خسرو شکیبایی

بازیگر ایرانی

خسرو شکیبایی (زادهٔ ۷ فروردین ۱۳۲۳ – درگذشتهٔ ۲۸ تیر ۱۳۸۷)[۲][۳] هنرپیشه سینمای ایران بود. او تحصیلاتش را در رشتهٔ بازیگری در دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران به پایان برد. تا پیش از انقلاب فقط در عرصهٔ تئاتر و دوبله فعالیت داشت و فعالیت حرفه‌ای در سینما را با بازی در فیلم خط قرمز (مسعود کیمیایی، ۱۳۶۱) آغاز کرد. خسرو شکیبایی بیش از ۵۰ فیلم سینمایی بازی کرده است. بازی در نقش حمید هامون در فیلم هامون ساختهٔ داریوش مهرجویی یکی از ماندگارترین نقش‌هایی است که او ایفا کرده‌است.

خسرو شکیبایی
Khosrow Shakibai 01.jpg
شکیبایی در اختتامیهٔ بیست و پنجمین جشنواره فیلم فجر
نام اصلی خسرو شکیبایی
تولد ۷ فروردین ۱۳۲۳
تهران، ایران
والدین احمد شکیبایی
فریده خاتمی
مرگ ۲۸ تیر ۱۳۸۷ (۶۴ سال)
بیمارستان پارسیان، تهران
علت مرگ سرطان کبد
مدفن قطعه هنرمندان بهشت زهرا
ملیت مردمان ایرانی
پیشه بازیگر، فیلمنامه‌نویس، دوبلور، دکلمه‌خوان
سال‌های فعالیت ۱۳۴۲–۱۳۸۷
همسر(ها) پروین کوشیار
تانیا جوهری (همسر سابق)[۱]
فرزندان پوریا شکیبایی (فرزند پروین کوشیار)
پوپک شکیبایی (فرزند تانیا جوهری)
مدرک تحصیلی رشتهٔ بازیگری از دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران
صفحه در وبگاه IMDb
صفحه در وبگاه سوره

زندگی‌نامه

دوران کودکی و نوجوانی

خسرو شکیبایی در ۷ فروردین‌ماه سال ۱۳۲۳ در خیابان مولوی تهران به دنیا آمد. در شناسنامه نامش «خسرو» است ولی خانواده و نزدیکان، او را «محمود» صدا می‌کردند. پدر خسرو سرگرد ارتش بود و وقتی او ۱۴ ساله بود بر اثر سرطان از دنیا رفت. او پیش از اینکه وارد عرصه تئاتر شود، در حرفه‌هایی چون خیاطی و کانال‌سازی و آسانسورسازی کار می‌کرد. در ۱۹ سالگی برای اولین بار روی صحنه تئاتر رفت و بعد از مدتی به عباس جوانمرد، معرفی و به صورت کاملاً حرفه‌ای بازیگر تئاتر شد. وی فارغ‌التحصیل بازیگری دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران بود و فعالیت هنری خود را از سال ۱۳۴۲ با بازیگری تئاتر آغاز کرد، ۵ سال بعد یعنی در سال ۱۳۴۷ وارد حرفهٔ دوبلوری شد.

دوران کاری

تئاتر

 
خسرو شکیبایی در تنفس تمرین برای تئاتر در خانه. دیگر افراد: علی رضا نوری زاده، ایرج جنتی عطایی، احمد کامیابی
 
خسرو شکیبایی در جوانی

خسرو شکیبایی فعالیت هنری خود را از سال ۱۳۴۲ با بازیگری تئاتر آغاز کرد. در ۱۹ سالگی برای اولین بار روی صحنه تئاتر رفت و بعد از مدتی به عباس جوانمرد، معرفی و به صورت کاملاً حرفه‌ای بازیگر تئاتر شد. از جمله نمایش‌هایی که وی در آن‌ها ایفای نقش نموده‌است، می‌توان به سنگ و سرنا، همه پسران من، شب بیست و یکم و بیا تا گل برافشانیم اشاره کرد. او چندین نمایش تلویزیونی مانند فیزیکدان‌ها و هنگامه شیرین وصال را هم در کارنامه دارد.

سینما

خسرو شکیبایی نخستین بار در سال ۱۳۵۳ در فیلم کوتاه و ۱۶ میلی‌متری «کتیبه» به کارگردانی فریبرز صالح مقابل دوربین رفت. در سال ۱۳۶۱ در حالی که مشغول بازی در نمایش «شب بیست و یکم» بود، مورد توجه مسعود کیمیایی قرار گرفت و با بازی در نقش کوتاهی در فیلم خط قرمز (مسعود کیمیایی، ۱۳۶۱) به سینما آمد و تا سال ۱۳۶۸ نقش آفرینی‌هایی کرد. از جمله در فیلم‌های دزد و نویسنده، ترن و رابطه خوب ظاهر شد. اما پس از بازی در فیلم هامون (داریوش مهرجویی، ۱۳۶۸) بود که نام خسرو شکیبایی بر سر زبان‌ها افتاد. او برای بازیش در همین فیلم از «هشتمین جشنواره فیلم فجر»، سیمرغ بلورین دریافت کرد و تحسین منتقدان و مردم را برانگیخت.

او برای بازی در فیلم کیمیا (احمد رضا درویش، ۱۳۷۳) بار دیگر برنده سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول از سیزدهمین جشنواره فیلم فجر شد. او سومین سیمرغ خود را هم برای بازی در نقش عادل مشرقی فیلم سالاد فصل (فریدون جیرانی) گرفت. از آخرین افتخارات شکیبایی هم دیپلم افتخار برای فیلم اتوبوس شب (کیومرث پوراحمد) بود.[۴] خسرو شکیبایی آخرین جایزه‌اش را از ششمین جشن ماهنامه «دنیای تصویر» برای بازی در فیلم کاغذ بی خط دریافت کرد.

پس از گذشت نزدیک به ۲۲ سال از اولین حضورش در فیلم کیمیایی، در فیلم حکم (۱۳۸۳)، باری دیگر در فیلم وی در کنار عزت‌الله انتظامی ایفای نقش کرد.

در ۹ تیرماه ۱۳۸۷ در دومین جشن منتقدان سینمایی، جایزه یکی از برترین بازیگران سی سال سینمای پس از انقلاب را گرفت.[۵] او همچنین در بیست و ششمین دوره جشنواره فیلم فجر، بازیگر و گوینده تیزر جشنواره بود.[۶]

تلویزیون

خسرو شکیبایی در سال ۱۳۵۴، یعنی یک سال بعد از اولین حضور خود در فیلم کوتاه «کتیبه»، به دعوت محمدرضا اصلانی در سریال سمک عیار ایفای نقش کرد و پس از آن در سریال‌هایی چون لحظه، کوچک جنگلی، مدرس، روزی روزگاری، خانه سبز، کاکتوس، آواز مه، تفنگ سر پر و در کنار هم بازی کرد.

خسرو شکیبایی در چند فیلم تلویزیونی هم حضور یافت. آخرین نقش‌آفرینی این هنرمند در فیلم تلویزیونی پیوند (سعید عالم‌زاده) و آخرین نمایش فیلمش، آشیانه‌ای برای زندگی (حمید طالقانی) بود که به مناسبت روز پدر از تلویزیون پخش شد.

صداپیشگی

خسرو شکیبایی ۵ سال پس از ورود به تئاتر، یعنی در سال ۱۳۴۷ وارد حرفهٔ دوبلوری شد و مدت کوتاهی نیز در زمینه دوبله به فعالیت پرداخت. شاخص‌ترین اثر سینمایی که خسرو شکیبایی در آن صحبت کرد فیلم شعله بود که در آن به جای پیرمرد مسلمان ده ایفای صدا نمود. او علاوه بر هنرنمایی در نقش آفرینی سینما و تئاتر و تلویزیون، برخی از سروده‌های فروغ فرخزاد، سهراب سپهری، سید علی صالحی و محمدرضا عبدالملکیان را به صورت دکلمه اجرا کرده بود.

درگذشت

خسرو شکیبایی در ساعت ۴ صبح جمعه ۲۸ تیرماه ۱۳۸۷ در سن ۶۴ سالگی در اثر ایست قلبی در بیمارستان پارسیان تهران درگذشت و در قطعه هنرمندان بهشت زهرا دفن شد. او مدت‌ها از عارضه دیابت و همچنین سرطان کبد رنج می‌برد.[۷] در پی این رویداد، محمد خاتمی رئیس‌جمهور سابق ایران[۸] غلامعلی حداد عادل[۹] رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس و عزت‌الله ضرغامی[۱۰] رئیس سازمان صدا و سیما پیام تسلیت صادر کردند، همچنین وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، پیام تسلیت محمود احمدی‌نژاد، رئیس‌جمهور وقت ایران را در مراسم تشییع پیکر «خسرو شکیبایی» اعلام داشت.[۱۱]

یادبود

 
مزار خسرو شکیبایی در قطعه هنرمندان بهشت زهرا
  • در سال ۱۳۸۹ خورشیدی کتاب خسرو شکیبایی به تألیف الهام قره خانی با نگاه به زوایای گوناگون شخصیت این هنرمند توسط انتشارات خانه فرهنگ و هنر گویا منتشر شد. این کتاب مقدمه‌ای بر اصول بازیگری خسرو شکیبایی از نگاه آیدین آغداشلو، اکبر عالمی، جمشید مشایخی، مهران مدیری، هدیه تهرانی و هفتاد نفر دیگر از سایر هنرمندان ایران می‌باشد. در این کتاب تنی چند از هنرمندان سینمای ایران از دیدگاه‌های گوناگون دربارهٔ زندگی و هنر خسرو شکیبایی سخن گفته‌اند.[۱۲]
  • در بهمن سال ۱۳۹۱ آلبوم موسیقی به نام هامون و تنهایی به خوانندگی و ترانه‌سرایی احمد نورآیین، آهنگسازی سینا کلوت و تنظیم فراز خنافری به حمید هامون شخصیت فیلم هامون ساخته داریوش مهرجویی تقدیم شد. در این آلبوم موسیقی یک آهنگ با محوریت شخصیت حمید هامون به نام «هامون» قرار گرفته‌است. از آنجایی که پرداختن به ابعاد شخصیتی حمید در فیلم هامون در قالب یک ترانه نمی‌گنجد، ترانه‌سرا در شعر این قطعه به پرداختن دیالوگ‌ها و تصویر کلی این شخصیت بسنده کرده‌است.

فیلم‌شناسی

فیلم‌های سینمایی

سال نام فیلم نام نقش نام کارگردان نکات مهم
۱۳۶۰ خط قرمز جمال مسعود کیمیایی
۱۳۶۲ دادشاه حبیب کاووش
۱۳۶۳ صاعقه ضیاءالدین دری
۱۳۶۴ دزد و نویسنده کاظم معصومی
۱۳۶۵ رابطه پوران درخشنده
۱۳۶۶ شکار مجید جوانمرد
ترن امیر قویدل
۱۳۶۸ عبور از غبار پوران درخشنده
هامون حمید هامون داریوش مهرجویی * برنده سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول مرد از هشتمین جشنواره فیلم فجر
  • انتخاب به عنوان بازیگر ماندگارترین نقش تاریخ سینمای ایران برای بازی در نقش حمید هامون
۱۳۶۹ جستجو در جزیره مهدی صباغ‌زاده
ابلیس احمدرضا درویش نامزد دریافت جایزه بهترین بازیگر نقش اول مرد از اولین جشن سینمای ایران
۱۳۷۰ بانو محمود داریوش مهرجویی
۱۳۷۱ یک بار برای همیشه سیروس الوند * نامزد سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول مرد از یازدهمین جشنواره فیلم فجر،
  • برنده آهوی بلورین مردم به عنوان بهترین بازیگر نقش اول مرد از سومین جشن سینمای ایران
سارا گشتاسب داریوش مهرجویی نامزد دریافت آهوی بلورین مردم به عنوان بهترین بازیگر نقش دوم مرد از سومین جشن سینمای ایران
پرواز را به خاطر بسپار حمید درخشانی
۱۳۷۲ بلوف ساموئل خاچیکیان
۱۳۷۳ کیمیا رضا احمدرضا درویش * برنده سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول مرد از سیزدهمین جشنواره فیلم فجر
  • بهترین بازیگر نقش اول مرد در اولین جشنواره سینما و زن
  • برنده آهوی بلورین مردم به عنوان بازیگر برگزیده سینمای دفاع مقدس از ششمین جشن سینمای ایران
  • نامزد دریافت آهوی بلورین مردم به عنوان بهترین بازیگر نقش اول مرد از ششمین جشن سینمای ایران
پری اسد داریوش مهرجویی
درد مشترک یاسمین ملک‌نصر
۱۳۷۴ خواهران غریب منصور کیومرث پوراحمد
عاشقانه نادر علیرضا داودنژاد
سایه به سایه علی ژکان نامزد سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول مرد از پانزدهمین جشنواره فیلم فجر
۱۳۷۵ سرزمین خورشید احمدرضا درویش
۱۳۷۶ زندگی اصغر هاشمی
روانی داریوش فرهنگ
۱۳۷۸ میکس داریوش مهرجویی
عشق شیشه‌ای حمید حیدرنژاد
دختردایی گمشده داریوش مهرجویی
۱۳۷۹ دختری به نام تندر حمیدرضا آشتیانی‌پور
۱۳۸۰ مزاحم سیروس الوند
لژیون ضیاءالدین دری
کاغذ بی خط جهانگیر ناصر تقوایی نامزد سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول مرد از بیستمین جشنواره فیلم فجر
  • برنده لوح زرین بهترین بازیگر مرد از سایت ایران آکتور (دوره سوم)
  • دومین بازیگر نقش اول مرد سال در هفدهمین دوره منتخب نویسندگان و منتقدان
اثیری عمو محمدعلی سجادی
۱۳۸۲ صبحانه‌ای برای دو نفر مهدی صباغ‌زاده
۱۳۸۳ ازدواج صورتی منوچهر مصیری
سالاد فصل فریدون جیرانی برنده سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش مکمل مرد از بیست و سومین جشنواره فیلم فجر
  • نامزد لوح زرین بهترین بازیگر مرد از سایت ایران آکتور (دوره ششم)
حکم مسعود کیمیایی * نامزد لوح زرین بهترین بازیگر مرد از سایت ایران آکتور (دوره ششم)
۱۳۸۴ چه کسی امیر را کشت؟ مهدی کرم‌پور نامزد تندیس زرین بهترین بازیگر نقش اول مرد در دهمین جشن خانه سینما
عروسک فرنگی شهاب سالک فرهاد صبا
پیشنهاد ۵۰ میلیونی مهدی صباغ‌زاده
ستاره‌ها ۳: ستاره بود فریدون جیرانی برنده تندیس زرین بهترین بازیگر نقش اول مرد در دوازدهمین دوره جشن خانه سینما
۱۳۸۵ دست‌های خالی امیرحسین ابوالقاسم طالبی نامزد تندیس زرین بهترین بازیگر نقش اول مرد در یازدهمین دوره جشن خانه سینما
اتوبوس شب رحیم کیومرث پوراحمد برنده دیپلم افتخار بهترین بازیگر نقش اول مرد از بیست و پنجمین جشنواره فیلم فجر
نسکافه داغ داغ آقای بندری علی قوی تن
رئیس دکتر مسعود کیمیایی
۱۳۸۶ دایناسور استاد خوش‌نویس پرویز شیخ‌طادی
شب رسول صدرعاملی
دل شکسته علی روئین‌تن
۱۳۸۷ امروز نه فردا فریدون جیرانی
دوشیزه باران هنوز اکران نشده
شرقی خسرو عبدالرضا منجزی
حیران پدربزرگ ماهی شالیزه عارف پور آخرین فیلم خسرو شکیبایی

مجموعه‌های تلویزیونی

سال عنوان کارگردان توضیحات
۱۳۵۴
سمک عیّار محمدرضا اصلانی
خلیل ده مرده محمود استاد محمد
لحظه محمد صالح علا
مدرس هوشنگ توکلی
کوچک جنگلی ناصر تقوایی (نیمه تمام)، بهروز افخمی
۱۳۶۸
روزی روزگاری امرالله احمدجو در نقش مراد بیگ
تهران ۵۳
میثاق خون
میراث مشترک گوینده گفتار متن
۱۳۷۴
بوی گل‌های وحشی حسینعلی لیالستانی در نقش کوهیار
۱۳۷۵
خانه سبز بیژن بیرنگ، مسعود رسام پخش از شبکهٔ ۲ سیما
۱۳۷۶
سرزمین سبز بیژن بیرنگ، مسعود رسام پخش در سال ۱۳۸۶
۱۳۷۷
کاکتوس محمدرضا هنرمند فقط در سری اول این مجموعه تلویزیونی بازی کرده
۱۳۷۸/۱۳۷۹
تفنگ سرپر امرالله احمدجو در نقش آقا سید
۱۳۸۱
آواز مه حسینعلی لیالستانی
در کنار هم فتحعلی اویسی شبکه یک
باران عشق فریدون حسن‌پور/احمد امینی شبکه ۵

پخش در محرم

۱۳۸۱–۱۳۸۶
شیخ بهایی شهرام اسدی شیخ عزالدین (پدر شیخ بهایی)

فیلم‌های تلویزیونی

سال نام فیلم نام نقش نام کارگردان نکات مهم
۱۳۸۶ میراث حسین زینعلی پخش از شبکه یک سیما
۱۳۸۷ آشیانه‌ای برای زندگی حمید طالقانی
بختک یوسف صیادی

بهشت هشتم

فیلم‌های کوتاه

سال نام فیلم نام نقش نام کارگردان نکات مهم
۱۳۵۴ کتیبه فریبرز صالح

جوایز و نامزدی‌ها

صداپیشگی

  • شعله (پیرمرد مسلمان)
  • غازهای وحشی (آرتور ویتی)
  • چارلتون هستون (زلزله، بوکانیر، چهار تفنگدار، نبرد میدوی، آخرین مردان سرسخت، سرگرد هندی)
  • جیمز میسون (معلم من شیطان، قیمت یک زندانی)
  • بیلی کازبی

آلبوم‌های موسیقی

سال عنوان سروده‌های نوع (ژانر) ناشر توضیحات
۱۳۷۳
مؤسسهٔ فرهنگی ـ هنری دارینوش
-
۱۳۷۴
دکلمه
مؤسسهٔ فرهنگی ـ هنری دارینوش
-
دکلمه
مؤسسهٔ فرهنگی ـ هنری دارینوش
(مجوز انتشار شماره ۱۵۹۰/۴/ج از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی)
۱۳۷۵
سید علی صالحی
دکلمه
مؤسسهٔ فرهنگی ـ هنری دارینوش
-
۱۳۸۲
سهراب سپهری
دکلمه
مؤسسهٔ فرهنگی ـ هنری دارینوش
-
دکلمه
مؤسسهٔ فرهنگی ـ هنری دارینوش
-
سهراب سپهری
دکلمه
مؤسسهٔ فرهنگی ـ هنری دارینوش
-
۱۳۹۱
۴۰ حکایت از گلستان سعدی
حکایت‌های گلستان سعدی
دکلمه
مؤسسهٔ فرهنگی ـ هنری آوای خورشید
آهنگساز: کارن همایون‌فر، سنتور، صداهای الکترونیک و دستیار آهنگساز: آرش بادپا. تار: مهدی سیف. کمانچه: همایون پشت‌دار. نی: بابک حبیبی. (شمارهٔ مجوز وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی: ۹۱–۷۴۴۴)

پانویس

  1. «طلاق‌های سینمای ایران». فردا نیوز.
  2. «خسرو شکیبایی» درگذشت (فارس نیوز)
  3. «برای سالروز تولد خسرو شکیبایی». الف. ۶ فروردین ۱۳۹۴.
  4. «نتایج داوری بیست و پنجمین جشنواره فیلم فجر در بخش سودای سیمرغ (ایران آکتور)». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۹ ژوئیه ۲۰۰۸. دریافت‌شده در ۱۹ ژوئیه ۲۰۰۸.
  5. برگزیدگان ۳۰ سال سینمای پس از انقلاب ایران معرفی شدند. (ایران)
  6. خسرو شکیبایی درگذشت (آفتاب)
  7. «درگذشت خسرو شکیبایی». جام جم آنلاین. ۲۸ تیر ۱۳۸۷. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۹ مارس ۲۰۱۶.
  8. خاتمی یاد زنده‌یاد شکیبایی را گرامی داشت
  9. «پیام حداد عادل رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس به مناسبت در گذشت خسرو شکیبائی». واحد مرکزی خبر صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ ژوئیه ۲۰۰۸. دریافت‌شده در ۲۸ تیر ۱۳۸۷.
  10. «ضرغامی: شکیبایی هنرمند توانا و خوشنام». واحد مرکزی خبر صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۰ ژوئیه ۲۰۰۸. دریافت‌شده در ۲۸ تیر ۱۳۸۷.
  11. «پیام تسلیت محمود احمدی‌نژاد به مناسبت در گذشت خسرو شکیبائی». خبرگزاری فارس. دریافت‌شده در ۳۰ تیر ۱۳۸۷.
  12. انتشار کتاب خسرو شکیبایی (ایسنا)[پیوند مرده]

منابع

منابع تکمیلی

پیوند به بیرون