باز کردن منو اصلی

افک به معنای تهمت مربوط به حادثه‌ای است که گروهی از مخالفان محمد پیامبر اسلام در مدینه، مشهور به منافقان، به یکی از همسران محمد تهمت زنای محصنه زدند. آیات ۱۱ تا ۲۶ سوره نور به این موضوع مربوط می‌شود. منابع اهل سنت متفقند که آن همسر عایشه بوده‌است، اما برخی از شیعیان آن روایات را قبول ندارد و می‌گوید که ماجرا به ماریه قبطیه مربوط می‌شود. به نظر محمدحسین طباطبایی، عالم شیعه، هر دو دسته از روایات سنی و شیعه اشکالات جدی دارد.[۱]

به نوشته رابرت گلیو و پوناوالا کینه عایشه نسبت به علی از واقعه افک در زمان حیات محمد نشئت می‌گرفت، که به نوشته سیره نویسان، وقتی برخی به عایشه تهمت زدند، علی به محمد پیشنهاد کرد عایشه را طلاق دهد.[۲][۳] محمدحسین طباطبایی، این روایت را که در ماجرای افک دربارهٔ عایشه توسط اهل سنت نقل شده‌است را نزد شیعه معتبر نمی‌داند.[۴] اما در ماجرای تحریم در قرآن، علی به عنوان حامی محمد، در برابر عایشه و حفصه قرار گرفته‌است، که مورد قبول شیعه و سنی می‌باشد.[۵]


محتویات

ماجرای افکویرایش

در اینباره دو دیدگاه مطرح شده است، دیدگاه اول دیدگاه اهل سنت است و دیدگاه دوم، دیدگاه برخی از شیعیان:


دیدگاه اهل سنت:

ماجرا بر اساس روایت مشهوری که از خود عایشه نقل شده و تقریبا در بیشتر منابع تاریخ اسلام به شکل مشابهی بازگو شده چنین است: در بازگشت از غزوه بنی مُصطَلِق و هنگامی که کاروانیان برای استراحت توقف کرده بودند، عایشه برای قضای حاجت از لشکرگاه فاصله گرفت و چون گردنبد خود را گم کرد، مدتی مشغول یافتن آن شد در حالی که لشکریان که از غیبت وی اطلاع نداشتند، به راه افتاده و کجاوه وی را به تصور اینکه عایشه در آن است همراه خود بردند. عایشه که با بازگشت به لشکرگاه آنجا را خالی یافت در همان مکان ماند تا اینکه فردی به نام صفوان بن معطَّل به او رسید و شترش را در اختیار عایشه قرار داد و او را همراه خود به لشکریان رساند. بر اساس این روایت، عایشه که بعد از بازگشت از این سفر در بستر بیماری بود متوجه تغییر رفتار پیامبر با خود شد و بعد از مدتی اطلاع یافت که درباره ارتباط او با صفوان بن معطل شایعاتی در بین مردم پراکنده شده است. پس از مدتی آیات قرآن در سرزنش تهمت‌زنندگان نازل شد و پیامبر این آیات را بین مردم قرائت فرمود.[۶][۷]


دیدگاه شیعه:

بر اساس روایت دیگری که در برخی منابع شیعی نقل شده، آیات افک هنگامی نازل شد که عایشه به ماریه قبطیه تهمت ارتباط نامشروع با فردی به نام جریح قبطی را زد. بر اساس این روایت، عایشه به پیامبر که از مرگ فرزندش ابراهیم غمگین بود، گفت برای چه از مرگ او ناراحتی در حالی که او فرزند تو نبوده و فرزند جریح بوده است. بعد از آن، پیامبر علی بن ابی طالب را برای قتل جریح فرستاد اما هنگامی که امام متوجه شد آن فرد آلت جنسی ندارد از کشتن او صرف نظر کرد و بدین ترتیب تهمت ارتباط نامشروع از ماریه برداشته شد.نخستین بار این روایت در کتاب تفسیر علی بن ابراهیم قمی نقل شده است و مستند به روایتی از امام باقر گشته است.[۸] با این حال بسیاری از مفسران شیعی چنین واقعه‌ای را نقل نکرده و هم‌سخن با مفسران اهل سنت، آیات افک را درباره عایشه دانسته‌اند.[۹]

آیات قرآنویرایش

ان الّذین جاء و بالافک عصبة منکم لا تحسبوه شرا لکم بل هو خیر لکم لکل امری منهم ما اکتسب من الاثم و الّذی تولی کبره منهم له عذاب عظیم (۱۱)

لو لا اذ سمعتموه ظنّ المؤمنون و المؤمنات بانفسهم خیرا و قالوا هذا افک مبین (۱۲)

لو لا جاء و علیه باربعة شهداء فاذ لم یاتوا بالشهداء فاولئک عند اللّه هم الکاذبون (۱۳)

و لو لا فضل اللّه علیکم و رحمتة فی الدنیا و الاخرة لمسکم فی ما افضتم فیه عذاب عظیم (۱۴)

اذ تلقونه بالسنتکم و تقولون بافواهکم ما لیس لکم به علم و تحسبونه هینا و هو عند اللّه عظیم (۱۵)

و لو لا اذ سمعتموه قلتم ما یکون لنا ان نتکلم بهذا سبحانک هذا بهتان عظیم (۱۶)

یعظکم الله ان تعودوا لمثله ابداً ان کنتم مؤمنین (۱۷)

و یبیّن الله لکم الایت و اللّه علیم حکیم (۱۸)

ان الّذین یحبّون ان تشیع الفحشة فی الّذین ءامنوا لهم عذاب الیم فی الدنیا و الاخرة و اللّه یعلم و انتم لا تعلمون (۱۹)

و لو لا فضل‌الله علیکم و رحمتة و ان اللّه رءوف رحیم (۲۰)

یایها الّذین ءامنوا لا تتبعوا خطوت الشیطان و من یتبع خطوت الشیطان فانّه یامر بالفحشاء و المنکر و لو لا فضل اللّه علیکم و رحمتة ما زکی منکم من احد ابداً و لکن اللّه یزکی من یشاء و اللّه سمیع علیم (۲۱)

ولا یاتل اولوا الفضل منکم و السعة ان یوتوا اولی القربی و المساکین و المهاجرین فی سبیل اللّه و لیعفوا و لیصفحوا الا تحبون ان یغفر اللّه لکم و اللّه غفور رحیم (۲۲)

ان الّذین یرمون المحصنات الغا فلات المؤمنات لعنوا فی الدنیا و الاخرة و لهم عذاب عظیم (۲۳)

یوم تشهد علیهم السنتهم و ایدیهم و ارجلهم بما کانوا یعملون (۲۴)

یومئذ یوفّیهم اللّه دینهم الحق و یعلمون ان اللّه هو الحق المبین (۲۵)

الخبیثات للخبیثین و الخبیثون للخبیثت و الطیبات للطیبین و الطیبون للطیبات اولئک مبرّون ممّا یقولون لهم مغفرة و رزق کریم (۲۶)


مقالاتی که در اینباره نگاشته شدهویرایش

مقالات و کتاب‌هایی درباره حادثه افک از اهل سنت و شیعیان تألیف شده که دو هدف فضیلت‌دانستن این داستان برای عایشه و انکار داستان برای عایشه دنبال می‌کنند:

  • خبر الافک؛ علی بن محمد مدائنی (متوفای ۲۲۵ق)
  • الرد علی اهل الافک؛ ابوسلیمان اصفهانی (متوفای ۲۷۰ق)
  • حدیث الافک؛ ابن هیثم دیر عاقولی (متوفای ۲۷۸ق)
  • حدیث الافک؛ محمد بن عبدالله بن عربی معافری (متوفای ۵۴۳ق)
  • تنزیه عائشة عن الفواحش العظیمة؛ عبدالجلیل قزوینی (متوفای بعد از ۵۵۶ق)
  • حدیث الافک؛ عبدالغنی مقدسی (متوفای ۶۰۰ق)
  • حدیث الافک؛ جعفر مرتضی عاملی
  • حدیث الافک؛ ابراهیم بن حسین کسائی
  • شرح حدیث الافک؛ عبدالله بن سعد بن ابی جمره ازدی.[۱۰]

منابعویرایش

  1. طباطبایی، ترجمه تفسیر المیزان، بحث روایی ذیل آیات ۱۱ تا ۲۶ سوره نور.
  2. Poonawala، ʿALĪ B. ABĪ ṬĀLEB.
  3. Gleave, Robert M.. "Alī b. Abī Ṭālib."Encyclopaedia of Islam, THREE. , 2012.
  4. طباطبایی، ترجمه تفسیر المیزان، بحث روایی ذیل آیات ۱۱ تا ۲۶ سوره نور.
  5. طباطبایی، ترجمه تفسیر المیزان، بحث روایی ذیل آیات ۱ تا ۹ سوره تحریم.
  6. ابن هشام. سیره النبویه. بیروت. صص. ج۲، ص ۲۹۷-۳۰۲.
  7. واقدی (۱۴۱۴ق). المغازی. صص. ص۴۲۶-۴۳۵. تاریخ وارد شده در |سال= را بررسی کنید (کمک)
  8. قمی (۱۳۶۷ش). تفسیر قمی. صص. ج۲، ص ۹۹. تاریخ وارد شده در |سال= را بررسی کنید (کمک)
  9. نک: حسینیان مقدم. بررسی تاریخی تفسیری حادثه افک. صص. ص ۱۶۶-۱۶۷.
  10. حسینیان مقدم (۱۳۸۴ش). بررسی تاریخی- تفسیری حادثه افک. تاریخ وارد شده در |سال= را بررسی کنید (کمک)