باز کردن منو اصلی

آسیه خانم عزالدین قاجار (درگذشته ۱۲۱۷ قمری) همسر حسینقلی خان قاجار و آقامحمدخان قاجار بود او همچنین ملکه مادر فتحعلی‌شاه قاجار (از ۱۱۷۶ تا ۱۲۱۳ خورشیدی) شد.[۱]

آسیه خانم عزالدین‌لو قاجار
مهد علیا
ملکه مادر
پیشینجیران خانم
جانشینگلین خانم
همسرحسینقلی خان قاجار (۱۱۸۲ تا ۱۱۸۹ هجری قمری) درگذشت همسر
آقامحمدخان قاجار (۱۱۹۳ تا ۱۲۱۱ هجری قمری) درگذشت همسر
فرزند(ها)فتحعلی‌شاه قاجار
خاندانقاجاریان
مرگ۱۲۱۷ قمری، تهران
دین و مذهباسلام شیعه

زندگیویرایش

آسیه خانم، دختر محمدخان عزالدین‌لوی قاجار از طایفه یوخاری‌باش بود. او در سال ۱۱۸۲ به عقد حسینقلی‌خان جهانسوز، برادر آقامحمد خان و حاکم دامغان درآمد و یک سال بعد نخستین فرزندشان، فتحعلی، در دامغان متولد شد. پس از به قتل رسیدن حسینقلی‌خان قاجار، به فرمان کریم خان زند، آسیه خانم و دو پسرش توسط آقا محمدخان به ایل برگردانده شدند. پس از فرار آقا محمدخان از شیراز آسیه خانم به او پیوست و با او ازدواج کرد. پس از تصرف تهران آقا محمدخان او و پسرانش را به تهران آورد.[۲] آسیه به همراه میرزا محمد زکی مستوفی الممالک توسط شاه مأمور شد تا سایر سران ایل قاجار در استرآباد را با دادن هدایا به اتحاد با شاه درآورد.[۱] در سال ۱۰۲۴ فتحعلی، پسر آسیه، ولیعهد آقا محمد خان شد. او در ۱۲۰۷ به عتبات عالیات رفت و استخوان‌های محمدحسن‌خان قاجار و حسینقلی‌خان جهانسوز را در نجف دفن کرد. تا به حکومت رسیدن فرزندش آسیه خانم، از تاج و تخت و ثروت پادشاهی حفاظت می‌کرد. زمانی که فتحعلی شاه بر تخت نشست، پسر دیگر آسیه، حسینقلی‌خان، بر علیه برادر شورش کرد که با میانجیگری آسیه بین آن دو صلح ایجاد می‌شود. در سال ۱۲۱۶ او بار دیگر به عتبات می‌رود و سنگ قبر آقا محمدخان را نیز با خود می‌برد. تعمیرات مدرسه حکیم هاشم از موقوفات او است به همین دلیل این مدرسه به نام مادرشاه نیز معروف است. او در سال ۱۲۱۷ در تهران درگذشت و در نجف دفن شد. آسیه خانم در طول زندگی‌اش مابین فرزند دیگرش و فتح‌علیشاه وساطت می‌کرد اما پس از مرگ او فتحعلیشاه برادرش را کور کرد.[۲]

لقبویرایش

آسیه خانم ملقب به ام الخاقان و مهد علیا بود.[۱] او نخستین کسی بود که در دوره قاجار لقب مهد علیا را داشت، پس از او همسر دیگر فتحعلی شاه ننه خانم بارفروش این لقب را داشت و سپس همسر عباس میرزا و بعد از مادر ناصرالدین شاه این لقب را گرفتند. پس از مادر ناصرالدین شاه کسی به این لقب خوانده نشد.[۲]

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ «آسیه خانم». Qajarwomen. دنیای زنان عصر قاجار. دریافت‌شده در ۳ سپتامبر ۲۰۱۹.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ معزّی، فاطمه (بهار ۱۳۸۷). «مهدعلیاهای دوره قاجار». تاریخ معاصر ایران. ۱۲ (۴۵): ۱۵۷–۱۸۲. دریافت‌شده در ۱۴ اوت ۲۰۱۹.