جعفر پناهی

فیلمنامه‌نویس، تدوینگر، تهیه‌کننده و کارگردان ایرانی

جعفر پناهی (زادۀ ۲۰ تیر ۱۳۳۹ در شهر میانۀ آذربایجان شرقی[۴]) کارگردان و فیلم‌نامه‌نویس ایرانی است. پناهی کارش را در سینما به عنوان دستیار کارگردان فیلم‌های عباس کیارستمی آغاز کرد. بسیاری از فیلم‌های او تصویری انتقادی از مشکلات جامعۀ ایرانی ارائه می‌دهند که این امر سبب اعمال محدودیت‌هایی برای نمایش آثارش شده‌است. سینمای جعفر پناهی اغلب به عنوان نئورئالیسم ایرانی تعریف شده‌است.[۵]

جعفر پناهی
Jafar Panahi, Cines del Sur 2007-1 (cropped).jpg
پناهی در سال ۲۰۰۷
زادروز۲۰ تیر ۱۳۳۹ ‏(۶۰ سال)
میانه.اذربایجان شرقی
ملیتایرانی
همسر(ها)طاهره سعیدی[۱]
فرزندانسولماز[۲]، پناه[۳]

سبکویرایش

از آنجا که جعفر پناهی به سبک نئورئالیسم فیلم می‌سازد سعی در ایجاد ارتباط مستقیم با جامعه دارد. به همین جهت نمایش بیکاری، بدبختی، فقر، فساد و بی‌عدالتی در اغلب آثارش به طرزی روشن موج می زند.

جوایزویرایش

جعفر پناهی در جشنوارۀ کن ۲۰۱۸ با فیلم سه‌رخ جایزۀ بهترین فیلمنامه را دریافت کرد. آخرین فیلم جعفر پناهی با نام تاکسی برندۀ جایزۀ خرس طلایی جشنوارۀ فیلم برلین شد؛ خواهرزادۀ وی این جایزه را به نیابت از ایشان اخذ کردند. او در سال ۲۰۰۰ میلادی، با فیلم دایره برندۀ جایزۀ شیر طلایی جشنوارۀ فیلم ونیز[۶] و در ۲۰۰۶ میلادی، برندۀ خرس نقره‌ای جشنوارۀ بین‌المللی فیلم برلین برای فیلم آفساید شد.[۷]

 
جعفر پناهی در مراسم خاکسپاری زاون قوکاسیان

فیلم مستند «این یک فیلم نیست» ساختۀ پناهی در دسامبر سال ۲۰۱۱، جایزۀ اول بخش آسیا-آفریقای هشتمین دورۀ جشنوارۀ بین‌المللی فیلم دبی را دریافت کرد.[۸]

جعفر پناهی، در نهم مارس ۲۰۱۲، برندۀ نشان هنر برای آزادی از بنیاد فیر پلی در سوئیس شد.[۹]

جایزۀ دوربین زرین جشنوارۀ کن ۱۹۹۵ویرایش

پناهی با بادکنک سفید درخشید و در جشنوارۀ کن حضور یافت و موفق به دریافت جایزۀ دوربین زرین این دوره از جشنوارۀ کن شد.[۱۰]

جایزه ساخاروفویرایش

در آبان ماه سال ۱۳۹۱ اعلام شد جایزۀ آزادی افکار ساخاروف از طرف پارلمان اروپا به جعفر پناهی و نسرین ستوده اهدا شد.[۱۱] اعضای هیئت پارلمانی اروپا نیز تصمیم گرفتند در طی سفر از پیش برنامه‌ریزی‌شده‌شان به تهران، ضمن دیدار با ستوده و پناهی، دعوتنامۀ رسمی پارلمان اروپا از آن‌ها در ارتباط با دریافت جایزۀ ساخاروف را به‌دست آن‌ها برسانند. اما سفر هیئت اروپایی مذکور به دلیل عدم پذیرش شرط آن‌ها مبنی بر دیدار با نامبردگان به ایران لغو شد.[۱۲]

خرس نقره‌ای جشنوارۀ فیلم برلین ۲۰۱۳ویرایش

روز شنبه ۲۹ بهمن ۹۱ (شانزدهم فوریۀ ۲۰۱۳)، هیئت داوران جشنوارۀ فیلم برلین، جایزۀ خرس نقره‌ای بهترین فیلمنامه را به جعفر پناهی به خاطر نوشتن فیلمنامۀ پرده اهدا کرد. کامبوزیا پرتوی که این فیلم ساختۀ مشترک او و جعفر پناهی است برای دریافت جایزه به روی سن رفت.[۱۳][۱۴]

جایزهٔ آسیا پاسیفیک برای فیلم‌نامهٔ گُلویرایش

در سال ۲۰۱۴ فیلم‌نامهٔ گُل پناهی جایزهٔ ۲۵ هزار دلاری هشتمین دورهٔ جشنوارۀ فیلم آسیا پاسیفیک را که به عنوان کمک‌هزینه برای ساخت فیلم اهدا می‌شود، در کنار سه فیلم دیگر از بنگلادش، دانمارک و اسرائیل از آن خود کرد.[۱۵]

خرس طلایی جشنوارۀ فیلم برلین ۲۰۱۵ویرایش

پناهی در ۱۴ فوریۀ ۲۰۱۵ به خاطر فیلم تاکسی برندۀ خرس طلایی جشنوارۀ بین‌المللی فیلم برلین شد.[۱۶]

جایزۀ بهترین فیلم‌نامۀ جشنوارۀ فیلم کن ۲۰۱۸ویرایش

فیلم «سه رخ» جعفر پناهی پس از نامزدی در بخش رقابت اصلی برای نخل طلای جشنوارۀ فیلم کن سال ۲۰۱۸ برندۀ جایزۀ بهترین فیلمنامۀ این جشنواره شد. بدین ترتیب، پس از اصغر فرهادی وی دومین فیلمساز ایرانی‌ای شد که برندۀ این عنوان می‌شود.[۱۷][۱۸][۱۹]

نامزدی در آکادمی اسکارویرایش

در ۱۴ آذر ۱۳۹۱، این فیلم نیست به عنوان یکی از ۱۵ نامزد اولیه برای دریافت جایزۀ اسکار بهترین فیلم مستند انتخاب شد.[۲۰] درحالی که این فیلم در ایران به نمایش در نیامده‌است.[۲۱][۲۲]

مخالفت با نظام جمهوری اسلامیویرایش

او از جمله ۱۵ فعال سیاسی و مدنی بود که در بهمن ۱۳۹۶ با تاکید بر «اصلاح‌ناپذیری» نظام جمهوری اسلامی ایران خواستار برگزاری همه‌پرسی تحت نظارت سازمان ملل متحد برای «گذار مسالمت‌آميز» از حکومت فعلی «به يك دموكراسى سکولار پارلمانى» شد.[۲۳]

بازداشت و محکومیت به ۶ سال زندانویرایش

 
در جشنواره برلین ۲۰۰۶

در جریان اعتراضات انتخابات ریاست جمهوری (۱۳۸۸)، جعفر پناهی دو بار دستگیر شد. بار اول، در روز ۸ مرداد ۱۳۸۸ هنگامی که به همراه گروه دیگری از فیلم‌سازان برای گرامی‌داشت جان باختگان اعتراضات انتخابات ریاست جمهوری دهم به بهشت زهرا رفته بود که پس از چند روز آزاد شد.[۲۴] بار دوم در دوشنبه ۱۰ اسفند به همراه ۱۸ نفر از اعضای خانواده و دوستانی که در خانه او در تهران مهمان بودند.[۲۵] صندلی او در جشنواره کن خالی ماند. او در یک مرحله برای مدتی اعتصاب غذا کرد.

پناهی در روز ۴ خرداد ۱۳۸۹ به دستور بازپرس و تأیید دادستان عمومی و انقلاب تهران با تودیع وثیقهٔ ۲۰۰ میلیون تومانی از زندان آزاد شد.[۲۶][۲۷][۲۸]

بر اساس حکم دادگاه پناهی به اتهام «اجتماع و تبانی و تبلیغ علیه نظام جمهوری اسلامی» به ۶ سال حبس تعزیری و ۲۰ سال محرومیت از فیلم‌سازی، ۲۰ سال محرومیت از فیلم‌نامه‌نویسی، ۲۰ سال محرومیت از سفر به خارج از ایران و ۲۰ سال ممنوعیت از هر نوع مصاحبه با رسانه‌ها و مطبوعات داخلی و خارجی محکوم شد.[۲۹][۳۰][۳۱]

در ۱۳ بهمن ۱۳۸۹ (۲ فوریه ۲۰۱۱) تیری فره مو مدیر هنری جشنوارهٔ بین‌المللی فیلم کن، در یک کنفرانس مطبوعاتی که به منظور حمایت از پناهی و محمد رسول‌اف در سینماتک پاریس برگزار شد، اعلام کرد که امسال جایزهٔ ویژهٔ «مربی طلا»ی[۳۲] کن را به پناهی تقدیم می‌کنند. او اضافه کرد: «از این پس جعفر پناهی، عضو هیئت داوران تمام فستیوال‌های فیلم بین‌المللی خواهد بود و جایگاهی خالی برای او در نظر گرفته شده‌است.»[۳۳]

فیلم‌شناسیویرایش

فیلم‌های بلندویرایش

سال عنوان سمت توضیحات
کارگردان نویسنده تدوینگر تهیه‌کننده بازیگر
۱۳۷۲ زیر درختان زیتون آری بدون ذکر در عنوان‌بندی
۱۳۷۵ بادکنک سفید آری آری آری نویسندگی مشترک با عباس کیارستمی
۱۳۷۵ مسافر جنوب آری
۱۳۷۶ آینه آری آری آری آری
۱۳۷۸ دایره آری آری آری آری نویسندگی مشترک با کامبوزیا پرتوی، قبل از انتشار در ایران توقیف بود
۱۳۷۸ جمعه آری
۱۳۸۲ طلای سرخ آری آری آری نویسندگی مشترک با عباس کیارستمی، قبل از انتشار در ایران توقیف بود
۱۳۸۲ سربازهای جمعه آری
۱۳۸۳ کافه ترانزیت آری
۱۳۸۴ حکم آری
۱۳۸۴ آفساید آری آری آری آری نویسندگی مشترک با شادمهر راستین، قبل از انتشار در ایران توقیف بود
۱۳۸۷ کشتزارهای سپید آری
۱۳۸۸ اوریون آری تدوین مشترک با علی زمانی عصمتی
۲۰۱۱ این یک فیلم نیست آری کارگردانی مشترک با مجتبی میرطهماسب
۲۰۱۳ پرده آری آری آری آری کارگردانی مشترک با کامبوزیا پرتوی
۲۰۱۵ تاکسی آری آری آری آری آری فیلمبردار، تدوینگر و تهیه‌کننده بدون ذکر در عنوان‌بندی
۲۰۱۸ سه‌رخ آری آری آری آری نویسندگی مشترک با نادر ساعی‌ور

فیلم‌های کوتاهویرایش

سال عنوان سمت توضیحات
۱۹۸۸ یارالی باشلر مستند
۱۹۹۱ کیش مستند
۱۹۹۲ دوست
۱۹۹۲ آخرین امتحان
۱۹۹۳ نگاه دوم مستند
۱۹۹۷ اردکول مستند
۲۰۰۷ گره‌گشایی قسمتی از فیلم فرش ایرانی
۲۰۱۰ آکاردئون

جوایز و افتخاراتویرایش

جوایزویرایش

جوایز
سال سازمان جایزه فیلم
۱۹۹۵ جشنواره فیلم کن دوربین زرین بادکنک سفید
۱۹۹۷ جشنواره فیلم لوکارنو پلنگ طلایی آینه
۲۰۰۰ جشنواره بین‌المللی فیلم ونیز شیر طلایی دایره
۲۰۰۳ جشنواره فیلم کن جایزه هیئت داوران – جایزه برای کارهای نو و نگاهی نو طلای سرخ (فیلم)[۳۴]
۲۰۰۶ جشنواره بین‌المللی فیلم برلین جایزه ویژه هیئت داوران آفساید
۲۰۰۷ جشنواره بین‌المللی فیلم والدیویا جایزه پودو جایزه یک عمر دستاورد هنری
۲۰۰۷ هیفوس جایزه نامحدود سینما
۲۰۱۱ جشنواره فیلم کن جایزه مربی طلایی این فیلم نیست
۲۰۱۱ جشنواره آزادی لندن جایزه ویژه هیئت داوران این فیلم نیست
۲۰۱۲ پارلمان اروپا جایزه ساخاروف
۲۰۱۳ جشنواره بین‌المللی فیلم برلین خرس نقره‌ای برای فیلمنامه پرده
۲۰۱۴ انجمن فیلم کمک‌های مالی صندوق آکادمی فیلم گٌل
۲۰۱۵ جشنواره بین‌المللی فیلم برلین خرس طلایی تاکسی
۲۰۱۸ جشنواره فیلم کن جایزه بهترین فیلم‌نامه جشنواره فیلم کن سه رخ
۲۰۱۸ جشنواره فیلم پرتقال طلایی آنتالیا پرتقال طلایی بهترین فیلم سه رخ
۲۰۱۸ جشنواره فیلم سلیمانیه بلوط طلایی بهترین فیلم سه رخ
۲۰۱۸ جشنواره فیلم سلیمانیه برنده جایزه افتخاری(صنوبر طلایی) سه رخ

عضویت در هیئت داوران جشنواره‌هاویرایش

جوایز
سال جشنواره نقش
۲۰۰۱ جشنواره فیلم کارلووی واری عضو هیئت داوران
۲۰۰۷ جشنواره بین‌المللی فیلم اوراسیا عضو هیئت داوران
۲۰۰۷ جشنواره فیلم کرالا رئیس هیئت داوران
۲۰۰۸ جشنواره بین‌المللی فیلم روتردام رئیس هیئت داوران
۲۰۰۹ جشنواره بین‌المللی فیلم مونترال رئیس هیئت داوران

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. "همسر جعفر پناهی: می خواهند او را درهم بشکنند". BBC News فارسی. Retrieved 12 January 2020.
  2. "«سه رخ» جعفر پناهی به‌طور مشترک برنده جایزه بهترین فیلمنامه کن شد". رادیو فردا. Retrieved 12 January 2020.
  3. "فرزند جعفر پناهی:پدرم هیچ فیلم ضد نظام نساخته‌است « سایت خبری تحلیلی کلمه". www.kaleme.com. Retrieved 12 January 2020.
  4. "Jafar Panahi - Biography, Movies, & Facts". Encyclopedia Britannica. Retrieved 12 January 2020.
  5. «OFFSIDE». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۸ ژوئن ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۲۰ دسامبر ۲۰۱۰.
  6. [ http://www.ilna.ir/newstext.aspx?ID=145654 بایگانی‌شده در ۱۰ اکتبر ۲۰۱۱ توسط Wayback Machine جشنواره فیلم «ونیز» آغاز به کار کرد]
  7. سینمای ایران در جشنواره فیلم برلین
  8. «آفتاب - فیلم جعفر پناهی در جشنوارۀ دبی برنده جایزه شد». بایگانی‌شده از اصلی در ۴ ژانویۀ ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۱. تاریخ وارد شده در |archivedate= را بررسی کنید (کمک)
  9. BBC فارسی - خبرهای کوتاه - جعفر پناهی برندۀ نشان هنر برای آزادی در زوریخ شد
  10. آغاز جشنوارۀ فیلم ونیز و غیبت جعفر پناهی
  11. جایزۀ ساخاروف به نسرین ستوده و جعفر پناهی اهدا شد (دویچه‌وله)
  12. سفر هیئت پارلمانی اروپا به ایران لغو شد (دویچه‌وله)
  13. «خرس نقره بهترین فیلم‌نامۀ جشنوارۀ برلین برای جعفر پناهی». بی‌بی‌سی فارسی. ۱۶ فوریه ۲۰۱۳.
  14. «خرس طلایی برلیناله به فیلم «ژست بچه» رسید». دویچه وله فارسی. ۱۶ فوریۀ ۲۰۱۳. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  15. «جایزه ۲۵ هزار دلاری برای «گُل» جعفر پناهی». رادیو فردا. ۲۰۱۴-۱۲-۱۸. دریافت‌شده در ۲۰۱۴-۱۲-۱۸.
  16. https://www.berlinale.de/en/das_festival/preise_und_juries/preise_internationale_jury/index.html#goldener_baer
  17. فیلم 'سه رخ' جعفر پناهی برندۀ جایزۀ بهترین فیلمنامۀ جشنوارۀ کن شد. بی بی سی فارسی. تاریخ انتشار: ۲۰ می ۲۰۱۸. تاریخ آخرین بازیابی: ۲۰ می ۲۰۱۸.
  18. «نخل طلای کن در فرودگاه به جعفر پناهی رسید». ایران آنلاین. ۱ خرداد ۱۳۹۷. دریافت‌شده در ۱۳۹۷/۰۳/۰۱. تاریخ وارد شده در |بازبینی= را بررسی کنید (کمک)
  19. بهمن عبدالهی (۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۷). «جایزه فیلمنامه به جعفر پناهی رسید، نخل طلا به هیروکازو». روزنامه ایران. دریافت‌شده در ۱۳۹۷/۰۲/۳۱. تاریخ وارد شده در |بازبینی= را بررسی کنید (کمک)
  20. ایسنا. «آکادمی اسکار فیلم جعفر پناهی را نامزد دریافت جایزه اعلام کرد».
  21. «'این یک فیلم نیست' پناهی و میرطهماسب در فهرست نامزدهای اسکار». بی‌بی‌سی فارسی. دریافت‌شده در ۵ دسامبر ۲۰۱۲.
  22. «جعفر پناهی با «این فیلم نیست» در فهرست اولیه مستندهای اسکار». رادیو فردا. دریافت‌شده در ۵ دسامبر ۲۰۱۲.
  23. «۱۵ فعال سیاسی و مدنی ایرانی خواستار برگزاری همه‌پرسی تحت نظارت سازمان ملل شدند». رادیو فردا. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۹-۰۶.
  24. «بازداشت جعفر پناهی و مهناز محمدی در بهشت زهرای تهران». بی‌بی‌سی فارسی. ۳۰ ژوئیهٔ ۲۰۰۹.
  25. «سینماگران ایران و جهان خواستار آزادی جعفر پناهی هستند». دویچه وله فارسی. ۲۳ مارس ۲۰۱۰.
  26. «جعفر پناهی آزاد شد». ۴ خرداد ۱۳۸۹. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۹ مه ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۲۵ مه ۲۰۱۰.
  27. «جعفر پناهی آزاد شد». ۴ خرداد ۱۳۸۹.[پیوند مرده]
  28. «سرانجام دستور قضایی آزادی جعفر پناهی صادر شد». ۴ خرداد ۱۳۸۹. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۶ مه ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۲۵ مه ۲۰۱۰.
  29. ۲۰ سال محرومیت جعفر پناهی از فیلم‌سازی، مصاحبه و خروج از ایران، بی‌بی‌سی فارسی
  30. حکم سنگین دادگاه علیه جعفر پناهی، دویچه وله فارسی
  31. محکومیت جعفر پناهی به شش سال حبس، رادیو زمانه
  32. جایزهٔ یک عمر فعالیت سینمایی جشنوارهٔ کن
  33. پرویز جاهد (۴ فوریه ۲۰۱۱). «جایزه ویژه جشنواره فیلم کن برای جعفر پناهی». وبگاه بی‌بی‌سی فارسی. دریافت‌شده در ۱۲ فوریه ۲۰۱۱.
  34. "Festival de Cannes: Crimson Gold". festival-cannes.com. Retrieved 8 November 2009.

پیوند به بیرونویرایش