باز کردن منو اصلی

جهاد سازندگی نهادی انقلابی بود، که در تاریخ ۲۷ خرداد ۱۳۵۸ به فرمان روح‌الله خمینی[۱] با شعار رسیدگی به مناطق محروم و دورافتاده در ایران تأسیس شد. این نهاد در تاریخ ۷ آذر ۱۳۶۲ به وزارت جهاد سازندگی ارتقاء پیدا کرد و به وزارتخانه‌ای در دولت جمهوری اسلامی ایران تبدیل شد. در پی ادغام با وزارت کشاورزی، در دی ماه ۱۳۷۹ فعالیت خود را تحت عنوان وزارت جهاد کشاورزی ادامه داد و هم‌اکنون نیز یکی از وزارتخانه‌های دولت بشمار می‌آید.

جهاد سازندگی
فعالیت
کشور ایران ایران
نوع مهندسی جنگ
نبردها جنگ ایران و عراق
برچینش و انحلال ۱۳۷۹
فرماندهان
فرماندهان
سرشناس
بیژن نامدار زنگنه
اسحاق جهانگیری
عباس آخوندی
محمود حجتی
مرتضی آوینی
محمدرضا اسکندری
غلامرضا فروزش
محمد سعیدی‌کیا
حمید چیت‌چیان

محتویات

دلایل تأسیسویرایش

اندیشه تأسیس جهاد سازندگی نخستین بار، با عنوان طرح اعزام گروه‌های ۱۰ نفره دانشجویی به مناطق محروم و با پیشنهاد یکی از اعضای هیئت علمی دانشکده فنی دانشگاه تهران مطرح شد. سپس طرح موضوع به رهبر جمهوری اسلامی؛ سید روح‌الله خمینی داده شد و او در ۲۷ خرداد ۱۳۵۸ فرمان تشکیل جهاد سازندگی را صادر کرد. افرادی همچون سید محمد بهشتی از حامیان نخست تشکیل این نهاد بودند.

پس از وقوع انقلاب ۱۳۵۷ با توجه به ضرورت انجام اقدامات وسیع و سریع در راستای آنچه محرومیت‌زدائی و افزایش تولیدات کشاورزی و توسعه و عمران روستاها اعلام گردید، با وجود فعال بودن ارگان‌های رسمی دولتی در این حوزه‌ها، نهاد جهاد سازندگی در ۲۷ خرداد ماه ۱۳۵۸ با فرمان روح‌الله خمینی، با شعار فراهم آوردن نهضتی همه‌جانبه برای مبارزه با فقر و محرومیت بجا مانده از رژیم گذشته و توسعه و عمران روستائی، به وجود آمد. هدف اصلی خمینی لغو سیستم تقسیم اراضی و احیای سیستم یکپارچگی اراضی حتی تحت مالکیت مستقیم دولت بود، ولی همانطور که خودش در سخنرانی ۱۲ بهمن سال ۱۳۵۷ گفت؛ این طرح ممکن است ۲۰ سال طول بکشد، تا عملی شود در حالی‌که ۴۰ سال از انقلاب گذشته و هنوز احیاء نشده است گویا مقاومت شدید کشاورزان و نبود برنامه منسجم و پیگیر دلیل عدم موفقیت طرح مذکور بوده‌است.[نیازمند منبع]

تاریخچهویرایش

ایده ابتدایی تشکیل نهادی دانشجویی برای اداره مناطق بحرانی محروم و دورافتاده از جمله کردستان، سیستان و بلوچستان، گنبد و ترکمن صحرا، مسجدسلیمان، خوزستان و چهارمحال و بختیاری و هدایت امور سیاسی و فرهنگی و فعالیت‌های انقلابی و مردمی این مناطق با استفاده از امکانات ارتش در جلسه جمعی از دانشجویان دانشگاه‌های پلی تکنیک، صنعتی آریامهر، دانشگاه تهران، دانشگاه ملی و دانشگاه علم و صنعت ایران با سید روح الله خمینی مطرح شد و او علی‌رغم میل دانشجویان، آن‌ها را به نخست وزیر وقت مهدی بازرگان ارجاع داد. در جلسه‌ای که با حضور این دانشجویان به همراه بعضی استادان دانشگاه، با نخست وزیر برگزار شد، اولین نماینده این گروه دانشجویی محمدتقی امانپور انتخاب گردید که رابط این گروه دانشجویی با نخست وزیری بود. بنا بر خاطرات این دانشجویان، بازرگان ابتدا با هرگونه همکاری و مشارکت دانشجویان در حل بحران‌های کشور مخالفت کرد، اما با اصرار و استدلال‌های دانشجویان بالاخره رضایت داد که آنان در مناطق بحران‌زدهٔ مرزی فعال شوند. اولین گروه‌های اعزامی تا تاریخ ۱۵ اسفند ۱۳۵۷ اعزام شده و به مدت ۳ ماه در این مناطق فعالیت کردند. این گروه‌ها شامل:

پس از اعزام این گروه‌ها لزوم ایجاد نهضت جهاد سازندگی با مشارکت بازی جویان در کشور احساس شد این طرح در اردیبهشت ۵۸ در دانشگاه‌های ایران مورد نظرخواهی قرار گرفت که با موافقت دانشجویان روبرو شد بنابراین طرح تشکیل نهضت مدون شد و توسط سید محمد بهشتی به اطلاع سید روح الله خمینی رسید. سید روح الله خمینی مهلتی یک ماه را برای تشکیل این نهضت در نظر گرفت و در تاریخ ۲۷ خرداد ۱۳۵۸ چهار ماه بعد از انقلاب اسلامی، فرمان تشکیل جهاد سازندگی را صادر کرد. در ابتدا سید محمد حسینی بهشتی به عنوان نماینده شورای انقلاب در جهاد سازندگی تعیین و سپس علی‌اکبر ناطق نوری[۲] به عنوان نماینده سید روح الله خمینی، محمدحسین بنی‌اسدی به عنوان نماینده نخست‌وزیر وقت و علیرضا افشار، جواد علیزاده کلشانی و مجتبی آلادپوش به عنوان اولین شورای مرکزی جهاد سازندگی تعیین شدند.[۳] دی ماه ۱۳۶۰ عبدالله نوری با حکم سید روح‌الله خمینی جایگزین ناطق نوری در این نهاد شد.[۴]

وزارت جهاد سازندگیویرایش

نهاد جهاد سازندگی در روز ۷ آذر ۱۳۶۲ طی طرحی در ۳ فصل شامل اهداف، وظایف و مقررات عمومی در ۱۱ ماده و ۵ تبصره با تأیید مجلس شورای اسلامی، به وزارتخانه جهاد سازندگی تبدیل شد. این طرح ۱۰ روز بعد به تأیید شورای نگهبان رسید. وزارت جهاد سازندگی به کمیته‌های مختلف با شرح وظایف مختلف تقسیم شد، که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از:

  • کمیته فرهنگی
  • کمیته عمران و فنی
  • کمیته کشاورزی
  • کمیته بهداشت و درمان
  • کمیته پشتیبانی مناطق جنگی
  • کمیته صنایع

وزارت جهاد کشاورزیویرایش

بر اساس قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران و در جهت اصلاح نظام اداری، کاهش تصدی‌های غیر ضروری، ارتقای بهره‌وری و کارایی نیروی انسانی و مدیریت دستگاه‌های اجرایی، حذف موازی کاری‌ها و تجمع امور کشاورزی، دام، توسعه و عمران روستایی، لایحه ادغام وزارت جهاد سازندگی و وزارت کشاورزی و تشکیل وزارت جهاد کشاورزی توسط سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی تهیه شد و در تاریخ ۲۶ مرداد ۱۳۷۹ با قید یک فوریت به مجلس شورای اسلامی رفت.[۵] این لایحه در تاریخ ۶ دی ۱۳۷۹ به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید و در تاریخ ۱۰ دی ۱۳۷۹ توسط شورای نگهبان تأیید شد.[۶]

فرمان روح‌الله خمینیویرایش

سید روح الله خمینی در ۲۷ خرداد ۱۳۵۸[۷] چهار ماه بعد از وقوع انقلاب، در طی فرمانی نهاد جهاد سازندگی را تشکیل داد. در این فرمان از ملت ایران به عنوان ملتی فداکار یاد می‌شود و تنها راه ساخت ویرانی‌های کشور که به عقیده سید روح الله خمینی از آثار حکومت پهلوی بر ایران است، همکاری ملت ایران عنوان می‌شود. در بخشی از این فرمان آمده‌است.

لکن این دیوار شیطانی بزرگ که شکست، پشت این دیوار و خرابی‌های زیادی هست و ناچاریم که برای سازندگی به ملت متوجه بشویم. برای اینکه خرابی‌هایی را که در طول مدت حکومت جائر پهلوی در مملکت ما حاصل شده‌است ترمیم کنیم و بحمدالله ملت ما راجع به سازندگی مهیا بودن خود را اعلام کردند. دانشجوهای عزیز، متخصصین، مهندسین و بازاریان، کشاورزان همه قشرهای ملت داوطلب‌اند که ایرانی که به‌طور مخروبه به دست ما آمده، بسازند از این جهت باید ما این جهاد را به سازندگی موسوم کنیم.[۸]

همچنین در انتهای این فرمان سید روح‌الله خمینی ثواب سازندگی و شرکت در این جهاد را بالاتر از زیارت مکه و مدینه می‌داند:

بلکه من از اشخاصی که برای زیارت‌ها مثل زیارت مکه معظمه و مدینه منوره می‌خواهند به‌طور استحباب بروند، از آن‌ها می‌خواهم و تقاضا می‌کنم که شما که برای ثواب می‌خواهید به مکه مشرف بشوید یا می‌خواهید به مدینه منوره یا به عتبات عالیات مشرف بشوید، امروز ثوابی بالاتر از این نیست که به برادران خودتان کمک کنید و این سازندگی را همه با هم شروع کنیم، که ایران خودتان درست ساخته بشود و برادران شما نجات یابند.[۹]

جنگ ایران و عراقویرایش

جهاد سازندگی در طول جنگ ایران و عراق نقش پر رنگی را ایفا نمود.[۱۰][۱۱] جهاد در جنگ حضور مهندسی داشت و با ساخت پل، سنگر، خاکریز و جاده در مناطق مختلف، باعث پیش‌روی نیروهای مسلح ایران در جنگ می‌شد، که در این زمینه می‌توان به احداث پل بعثت بر رودخانه اروند اشاره کرد. جهاد در جنگ یک قرارگاه مرکزی و ۵ قرارگاه محور عملیاتی شامل قرارگاه کربلا، نوح، نجف، حمزه سیدالشهدا و رمضان داشت، همچنین از ۶ تیپ مهندسی و ۳ گردان در مناطق جنگی مانند تیپ‌های مهندسی استان فارس، اصفهان، کرمان و سمنان تشکیل می‌شد، ضمن اینکه ۴۵ گردان مستقل نیز از استان‌های مختلف، فعالیت خدمات مهندسی و پشتیبانی ارائه می‌دادند. از اعضای جهاد سازندگی در جنگ ایران و عراق ۱٫۱۰۰ نفر کشته، ۲۲٫۰۰۰ نفر زخمی و بیش از ۸۰۰ نفر توسط ارتش عراق اسیر شدند.[۱۲]

سنگرسازان بی‌سنگرویرایش

لقب سنگرسازان بی‌سنگر توسط سید روح‌الله خمینی، به اعضای جهاد سازندگی، به دلیل نقش آنها در طول جنگ داده شد.[۱۳]

فعالیت‌های مهمویرایش

  • عملیات خیبر
    • پل شناور خیبر: پل ۱۴ کیلومتری، بدون پایه بر روی آب، که در فاصله میان سه‌راهی فتح تا جزیره شمالی احداث گردید.
    • جاده سیدالشهدا: احداث جاده‌ای که نیروهای مسلح ایرانی با بهره‌برداری از آن، توانستند بخشی از هورالعظیم را پر کنند و با اطمینان خاطر بیشتری جزایر را در اختیار داشته باشند.
    • پل بعثت: پلی شناور بر روی رودخانه اروند که با استفاده از ۳ هزار و ۴۰۰ شاخه لوله ۵۶ اینچ انتقال نفت، طراحی و احداث گردید.
    • جاده رملی
  • عملیات والفجر هشت
    • پل شناور خضر: بعد از عمليات والفجر هشت و پیش از ساخت پل بعثت، این پل شناور با هدف ارسال محموله‌های پشتیبانی و ارائه تدارکات به نیروهای مسلح ایرانی مستقر در منطقه فـاو، بر روی رودخانه اروندرود احداث گردید.

اهدافویرایش

عمده‌ترین اهدافی که تأسیس نهاد جهاد سازندگی:

  • رفع محرومیت از روستاهایی که از ساده‌ترین امکانات رفاهی نیز محروم بودند.
  • حرکت به سوی استقلال و خودکفائی کشور با تلاش در جهت بهبود وضع اقتصادی و اجتماعی روستاها و مناطق عشایری از طریق توسعه کشاورزی، دامداری، صنایع روستائی
  • ایجاد زمینه لازم جهت رشد شخصیت والای انسانی روستائیان از طریق مشارکت و نظارت آنان در فعالیت‌های روستائی
  • بسیج قشرها مختلف مردم جهت سازندگی روستاها و فراهم کردن امکان تلاش برای رشد و تکامل آنها؛ که به علت ابعاد گسترده ویرانی‌ها و محرومیت‌های به جا مانده از رژیم پهلوی، جهاد سازندگی اولویت در امر سازندگی را به روستاهای دورافتاده و محروم اختصاص داد.

اردوهای جهادویرایش

اردوهای جهاد سازندگی هر ساله در ایام تابستان و عید نوروز با حضور دانشجویان و طلاب در مناطق دورافتاده و محروم روستایی، برگزار می‌شود.[۱۴]

پیوند به بیرونویرایش

منابعویرایش

  1. «پیام رادیو- تلویزیونی به ملت ایران درباره تشکیل جهاد سازندگی». سایت جامع امام خمینی.
  2. «حکم انتصاب آقای ناطق نوری به نمایندگی در جهاد سازندگی». سایت جامع امام خمینی.
  3. امانپور، محمدتقی (۲۴ تیر ۱۳۸۵)، «تشکیل جهاد سازندگی حاشیه‌ای بر دو مقاله»، روزنامه شرق شماره ۸۱۰
  4. «حکم انتصاب آقای عبدالله نوری به سمت نماینده امام در جهاد سازندگی». سایت جامع امام خمینی.
  5. «قانون تشکیل وزارت جهاد کشاورزی». سازمان جهاد کشاورزی استان مرکزی.
  6. «تاریخچه وزارت جهاد کشاورزی». سازمان جهاد کشاورزی استان زنجان.
  7. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام ToolAutoGenRef2 وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  8. صحیفه امام، مؤسسه تنظیم و نشر آثار سید روح الله خمینی، ص. جلد هشتم ص٫ ۱۷۹–۱۸۰، شابک ۹۶۴-۳۳۵-۳۵۱-۶
  9. صحیفه امام، مؤسسه تنظیم و نشر آثار روح‌الله خمینی، ص. جلد هشتم ص٫ ۱۷۹–۱۸۰، شابک ۹۶۴-۳۳۵-۳۵۱-۶
  10. «ادغام جهاد سازندگی و وزارت کشاورزی یک اشتباه تاریخی بود». فاش نیوز.
  11. «سردار پورجمشیدیان فرمانده سپاه عاشورا: نقش جهاد سازندگی در هشت سال دفاع مقدس، بسیار مهم و انکار ناپذیر بوده‌است». سازمان جهاد کشاورزی استان آذربایجان شرقی.
  12. «میرزابابایی: پیشرفت صنعتی کشور مرهون نبوغ مهندسی جنگ جهاد سازندگی است». خبرگزاری مهر.
  13. «پیام به مسئولان برگزاری سمینار جهاد سازندگی (تجلیل و تقدیر از جهادگران)». سایت جامع امام خمینی.
  14. «گروه‌های جهادی». مهرباران.