مونونوکلئوز عفونی

رسوب پروتئین و چربی ویروسی شده دربافت نرم
(تغییرمسیر از بیماری بوسه)

مونونوکلئوز عفونی (انگلیسی: Infectious mononucleosis‎) که با نام تب غده‌دار (glandular fever) هم شناخته می‌شود، یک بیماری عفونی است که توسط ویروس اپشتین–بار ایجاد می‌شود.[۲][۳] بیشتر افراد در سنین کودکی به این ویروس مبتلا می‌شوند و بیماری‌شان بدون علامت یا کم‌علامت است.[۲] در سنین جوانی، بیماری اغلب با تب، گلودرد، لنفادنوپاتی گردن و خستگی همراه است.[۲] بیشترِ مبتلایان ظرف دو تا چهار هفته بهبود می‌یابند، اما احساس خستگی ممکن است تا ماه‌ها باقی بماند.[۲] کبد و طحال هم گاهی متورم می‌شود[۳] و در کمتر از یک درصد موارد، پارگی طحال رخ می‌دهد.[۶]

مونونوکلئوز عفونی
دیگر نام‌هاتب غده‌دار، بیماری فایفر، بیماری فیلاتوف،[۱] بیماری بوسه
Lymphadanopathy.JPG
تورم غدد لنفاوی گردن در یک فرد مبتلا
تخصصبیماری عفونی
علامت‌هاتب، گلودرد، لنفادنوپاتی گردنی، خستگی[۲]
عوارضتورم کبد یا طحال[۳]
مدیریت۲ تا ۴ هفته[۲]
علتویروس اپشتین–بار (EBV) معمولاً از طریق بزاق[۲]
تشخیص پزشکیبر اساس علائم بیماری و آزمایش‌های خونی[۳]
درماننوشیدن مایعات فراوان، استراحت کافی، داروهای ضد درد همچون استامینوفن و ایبوپروفن[۲][۴]
فراوانی۴۵ نفر در هر ۱۰۰٬۰۰۰ در سال (ایالات متحده آمریکا)[۵]

با آنکه عامل ایجاد بیماری معمولاً ویروس اپشتین–بار (هرپس‌ویروس ۴) و از خانوادهٔ هرپس‌ویروسان است،[۳] چند نوع ویروس دیگر نیز ممکن است سبب ایجاد این بیماری شوند.[۳] مونونوکلئوز عفونی بیشتر از طریق بزاق و به‌طور بسیار نادر، از طریق منی و خون هم منتقل می‌شود.[۲] انتقال ویروس از طریق اشیایی چون لیوان، مسواک، سرفه یا عطسه هم ممکن است.[۲][۷] افراد مبتلا ممکن است ویروس را هفته‌ها پیش از ظهور علائم به دیگران انتقال دهند.[۲] تشخیص مونونوکلئوز عفونی از طریق علائم بالینی‌اش صورت می‌پذیرد و جهت تاییدِ تشخیص، می‌توان از آزمایش‌های خونی و برخی پادتن‌های خاص استفاده نمود.[۳] یکی از یافته‌های آزمایشگاهی، افزایش لنفوسیت‌های خون است که بیش از ۱۰٪ آنها «آتیپیک» هستند.[۳][۸] انجام آزمایش مونوسپات (تست پادتن هتروفیل) برای جمعیت عادی به سبب دقتِ تشخیصیِ اندک توصیه نمی‌شود.[۹]

هیچ‌گونه واکسنی برای ویروس اپشتین–بار وجود نداردِ اما می‌توان با خودداری از به‌اشتراک گذاشتن وسایل شخصی یا بزاق، از انتشار آن جلوگیری کرد.[۲] این بیماری اغلب بدون درمان خاص برطرف می‌شود[۲] و علائم آن با نوشیدن مایعات فراوان، استراحت کردن و مصرف داروهای ضدِ درد معمولی چون استامینوفن و ایبوپروفن تخفیف می‌یابد.[۲][۴]

در کشورهای توسعه‌یافته، مونونوکلئوز عفونی در سنین ۱۵ تا ۲۴ سالگی شایع‌تر است. در کشورهای در حال توسعه، اغلب افراد این بیماری را در سنین کودکی می‌گیرند که علائم چندانی ندارد.[۱۰] در سنین ۱۶ تا ۲۰ سالگی، فقط ۸٪ افراد گلودرد دارند.[۸] در ایالات متحده آمریکا، همه ساله حدود ۴۵ نفر از هر ۱۰۰٬۰۰۰ به این بیماری مبتلا می‌شوند.[۵] همچنین حدود ۹۵٪ افراد تا رسیدن به سن بلوغ، به این عفونت مبتلا شده‌اند.[۵] این بیماری در هر فصلی از سال ممکن است رخ دهد.[۸] مونونوکلئوز عفونی نخستین بار در دههٔ ۱۹۲۰ میلادی توصیف شد و بدان «بیماری بوسه» می‌گفتند.[۱۱]

پاتوفیزیولوژیویرایش

ویروس در آغاز در بافت پوششی حلق تکثیر می‌شود (که علت فارنژیت و گلودرد هم همین است) و سپس در درون لنفوسیت‌های بی (که از طریق گیرندهٔ CD21 خود مورد تهاجم قرار می‌گیرند) به رشد خود ادامه می‌دهد. پاسخ ایمنی میزبان شاملِ فعال شدنِ لنفوسیت‌های تی کشنده (CD8+) علیه لنفوسیت‌های بی است که سبب به‌وجود آمدنِ «لنفوسیت‌های آتیپیک» (سلول‌های داونی) می‌گردد.[۱۲]

اگر بیماری حاد باشد (به‌تازگی بروز کرده باشد) پادتن‌های هتروفیل در بدن ایجاد می‌شود.[۱۳]

بتاهرپس ویروس ۵ (سایتومگال‌ویروس)، آدنوویروس‌ها و توکسوپلاسما گوندی (توکسوپلاسموز) هم می‌توانند بیماری‌هایی با علائم مشابه با مونونوکلئوز عفونی به‌وجود آوردند، اما نتیجهٔ آزمایش پادتن‌های هتروفیل در اینها منفی است و از این طریق، می‌توان اینها را از مونونوکلئوز عفونی تشخیص داد.[۲][۱۴]

مونونوکلئوز عفونی گاهی با نشانگان آگلوتینین سرد همراه است که نوعی بیماری خودایمنی است و طی آن، پادتن‌هایی علیه گلبول‌های قرمز ساخته شده و بیماری کم‌خونی همولیتیک خودایمنی را به‌وجود می‌آورد. آگلوتینین سرد ردیابی‌شده، دارای ویژگی سیستم آنتی‌ژن Ii است.[۱۵][۱۶]

بیماری‌زاییویرایش

 
فارنژیت اِگزوداتیو در یک بیمار مبتلا به مونونوکلئوز عفونی

عامل بیماری ویروس اپشتین–بار (EBV) از گروه هرپس ویریده‌ها است. بیش از نود درصد افراد بالای چهل سال نسبت به این بیماری ایمنی اکتسابی کسب می‌کنند لذا بیماری اغلب در کودکان و نوجوانان مشاهده می‌شود. راه انتقال بیماری تماس دهانی و تنفسی است. یعنی غیر از انتقال از بزاق از راه هوا و غذای آلوده هم قابل انتقال است. علائم اصلی بیماری تب، خستگی، تورم غدد بزاقی، گلودرد، سردرد و بزرگی طحال یا کبد است. البته نیمی از افراد آلوده شده به ویروس EBV هرچند ایمنی نسبت به بیماری را پیدا می‌کنند ولی علائمی از بیماری واضح ندارند. بیماری خود محدودشونده است و اغلب بیماران نیاز به درمان خاصی ندارند. علائم بیماری طی چند هفته کاملاً از بین می‌رود.

درمانویرایش

درمان مونو نوکلوز عفونی به صورت درمان علامتی و حمایتی است. اکر بیماری ادامه‌دار شود باید از کورتون و داروهای ضدالتهاب کمک گرفته شود.[۱۷]

پیش‌آگهی و عواقب بیماریویرایش

عوارض جدی بیماری، ناشایع است و در کمتر از ۵٪ بیماران به‌وجود می‌آیند که ممکن است شامل موارد زیر باشد:

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. Filatov's disease در وبگاه Who Named It?
  2. ۲٫۰۰ ۲٫۰۱ ۲٫۰۲ ۲٫۰۳ ۲٫۰۴ ۲٫۰۵ ۲٫۰۶ ۲٫۰۷ ۲٫۰۸ ۲٫۰۹ ۲٫۱۰ ۲٫۱۱ ۲٫۱۲ ۲٫۱۳ ۲٫۱۴ "About Epstein-Barr Virus (EBV)". CDC. January 7, 2014. Archived from the original on August 8, 2016. Retrieved Aug 10, 2016.
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ ۳٫۴ ۳٫۵ ۳٫۶ ۳٫۷ "About Infectious Mononucleosis". CDC. January 7, 2014. Archived from the original on 8 August 2016. Retrieved 10 August 2016.
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ Ebell, MH (12 April 2016). "JAMA PATIENT PAGE. Infectious Mononucleosis". JAMA. 315 (14): 1532. doi:10.1001/jama.2016.2474. PMID 27115282.
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ Tyring, Stephen; Moore, Angela Yen; Lupi, Omar (2016). Mucocutaneous Manifestations of Viral Diseases: An Illustrated Guide to Diagnosis and Management (2 ed.). CRC Press. p. 123. ISBN 9781420073133. Archived from the original on 2017-09-11.
  6. Handin, Robert I.; Lux, Samuel E.; Stossel, Thomas P. (2003). Blood: Principles and Practice of Hematology. Lippincott Williams & Wilkins. p. 641. ISBN 9780781719933. Archived from the original on 2017-09-11.
  7. "Mononucleosis - Symptoms and causes". Mayo Clinic. Retrieved 5 February 2020.
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ ۸٫۲ Ebell, MH; Call, M; Shinholser, J; Gardner, J (12 April 2016). "Does This Patient Have Infectious Mononucleosis?: The Rational Clinical Examination Systematic Review". JAMA. 315 (14): 1502–9. doi:10.1001/jama.2016.2111. PMID 27115266.
  9. "Epstein-Barr Virus and Infectious Mononucleosis Laboratory Testing". CDC. January 7, 2014. Archived from the original on 7 August 2016. Retrieved 10 August 2016.
  10. Marx, John; Walls, Ron; Hockberger, Robert (2013). Rosen's Emergency Medicine - Concepts and Clinical Practice (8 ed.). Elsevier Health Sciences. p. 1731. ISBN 978-1455749874. Archived from the original on 2017-09-11.
  11. Smart, Paul (1998). Everything You Need to Know about Mononucleosis. The Rosen Publishing Group. p. 11. ISBN 9780823925506.
  12. ped/705 در ئی‌مدیسین
  13. Ebell MH (November 2004). "Epstein-Barr virus infectious mononucleosis". American Family Physician. 70 (7): 1279–87. PMID 15508538.
  14. "The Lymphatic System". Lymphangiomatosis & Gorham's disease Alliance. Archived from the original on 2010-01-28. Retrieved 2010-02-08.
  15. Ghosh, Amit K.; Habermann, Thomas (2007). Mayo Clinic Internal Medicine Concise Textbook. Informa Healthcare. ISBN 978-1-4200-6749-1.
  16. Rosenfield RE; Schmidt PJ; Calvo RC; McGinniss MH (1965). "Anti-i, a frequent cold agglutinin in infectious mononucleosis". Vox Sanguinis. 10 (5): 631–634. doi:10.1111/j.1423-0410.1965.tb01418.x. PMID 5864820. S2CID 30926697.
  17. «ISBN».
  • "Epstein-Barr Virus and Infectious Mononucleosis". CDC A–Z Index. National Center for Infectious Diseases. 16. Retrieved December 6, 2009.
  • "Glandular fever". NICE Clinical Knowledge Summaries. cks.nice.org.uk. 2010. Retrieved 15 June 2013.

Infectious mononucleosis