باز کردن منو اصلی
Utricularia gibba علف‌انبانی گیبا، تنها ۳٪ دی‌ان‌ای بی‌رمز دارد.[۱]

دی‌ان‌ای بی‌رمز یا غیر رمزگذار (به انگلیسی: Noncoding DNA)، در ژنومیک و رشته‌های پیوسته، توالی‌های دی‌ان‌ای بی‌رمز اجزای دی‌ان‌ای یک موجود زنده هستند که نیازی به رمز توالی پروتئین ندارند. برخی از دی‌ان‌ایِ بی‌رمز به مولکول‌های کاربردی بی‌رمز آران‌ای (مثلاً آران‌ای انتقال (tRNA)، آران‌ای ریبوزومی (rRNA)، و آران‌ای مداخله‌گر (RNAi)، رونویسی شده‌اند. نقش دیگر دی‌ان‌ای بی‌رمز شامل رمزخوانی و رونویسی مقررات توالی «پروتئین- کد کردن» در؛ منطقه پیوند ماتریس، مکان آغازش همتاسازی دی‌ان‌ای، سانترومر و تلومرها است.

مقدار دی‌ان‌ای بی‌رمز در میان گونه‌های مختلف بسیار متفاوت است. در جایی که در آن تنها درصد کمی از ژنوم مسئول برنامه‌نویسی پروتئین‌هاست، درصد ژنوم انجام‌دهندهٔ وظایف نظارتی افزایش می‌یابد. هنگامی که دی‌ان‌ای بی‌رمز بسیاری وجود دارد، به نظر می‌رسد برای بخش بزرگی از آن (به باور کنونی برخی) هیچ نقش یا عملکرد بیولوژیکی برای ارگانیسم وجود ندارد؛ همان‌گونه که به صورت نظری در دههٔ ۱۹۶۰ پیش‌بینی شده‌بود. از آن زمان، این بخش غیرفعال اغلب از آن به عنوان "دی‌ان‌ایِ ناخواسته" یا از سوی برخی "junk DNA":[۲] یاد شده؛ واژه‌ای که پاسخ‌ها و عکس‌العمل‌های شدیدی را در طول سال‌ها برانگیخته‌است.[۳]

پروژهٔ دانش‌نامهٔ بین‌المللی اجزای دی ان ای (ENCODE)، با روش بیوشیمیایی مستقیم، روشن ساخت که حداقل ۸۰ درصد از دی‌ان‌ایِ ژنومی انسان دارای فعالیت‌های بیوشیمیایی هستند.[۴] هر چند با توجه به گذشتن دهه‌ها از تحقیقات و کشف بسیاری از مناطقی که غیر کدکننده فعال است،[۵][۶] این لزوماً غیرمنتظره نیست که برخی از دانشمندان به این نتیجه برای تلفیق فعالیت‌های بیوشیمیایی با عملکرد بیولوژیکی، انتقاد کنند.[۷][۸][۹][۱۰][۱۱] تخمین‌های نسبت ژنوم فعال بیولوژیک (کاربردی) بر اساس ژنومیک مقایسه‌ای بین ۸ و ۱۵ درصد متغیر است.[۱۲][۱۳][۱۴] با این حال، برخی دیگر متقابلاً با تکیهٔ صرف بر برآورد، بر پایهٔ ژنومیک مقایسه‌ای، با توجه به دامنهٔ محدود آن مخالفند زیرا نقش دی‌ان‌ای بی‌رمز در یافت شده‌است در فعالیت وراژن‌شناسی (اپی ژنتیک) و شبکه‌های پیچیدهٔ شبکه تنظیم‌کننده ژن در فعل و انفعالات ژنتیکی مشاهده شده، که در زیست‌شناسی رشدی فرگشتی بررسی و پی‌گردی شده‌است.[۶][۱۳][۱۵][۱۶]

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. "Worlds Record Breaking Plant: Deletes its Noncoding "Junk" DNA". Design & Trend. May 12, 2013. Retrieved 2013-06-04.
  2. https://www.britannica.com/topic/ENCODE#ref1185700
  3. Pennisi, E. (6 September 2012). "ENCODE Project Writes Eulogy for Junk DNA". Science. 337 (6099): 1159–1161. doi:10.1126/science.337.6099.1159. PMID 22955811.
  4. The ENCODE Project Consortium (2012). "An integrated encyclopedia of DNA elements in the human genome". Nature. 489 (7414): 57–74. Bibcode:2012Natur.489...57T. doi:10.1038/nature11247. PMC 3439153. PMID 22955616..
  5. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام Costa non-coding وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ Carey, Nessa (2015). Junk DNA: A Journey Through the Dark Matter of the Genome. Columbia University Press. ISBN 978-0-231-17084-0.
  7. Robin McKie (24 February 2013). "Scientists attacked over claim that 'junk DNA' is vital to life". The Observer.
  8. Sean Eddy (2012) The C-value paradox, junk DNA, and ENCODE, Curr Biol 22(21):R898–R899.
  9. Doolittle, W. Ford (2013). "Is junk DNA bunk? A critique of ENCODE". Proc Natl Acad Sci USA. 110 (14): 5294–5300. Bibcode:2013PNAS..110.5294D. doi:10.1073/pnas.1221376110. PMC 3619371. PMID 23479647.
  10. Palazzo, Alexander F.; Gregory, T. Ryan (2014). "The Case for Junk DNA". PLoS Genetics. 10 (5): e1004351. doi:10.1371/journal.pgen.1004351. ISSN 1553-7404. PMC 4014423. PMID 24809441.
  11. Dan Graur, Yichen Zheng, Nicholas Price, Ricardo B. R. Azevedo1, Rebecca A. Zufall and Eran Elhaik (2013). "On the immortality of television sets: "function" in the human genome according to the evolution-free gospel of ENCODE". Genome Biology and Evolution. 5 (3): 578–90. doi:10.1093/gbe/evt028. PMC 3622293. PMID 23431001.
  12. Ponting, CP; Hardison, RC (2011). "What fraction of the human genome is functional?". Genome Research. 21: 1769–1776. doi:10.1101/gr.116814.110. PMC 3205562. PMID 21875934.
  13. ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ Kellis, M.; et al. (2014). "Defining functional DNA elements in the human genome". PNAS. 111 (17): 6131–6138. Bibcode:2014PNAS..111.6131K. doi:10.1073/pnas.1318948111. PMC 4035993. PMID 24753594.
  14. Chris M. Rands, Stephen Meader, Chris P. Ponting and Gerton Lunter (2014). "8.2% of the Human Genome Is Constrained: Variation in Rates of Turnover across Functional Element Classes in the Human Lineage". PLoS Genet. 10 (7): e1004525. doi:10.1371/journal.pgen.1004525. PMC 4109858. PMID 25057982.
  15. Mattick JS, Dinger ME (2013). "The extent of functionality in the human genome". The HUGO Journal. 7 (1): 2. doi:10.1186/1877-6566-7-2.
  16. Morris, Kevin, ed. (2012). Non-Coding RNAs and Epigenetic Regulation of Gene Expression: Drivers of Natural Selection. Norfolk, UK: Caister Academic Press. ISBN 1-904455-94-8.

پیوند به بیرونویرایش