سلسله خدیوی مصر

(تغییرمسیر از خدیوی مصر)

سلسله خَدیوی مصر دولتی تابع امپراتوری عثمانی در منطقه مصر بود. فرمانروایان مصری این دوره که «خدیو» نامیده می‌شدند نایب السلطنه امپراتور عثمانی بودند و با استقلال حکومت می‌کردند. حکومت خدیوهای مصر در پی شکست و خروج نیروهای ناپلئون بناپارت و پایان اشغال کوتاه‌مدت مصر سفلی از سوی نیروهای فرانسوی، توسط دودمان محمدعلی بنیادگذاری شد. خدیو واژه‌ای فارسی به معنای پادشاه است.

سلسله خدیوی مصر
الخدیویة المصریة (عربی)
خدیویت مصر (عثمانی )
خراجگذار خودمختار امپراتوری عثمانی
(تحت اشغال بریتانیا از ۱۸۸۲)

 

۱۸۶۷–۱۹۱۴
 

Red flag with three white crescents, each containing a five-pointed white star.
Flag (1867–81) نشان نظامی
سرود
Salam Affandina
Globe with modern borders highlighting the following:
  Khedivate of Egypt
  Ceded from Sudan to Italian North Africa in 1919
پایتخت قاهره
زبان‌(ها) عربی, ترکی عثمانی، [a]
دین سنی، مسیحیت قبطی
دولت Constitutional monarchy
خدیو
 - ۱۸۶۷–۱۸۷۹ اسماعیل پاشا
 - ۱۸۷۹–۱۸۹۲ توفیق پاشا
 - ۱۸۹۲–۱۹۱۴ عباس دوم
British Agent and Consul-General
 - ۱۸۸۳–۱۹۰۷ Earl of Cromer
 - ۱۹۰۷–۱۹۱۱ Sir Eldon Gorst
 - ۱۹۱۱–۱۹۱۴ Earl Kitchener
نخست وزیر
 - ۱۸۷۸–۱۸۷۹ نوبر پاشا (نخست)
 - ۱۹۱۴ حسین رشدی پاشا (آخرین)
دوره تاریخی Scramble for Africa
 - تأسیس ۸ ژوئن ۱۸۶۷
 - کانال سوئز گشایش یافت ۱۷ نوامبر ۱۸۶۹
 - شورش عرابی ۱۸۸۱–۱۸۸۲
 - British invasion in the 1882 Anglo-Egyptian War ژولای – سپتامبر ۱۸۸۲
 - Sudan Convention ۱۸ ژانویه ۱۸۹۹
 - فروپاشی ۱۹ دسامبر ۱۹۱۴
مساحت
 - 1882[b] ۳۴۱۸۴کیلومترمربع (۱۳٬۱۹۹مایل‌مربع)
جمعیت
 - حدود 1882[b] ۶۸۰۵۰۰۰ 
     تراکم جمعیت ۱۹۹٫۱ /کیلومترمربع (۵۱۵٫۶ /مایل‌مربع)
 -  حدود 1897[b] ۹۷۱۵۰۰۰ 
     تراکم جمعیت خطای عبارت: نویسه نقطه‌گذاری شناخته نشده «۳» /کیلومترمربع (خطای عبارت: نویسه نقطه‌گذاری شناخته نشده «۳» /مایل‌مربع)
 -  حدود 1907[b] ۱۱۲۸۷۰۰۰ 
     تراکم جمعیت خطای عبارت: نویسه نقطه‌گذاری شناخته نشده «۳» /کیلومترمربع (خطای عبارت: نویسه نقطه‌گذاری شناخته نشده «۳» /مایل‌مربع)
یکای پول پوند مصر
امروزه بخشی از  مصر
 لیبی
 سودان جنوبی
 سودان
^ a. English became the sole official language in 1898.[۱]

^ b. Area and density include inhabited areas only. The total area of Egypt, including deserts, is 994,000 km۲.[۲][۳]

پرچم خدیوان مصر.

ظهور «محمدعلی کبیر» و تشکیل سلسله خدیوی مصر تقریباً هم‌زمان با تشکیل سلسله قاجار در ایران است. محمدعلی کبیر بنیانگذار «سلسله خدیوی مصر» با عباس میرزا نایب‌السلطنه رابطه و مکاتبه داشتند.[۴]

پیشینهویرایش

پس از تسخیر مصر توسط سلطان سلیم خان اول در سال ۹۲۲ هَ.ق. ۱۵۱۷/ م. این مملکت یکی از پاشانشینان عثمانی محسوب شد و تا سه قرن این حال دوام داشت تا آن که قدرت پاشایانی که از قسطنطنیه می‌آمدند، تحت نفوذ مجمع‌بیکهای ممالیک قرار گرفت و ورود ناپلئون به مصر در سال ۱۷۹۸ م. این حال اختلاف را از میان برد؛ ولی در پی فتوحات انگلیسی‌ها در ابوقیر و اسکندریه و عقب‌نشینی قشون فرانسه در ۱۲۱۶ هَ.ق. ۱۸۰۵/م. اوضاع ازنو بحال اول برگشت. در سال ۱۲۲۰ هَ.ق. ۱۸۰۵/ م. محمدعلی فرماندهٔ سربازان آلبانی که از جانب سلطان عثمانی مقیم مصر بودند؛ پس از کشتار، ممالیک مصر را تحت امر خود آورد و بعد از کشتار دیگری در سال ۱۲۲۶ هَ.ق. ۱۸۱۱/م. در راه استیلای بر مصر استوارتر شد و حاکم واقعی آن سرزمین گردید. او و سلسلهٔ فرزندانش از این تاریخ، مصر را اسماً بنام سلطان عثمانی ولی رسماً بنام خود در دست گرفتند. چهارمین جانشین محمدعلی پاشا، اسماعیل پاشا در سال ۱۲۴۷ هَ.ق. ۱۸۳۱/م. جهت خود لقب خدیو اختیار نمود. محمدعلی پاشا شام را هم در سال ۱۲۴۷هَ. ق. ۱۸۳۱/م. ضمیمهٔ مصر نمود، ولی بر اثر فشار دولت انگلیس آن را در سال ۱۲۵۷هَ. ق. ۱۸۴۱/م. به سلطان عثمانی برگرداند. سودان نیز بدست سپاهیان محمدعلی پاشا و فرزندان او تا عهد اسماعیل پاشا فتح شد و تا مرگ گوردون پاشا، یعنی تا سال ۱۳۰۲ هَ.ق. / ۱۸۸۵م. جزو مصر بود.[۵]

در ابتدای جنگ بین‌المللی اول عباس دوم (یعنی عباس حلمی پاشا) خدیو مصر بود چون تمایل زیادی به عثمانیها داشت، دولت انگلیس او را خلع و برادرش حسین کامل پاشا را خدیو مصر کرد، حسین کامل پاشا پس از استقرار به مقام خدیو، واژه خدیو را از نام خود برداشت و بجای آن عنوان سلطان برای خود و خاندان خود انتخاب کرد. بعد از او نیز حکام مصری بنام سلطان خطاب شدند.[۶]

حکمرانانویرایش

پس از حسین کامل، سلطان احمد فؤاد اول و پس از او فاروق به سلطنت نشستند تا آنکه با قیام افسران جوان مصری به قیادت نجیب و ناصر، حکومت از دست خاندان خدیوها خارج شد و حکومت مصر جمهوری گردید. البته شش ماه پس از فاروق، سلطنت بنام احمد فؤاد دوم باقی بود، و سپس کشور جمهوری گردید.[۷]

منابعویرایش

  1. Holes, Clive (2004). Modern Arabic: Structures, Functions, and Varieties. Georgetown Classics in Arabic Language and Linguistics (2nd ed.). Washington, D.C.: Georgetown University Press. p. 44. ISBN 978-1-58901-022-2. OCLC 54677538. Retrieved 2010-07-14.
  2. Bonné, Alfred (2003) [First published 1945]. The Economic Development of the Middle East: An Outline of Planned Reconstruction after the War. The International Library of Sociology. London: Routledge. p. 24. ISBN 978-0-415-17525-8. OCLC 39915162. Retrieved 2010-07-09.
  3. Tanada, Hirofumi (March 1998). "Demographic Change in Rural Egypt, 1882–1917: Population of Mudiriya, Markaz and Madina". Discussion Paper No. D97–22. Hitotsubashi University: Institute of Economic Research. Retrieved 2010-07-09.
  4. میرزایی، محسن: تاریخچه روابط سیاسی ایران و مصر. در: روزنامه ایران، شماره ۳۵۱۴ به تاریخ ۱۳/۹/۸۵، صفحه ۱۵ (رویدادهای خاورمیانه).
  5. لغتنامه دهخدا: خدیو.
  6. همان منبع.
  7. طبقات سلاطین لین پول صص ۷۵–۷۶)