باز کردن منو اصلی

دائرةالمعارف‌های قدیمی ایران و اسلام

کتاب‌های دانشنامه‌ای (دایرة المعارف) قدیمی ایران و اسلام

نام دانشنامه نویسنده زمان و دوره نگارش زبان توضیحات
دین‌کرد (دینکرت، دانشنامهٔ مَزْدَیَسْنی، درسنامهٔ دین مزدایی (زرتشتی)) (زندآکاسیه) آذرفَرْنْبَغ ِ فرخزادان و آذربادِ امیدان سده ۲ و ۳ (اواخر دوره ساسانیان و اوایل دوره اسلام) زبان پارسی میانه (زبان پهلوی) در ۹ نسک (جلد)، دربارهٔ الهیات، فلسفه، اسطوره‌شناسی، علم کلام، عرفان، اخلاق، آداب دینی، زندگانی زرتشت، پیدایش جهان، سزاشناسی (حقوقسیاست، شهرداری و کشورداری، منطق، ریاضیات، هندسه، فیزیک، اخترشناسی، پزشکی، و دانش‌ها و شاخه‌های دیگر، تاریخ ادبیات مزدیسنا
دایرةالمعارف ابن قتیبه (عیون الخبار) ابن قتیبه دینوری سده ۳ ق. عربی نخستین دایره‌المعارف شناخته شده به زبان عربی[۱]، دربارهٔ قدرت، جنگ، شرافت، غذا، زن
رساله اخوان الصفا (خلدان الوفا) گروهی از حکما و دانشمندان ایرانی در شهر بصره (انجمن فلسفی اخوان‌الصفا) نیمه اول سده ۴ عربی؟ دربارهٔ علوم فلسفی نزدیک به حکمت یونانی و اسلام
احصاء العلوم ابونصر فارابی سده ۴ ق. (بین سال‌های ۳۷۶-۳۷۲ ق.) عربی؟ دربارهٔ تقسیم انواع علوم (علوم لسانی، علم منطق، علم ریاضیات، علم الهیات، علوم مدنی)
مفاتیح‌العلوم (کلیدهای دانش) ابوعبدالله خوارزمی نیمه دوم سده ۴ عربی؟ در شرح لغات علمی
دانشنامه علائی ابن سینا سده ۵ فارسی در پنج علم منطق، طبیعیات (علم زیرین) هیئت، موسیقی و علم آنچه بیرون طبیعت است (علم برین)، می‌شود. در این دانشنامه ابن سینا تا جای ممکن واژه‌های فارسی به کار برده‌است.
کتاب شفا ابن سینا سده ۵ عربی دربارهٔ فلسفه و منطق
قانون در طب ابن سینا سده ۵ عربی دربارهٔ طب
عجائب المخلوقات و غرائب الموجودات (عجایب‌نامه، جام گیتی‌نمای) محمد بن محمود بن احمد طوسی سده ۶ فارسی در ده رکن و قانون، دربارهٔ عجایب و غرایب دنیا (شامل پاره‌ای حکایات تاریخی، مخلوط با قصه‌ها و اساطیر)
جام جهان‌نمای (ترجمهٔ التحصیل) بهمنیار بن مرزبان آذربایجانی ؟ ترجمه از عربی به فارسی
نزهت‌نامه علایی شهمردان بن ابی‌الخیر رازی سده ۶ فارسی؟ در علوم طبیعی
ذخیره خوارزمشاهی اسماعیل گرگانی (جرجانی) سده ۶ (دوره خوارزمشاهیان) فارسی ۴۵۰٬۰۰۰ کلمه، دربارهٔ طب
فرخ‌نامه ابوبکر جمالی یزدی سده ۶ در علوم طبیعی
جامع العلوم ستینی فخر رازی سده ۷ ؟ ۶۰ علم مورد بحث قرار گرفته‌است.
درةالتاج قطب‌الدین شیرازی سده ۸ فارسی فلسفه، منطق، حکمت، ریاضیات، الهیات
نزهة القلوب حمدالله مستوفی سده ۸ فارسی؟ در جغرافیا
دانشنامه جهان غیاث‌الدین امیران حسینی اصفهانی سده ۹ فارسی در فلسفه و علوم طبیعی
نفائس الفنون فی عرایس العیون شمس‌الدین آملی سده ۹ ؟ زندگی‌نامه‌نویس و دایرةالمعارف نویس
مفتاح السعادت طاش کبری (با ملیت عثمانی) سده ۱۰ ؟
کساف الصطلاحات الفنون علی تهانقی سده ۱۲ ؟
مخزن الفواید[۱] فائق دهلوی ؟ ؟
جامع العلوم [۱] ابن فریغون ؟ ؟

جستارهای وابستهویرایش

منبعویرایش