باز کردن منو اصلی

عالم‌شاه بیگم

مادر شاه اسماعیل یکم
(تغییرمسیر از حلیمه بیگم)

عالم‌شاه بیگم یا حلیمه بیگی آغا، (تولد ۱۴۶۰ تبریز – درگذشته ۱۵۲۲ اردبیل) ملکه مادر شاه اسماعیل یکم بنیان‌گذار امپراتوری صفوی و همسر شیخ حیدر هم‌چنین دختر اوزون حسن و دسپینا خاتون دختر امپراتور ترابوزان ژان چهارم بود.[۱]

عالم‌شاه بیگم
ملکه مادر
تصدی۱۵۰۲ – ۱۵۲۲
جانشینتاجلی بیگم
همسرشیخ حیدر
فرزند(ها)سلطان علی
شاه اسماعیل
ابراهیم میرزا
نام کامل
نواب علیه عالم شاه حلیمه بیگی آغا
خاندانآق‌قویونلو (هنگام تولد)
صفویان (هنگام ازدواج)
پدراوزون حسن
مادردسپینا خاتون
زادروز۱۴۶۰ میلادی
تبریز، حکومت آق‌قویونلو
مرگ۱۵۲۲ (۶۲ سال)
اردبیل، امپراتوری صفوی
خاک‌سپاریمقبره شیخ حیدر، اردبیل
دین و مذهباسلام، شیعه

زندگیویرایش

او را هنگام تولد مارتا نامیدند. او در سنین جوانی با شیخ حیدر پسر عمه خود ازدواج کرد‌. پس از ازدواج به اسلام آورد و نامش به عالم شاه بیگم تغییر یافت و ثمره این ازدواج سه پسر به‌ نام های سلطان علی میرزا، شاه اسماعیل و ابراهیم میرزا بود.[۲]

عالم‌شاه بیگم بعد از کشته شدن شیخ حیدر در جنگ با شروانشاهان به‌فرمان برادرش سلطان یعقوب همراه با پسرانش به شهر استخر در فارس تبعید و زندانی شد. در این زمان شاه اسماعیل یک ساله بود. پس از مرگ سلطان یعقوب پسرش سلطان بایسنقر به سلطنت رسید اما سلطان رستم به جنگ با وی برخواست و عالم‌شاه بیگم را همراه فرزندانش آزاد کرد سپس به تبریز آورد.[۳]

بعد از پیروزی رستم بر بایسنقر به دلیل ترس از قدرت سلطان علی، به جنگ با وی پرداخت و در نهایت سلطان علی کشته شد‌. عالم شاه بیگم بعد از این واقعه پسرانش ابراهیم و اسماعیل را به لاهیجان در گیلان فرستاد تا در آن جا نزد کارکیا میرزا علی تربیت شوند، در این زمان عالم شاه به رابط میان قزلباش و اسماعیل تبدیل شد.

عالم‌ شاه بیگم یکی از حامیان اصلی شاه اسماعیل یکم برای تشکیل حکومت صفویان بود. او در انتقال قدرت به فرزندش نقش اساسی داشت. او در سال ۱۵۲۲ فوت شد و در آرامگاه شیخ حیدر در اردبیل دفن گردید.

مقبرهویرایش

در حیاط مقابر بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی در اردبیل، متصل بدیوار صحن بقعه، مقبره کوچکی است منسوب به حلیمه بیگم. در داخل این مقبره که قسمت داخلی آن در حدود دو متر طول دارد و با گنبد کوچکی پوشیده شده یک سنگ مرمری هست.[۴]

پانویسویرایش

  1. هينتس، والتر. تشکیل دولت ملی در ایران. ترجمه كيكاووس جهانداری، تهران: ۱۳۶۲،خوارزمی، ص۸۹.
  2. سیاست و اقتصاد عصر صفوی، دکتر باستانی پاریزی، ص۹.
  3. سيوری، راجر. ایران عصر صفوی. ترجمه كامبيز عزيزی، تهران: ۱۳۶۶، سحر، ص ۱۸.
  4. مجله بررسیهای تاریخی، شماره ۱۳، اردیبهشت ۱۳۴۷، دیباج، اسمعیل)