خوزستان (استان ساسانیان)

خوزستان (فارسی میانه: 𐭧𐭥𐭰𐭮𐭲𐭭 Hūzistān) یک استان ساسانی در دوران باستانی متاخر بود، که تقریباً با استان خوزستان امروزی مطابقت دارد و پایتخت آن گوندی شاپور بود.

خوزستان
استان ساسانیان
642-224
Sasanian Khuzestan.svg
نقشه حوزستان
مرکزگندی شاپور
دوران تاریخیاواخر دوران باستان
• تأسیس
۲۲۴
۶۴۲
پیشین
پسین
شاهنشاهی اشکانی
ایلام
خلفای راشدین
امروزه بخشی از ایران

اسم

نام خوزستان (به معنی "سرزمین خوز") به دوره ایلامی برمی گردد، اسمی که از آن برای ساکنان منطقه ای استفاده می‌شد که از هزاره ۳ قبل از میلاد تا زمان ظهور امپراتوری هخامنشی در ۵۳۹ قبل از میلاد در این منطقه زندگی می‌کردند. . [۱]

مناطق

استان بندی رسمی خوزستان نامشخص است، زیرا منابع عربی گزارش‌های مختلفی را می‌دهند. خوزستان حداقل به هفت منطقه (روستاگ یا تسوگ) تقسیم شد که بزرگترین آنها هرمزد-اردشیر بود، در حالی که سایر مناطق رستم کواد، شوشتر، شوش، گندی شاپور، رام- هرمیزد و دوراق بودند. [۲] [۳]

تاریخ

در زمان اشکانیان، خوزستان به الیمائی یک پادشاهی فرعی اشکانی بود شناخته شده بود [۴]. که در سال ۲۲۱ قبل از میلاد توسط شاهزاده ایرانی اردشیر بابکان شکست خورد و فتح شد، کسی که بعداً اشکانیان را شکست داد و امپراتوری ساسانیان را تأسیس کرد. [۵] [۶] خوزستان در زمان دومین شاهنشاه ساسانیان شاپور اول به عنوان یک استان در سنگ نبشته شاپور یکم بر کعبه زرتشت تصدیق شده‌است. در آنجا به خوزستان بعد از پارس و پارتیا اشاره شده‌است که نشاندهندهٔ اهمیت این استان است .[۱] کرتیر کاهن زرتشتی نیز به همین ترتیب در کتیبه کرتیر در نقش رجب از این استان یاد می‌کند. [۱] درسال ۲۶۰ میلادی، شاپور اول شهر گندی شاپور را بنیان نهاد، که در دهکده ای به نام پیلاباد واقع در بین شوش و شوشتر تأسیس شد. این شهر که به عنوان محلی برای اسکان اسرای جنگی رومی ساخته شده بود، متعاقباً به یک اقامتگاه تابستانی برای شاهان ساسانیان و پایتخت خوزستان تبدیل شد. [۱] پسر و جانشین شاپور اول، هرمز یکم (۲۷۰–۲۷۱) دو شهر هرمیز-اردشیر و رام-هرمیزد را در خوزستان تأسیس کرد. [۷] [۱] در زمان بهرام دوم (۲۷۴–۲۹۳)، یک موبد در خوزستان شورش کرد و مدت کوتاهی استان را تصرف کرد. [۸]

تحت سلطه قباد اول (۴۸۸–۴۹۶، ۵۳۱–۴۹۸) و پسر و جانشین او خسرو اول (۵۳۱–۵۷۹) امپراطوری به چهار منطقه مرزی (کوست در زبان پارسی میانه) تقسیم کرد، و فرماندهی نظامی (اسپهبد) عهده‌دار هر منطقه بود. [۹] [۱۰] مناطق مرزی به xwarāsān (شرق)، xwarārān (غرب)، nēmrōz (جنوب) و abāxtar (شمال) معروف بودند. [۱۱] [۱۰] خوزستان همراه پارس در محله جنوبی بود. کرمان و سیستان نیز بعضی اوقات شامل این منازق می‌شدند. [۱۰] [۱۲] خوزستان یکی از اولین استانهایی بود که در زمان حمله اعراب به ایران سقوط کرد. این استان تا سال ۶۴۲ تحت سلطه ساسانیان بود. [۱]

جمعیت

جمعیت عمدتاً در اطراف رودخانه‌ها و کانال‌های آن متمرکز بود. [۴] شمال و شرق مملو از ایرانیان و ایلامی‌ها بود، در حالی که قسمت غربی آن را مردم آرامی زبان صحبت می‌کردند. تبعیدیان رومی و هندی نیز در این استان زندگی می‌کردند. [۴] [۱۳]

ضرب سکه

خوزستان به عنوان یکی از محل‌های ضربت سکه ساسانیان هم کاربد داشت می‌کرد، که با نشان "HŪZ" شناخته می‌شد. [۱۳] شهر رامهرمز حداقل از قرن سوم تولید سکه می‌کرد. [۱] ضرب سکه در هرمز-اردشیر در زمان سلطنت اردشیر دوم(۳۷۹–۲۸۳) تأسیس شد، [۱] و در زمان بهرام چهارم یک ضرابخانه در گندیشاپور و شوش تأسیس شد (۱۳۸۸–۳۹۹) [۱]

منابع

منابع

    • Badiyi, Bahram (2020). "Cities and Mint Centers Founded by the Sasanians". Ancient Iranian Numismatics: 203–233.
  • Ghodrat-Dizaji, Mehrdad (2010). "Ādurbādagān during the Late Sasanian Period: A Study in Administrative Geography". Iran: Journal of the British Institute of Persian Studies. 48 (1): 69–80. doi:10.1080/05786967.2010.11864774.
  • Hansman, John F. (1998). "Elymais". Encyclopaedia Iranica, Vol. VIII, Fasc. 4. pp. 373–376.
  • Jalalipour, Saeid (2015). "The Arab Conquest of Persia: The Khūzistān Province before and after the Muslims Triumph" (PDF). Sasanika.
  • Miri, Negin (2012). "Sasanian Pars: Historical Geography and Administrative Organization". Sasanika: 1–183.
  • Shahbazi, A. Shapur (2002). "Gondēšāpur". Encyclopædia Iranica, online edition, Vol. XI, Fasc. 2. pp. 131–135.
  • Shayegan, M. Rahim (2004). "Hormozd I". Encyclopaedia Iranica, Vol. XII, Fasc. 5. pp. 462–464.
  • Wiesehöfer, Joseph (1986). Encyclopaedia Iranica, Vol. II, Fasc. 4. pp. 371–376.