذاشته شد و ابوالقاسم ناصرالملک که خارج از کشور بود به عنوان نخست‌وزیر برگزیده شد و موقتاً جواد سعدالدوله کفالت نخست‌وزیری را بر عهده گرفت. ناصرالملک قبول مسئولیت نکرد و سعدالدوله به نخست‌وزیری رسید. در سلطنت نوهٔ خود سلطان احمد شاه در بین سال‌های ۱۲۹۶ تا ۱۲۹۷ به حکومت خراسان رفت.

کامران میرزا در سال ۱۳۰۷ خورشیدی در سن ۷۲ سالگی بر اثر ابتلا به نقرس در تهران در گذشت. آرامگاه او در قم و در جوار حرم حضرت معصومه است.[۴] او علاوه بر زبان‌های فارسی و عربی، زبان فرانسه را پیش ژول ریشار، معلم فرانسه دارالفنون آموخته بود و به خوبی تکلم می‌کرد. همچنین به سبب گفتگو با افسران اطریشی که در تهران زندگی می‌کردند، به زبان آلمانی نیز تسلط داشت.[۴]کامرانیه و فیشر آباد باغ‌های ییلاقی کامران میرزا در شمال تهران و امیریه و منیریه باغ‌های قشلاقی‌اش در مرکز تهران بودند که اکنون تبدیل به محلاتی به همین نام‌ها شده‌اند.[۴]

فرزندانویرایش

کامران میرزا از ازدواج خود با سرورالدوله دختر حسام السلطنه (پسر عباس میرزا)، صاحب سه دختر و یک پسر شد. از آن میان دوتن، معصومه و قمرالملوک، در سنین جوانی درگذشتند. دختر سوم ملکه جهان با محمدعلی شاه ازدواج کرد و مادر احمد شاه شد؛ و تنها فرزند پسر فتحعلی میرزا، که بسیار مورد محبت پدر بود، در سن پنج سالگی درگذشت. بعد از فوت او، کامران میرزا به امید یافتن فرزند پسر، همسران دیگر گرفت که از آنان صاحب نه دختر و ده پسر شد. نوادگان او، نام خانوادگی کامرانی بر خود گذاشتند.

کامرانیهویرایش

نام محله کامرانیه از نام کامران میرزا گرفته شده که باغ و عمارتش در آن محله بود.[۵]

مناصب و مشاغلویرایش


وزیرویرایش

وزارت جنگ ایران (دوره قاجار)ویرایش

(از ۱۲۹۷ه‍.ق تا ۱۳۱۳ه‍.ق)

سه بار به وزارت جنگ منصوب شد. کامران میرزا از قدرتش به عنوان وزیر جنگ برای کسب مداخل و رقابت با صدراعظم استفاده می‌کرد.

حاکمویرایش

شهر تهرانویرایش

(از ۱۲۵۳ه‍.ش تا ۱۲۵۴ه‍.ش)

روابط خانوادگیویرایش


نام پدرویرایش

ناصر الدین شاه قاجارویرایش

کامران میرزا فرزند سوم ناصرالدین شاه بود.

نام دخترویرایش

ملکه جهانویرایش

نام داماد

محمدعلی‌شاه قاجار

نام مادرویرایش

منیر السلطنهویرایش

نام برادرویرایش

مسعود میرزا ظل السلطانویرایش

نام پدربزرگویرایش

محمد شاه قاجارویرایش

محمد تقی خان معمارباشیویرایش

نوه دختری.

نام نوهویرایش

احمدشاه قاجار

محمد حسن میرزا قاجارویرایش

پدر بزرگ مادری.

دارای رابطه خانوادگی باویرایش

محمدولی خان آصف السلطنهویرایش

محمدولی خان داماد کامران میرزاست.

ابوالفتح میرزا مویدالدولهویرایش

(از ۱۲۸۶ه‍.ق)

در ۱۲۸۶ق کامران میرزا، خواهر ابوالفتح میرزا را به زنی گرفت.

محمد ابراهیم خان وزیرنظامویرایش

ابراهیم خان وزیرنظام دایی کامران میرزا بود.

سلطان مراد میرزا حسام السلطنهویرایش

کامران میرزا با سرورالدوله دختر حسام السلطنه (عموی پدرش) ازدواج کرد.

محمد علی شاه قاجارویرایش

محمدعلی شاه با دخترعمویش کامران میرزا ازدواج کرد.

سایر مواردویرایش


شاهزادهویرایش

حکومت قاجارویرایش

[۱]برگرفته از سایت بانک اطلاعات رجال

پانویسویرایش

  1. امانت، عباس. صص. ۵۲۴–۵۲۶
  2. اتحادیه (نظام مافی)، منصوره. صص. ۵۹–۶۳
  3. امانت، عباس. ص. ۵۷۳
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ معیری، دوستعلی. ص. ۵۴
  5. سایت فرهنگسرا

منابعویرایش

  • معیری، دوستعلی (۱۳۶۱رجال عصر ناصری، تهران: نشر تاریخ ایران
  • تاج السلطنه (به کوشش منصوره اتحادیه) (۱۳۷۱خاطرات تاج السلطنه، تهران: نشر تاریخ ایران
  • امانت، عباس (۱۳۸۴قبله عالم، تهران: کارنامه، شابک ۹۶۴-۴۳۱-۰۴۹-۷

پیوند به بیرونویرایش