خانه توران امیرسلیمانی

خانه توران امیرسلیمانی خانه‌ای با مساحت پنج هزار متر و با دیرینگی ۹۴ سال در خیابان پسیان تهران بود که در تاریخ ۲۸ تیر ۱۳۹۵ بخش‌هایی از آن توسط کمیته امداد امام خمینی تخریب شد. سازمان میراث فرهنگی در همان روز (۲۸ تیر ۱۳۹۵) این خانه را با شماره ثبت ۳۱۵۳۸ در فهرست آثار ملی کشور ثبت اضطراری شد.[۱]

خانه توران امیرسلیمانی
نامخانه توران امیرسلیمانی
کشور ایران
استانتهران
شهرستانتهران
اطلاعات اثر
کاربریخانه
دیرینگیدوره پهلوی اول
دورهٔ ساخت اثردوره پهلوی اول
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت۳۱۵۳۸
تاریخ ثبت ملی۲۸ تیر ۱۳۹۵

این خانه یکی از نخستین ساختمان‌های مدرن تهران بود و با پهنه‌ی پنج هزار متر در ضلع جنوب غربی تقاطع پسیان و کوچه اسماعیلی در منطقه زعفرانیه قرار داشت.[۲]

در کتاب‌های تاریخی آمده است که در ملکی نزدیک به خیابان پهلوی برای توران امیرسلیمانی، عمارتی ساخته می‌شود که احتمالاً منظور از این عمارت، همین خانه بوده است. حتی در برخی دیگر از منابع تاریخی به این نکته اشاره شده که ملکه توران، بعد از آنکه دریافت، شمس پهلوی در تکاپوی ساختن مهرشهر کرج و بنای کاخی در این محدوده است، بر آن شد تا توران‌شهر را در برابر مهرشهر علم کند و در این راه از معماران آلمانی کمک گرفت. پس بعید نیست این عمارت باقی‌مانده از همسر سوم رضاشاه، معماری آلمانی داشته باشد، زیرا ویژگی‌های منحصربه‌فرد بنا نیز از نگاه مفهومی معماری آلمان به مقوله ویلاسازی حکایت دارد. توران، قمرالملوک امیرسلیمانی، همسر سوم رضاشاه، دختر عیسی‌خان مجدالسلطنه امیرسلیمانی و نوه مهدی‌قلی‌خان مجدالدوله از رجال دربار قاجار بود؛ او در سال ١٣٠١ در ١٩ سالگی همسر رضاخان شد و در سال ١٣٠٢ بر اثر ناسازگاری از رضاشاه جدا شد. براساس روایت‌های تاریخی، پس از ازدواج «برای اینکه همسران شاه از هم دور باشند و حسادت‌های زنانه باعث بروز مشکلات ویژه‌ای برایشان نشود، خانه جدیدی در حوالی چهارراه پهلوی برای توران احداث شده است»؛ بنابراین به احتمال قوی، تاریخ احداث بنا پس از این سال‌هاست.

خبر تخریب قریب‌الوقوع این خانه در رسانه‌ها بازتاب گسترده‌ای یافت که به ثبت اضطراری این بنا در فهرست میراث فرهنگی منجر شد. با این حال و به رغم مخالفت‌های فراوان، شبانه توسط مالک تخریب شد.[۳][۴] این خانه در یکی از صحنه‌های فیلم مستند باد صبا که درباره مردم و طبیعت ایران توسط آلبرت لاموریس در سال ۱۹۶۹ ساخته شده‌است، به عنوان یکی از نمونه‌های معماری مدرن به نمایش در آمده است.[۵]

کمیته امداد با صدور اطلاعیه‌ای اعلام کرده که «مجوز‌های قانونی» برای تخریب خانه «قمرالملوک امیر سلیمانی» معروف به خانه «ملکه توران» همسر سوم رضاشاه را در اختیار داشته است. در این اطلاعیه که در اختیار رسانه‌ها قرار گرفته٬ بود از این خانه به عنوان یک «لکه فرهنگی» و «فاقد ارزش ثبت»٬ نام برده شده بود.[۶]

منابعویرایش

  1. «خانه قمرالملوک امیرسلیمانی در فهرست میراث ملی کشور ثبت اضطراری شد». ایرنا. ۳۰ تیر ۱۳۹۵.
  2. آلبوم عکس:خانه ملکه توران همسر سوم رضا شاه در تهران تخریب شد، بی‌بی‌سی فارسی
  3. تخریب خانه ملکه‌توران؛ بی‌مهری کمیته امداد یا بی‌مسئوولیتی میراث فرهنگی تهران؟ایلنا. دی‌ماه ۱۳۹۶.
  4. خانه ملکه‌توران در تهران تخریب شد. دویچه‌وله فارسی. دی‌ماه ۱۳۹۶.
  5. خانه اعیانی ملکه‌توران زن رضاشاه، تخریب شد. وبسایت خبرآنلاین. دی‌ماه ۱۳۹۶.
  6. «کمیته امداد: خانه «ملکه توران» یک لکه فرهنگی بود». رادیو زمانه. ۰۵ مرداد ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)