رگ‌های خونی لوله‌هایی باریک در بدن جانوران و بخشی از دستگاه گردش خون هستند که خون را در سرتاسر بدن حمل می‌کنند.

رگ خونی
رگ‌های بدن انسان
جزئیات
شناسه‌ها
لاتینvas sanguineum
MeSHD001808
TA98A12.0.00.001
TA23895
FMA63183

طول مجموع رگ‌های بدن انسان برابر با ۱۰۰٬۰۰۰ کیلومتر ‏(۶۰٬۰۰۰ مایل) می‌شود که دو و نیم برابر دور زمین است.[۱] دستگاه گردش خون و لنف شامل قلب، سرخرگ‌ها، سیاهرگ‌ها، مویرگ‌ها و رگ‌های لنفی است.

خون پمپ‌شده از قلب که حاوی مواد غذایی و اکسیژن است توسط سرخرگ‌ها در بدن توزیع می‌شوند. سرخرگ‌ها پس از انشعاب به شاخه‌های باریک، سرخرگچه‌ها را به‌وجود می‌آورند و سرخرگچه‌ها نیز به انشعابات باریک تری به نام مویرگ ختم می‌شوند.

مقاومت در یک رگ با افزایش ویسکوزیته و طول رگ افزایش می‌یابد و با افزایش قطر رگ، مقاومت رگ کاهش می‌یابد.

مبادله مواد بین خون و سلول‌های ارگان‌های مختلف در سطح مویرگ‌ها انجام می‌گیرد. پس از مبادله مواد، خون مویرگی به سیاهرگچه‌های منتقل شده و نهایتاً توسط سیاهرگ‌های بزرگ مجدداً به قلب برمی‌گردد.

رگ‌های لنفی نیز به‌طور بن‌بست از ارگان‌های مختلف شروع و پس از جمع‌آوری لنف یا مایعات میان‌بافتی (که عمدتاً از خون منشأ گرفته‌است) آن را به سیستم گردش خونی بازمی‌گرداند.

ساختمان کلی رگ‌های خونی ویرایش

لایهٔ داخلی (به انگلیسی: Tunica intima) این لایه از یک ردیف سلول سنگفرشی ساده مشتق از مزودرم به نام آندوتلیوم و بافت همبند شل زیرین آن به نام طبقه زیر آندوتلیال تشکیل شده‌است. آندوتلیوم بر روی تیغه پایه قرار گرفته و طبقه زیر آندوتلیال حاوی الیاف الاستیک و رتیکولر و به‌طور نادر در سرخرگ‌های الاستیک سلول‌های عضلانی است.

لایهٔ میانی (به انگلیسی: Tunica media) این لایه معمولاً از عضلات صاف تشکیل شده که در بین آن‌ها الیاف الاستیک، رتیکولر و پروتئوگلیکان‌ها قرار گرفته‌اند. مواد بین سلولی در دیواره رگ‌ها توسط سلول‌های عضله صاف سنتز می‌شود.

لایهٔ خارجی یا ادونتیس (به انگلیسی: Tunica adventita) خارجی‌ترین لایه عروق و مرکب از |کلاژنالیاف کلاژن نوع I و الیاف ارتجاعی است که به‌طور طولی قرار گرفته‌اند. این لایه معمولاً در امتداد با بافت همبند اطراف رگ‌ها قرار دارد و تشخیص آن‌ها از یکدیگر مشکل است. در عروق بزرگ این لایه حاوی رگ‌های تغذیه‌کننده خود عروق موسوم به رگ‌ها است. انواع رگ‌ها در بدن عبارتند از: سرخرگ‌ها، سیاهرگ‌ها و مویرگ‌ها در رگ‌های لنفی

انواع رگ‌های خونی ویرایش

  • سرخرگ
    • مانند سرخرگ آئورت که بزرگ‌ترین سرخرگ بدن است. (البته لازم است ذکر شود که سطح مقطع آئورت به نسبت جمع سرخرگچه‌ها یا جمع سرخرگچه‌های کوچک یا جمع مویرگ‌ها از همه کمتر است)
    • مانند سرخرگ‌چه‌ها که کوچک‌ترین سرخرگ‌های بدن هستند.
  • سیاهرگ
  • مویرگ که کوچک‌ترین رگ‌ها هستند و بین سرخرگ و سیاهرگ قرار داشته و محل مبادله مواد غذایی و مواد زائد یاخته‌ها هستند.

جستارهای وابسته ویرایش

عملکرد ویرایش

رگ‌های خونی وظیفه انتقال خون در سراسر بدن، حمل مواد مغذی ضروری مانند اکسیژن (که به هموگلوبین در گلبول‌های قرمز خون متصل است) به اندام‌ها و بافت‌ها و همچنین مواد زائد و هورمون‌ها را بر عهده دارند. سرخرگ ها و شریان ها خون اکسیژن دار را حمل می کنند، در حالی که وریدها و رگ ها خون بدون اکسیژن را منتقل می کنند. فشار خون که توسط ضربان قلب ایجاد می شود، خون را از طریق این رگ ها می راند. نفوذپذیری اندوتلیوم نقش مهمی در آزادسازی مواد مغذی به بافت ها دارد و به دلیل عواملی مانند هیستامین، پروستاگلاندین ها و اینترلوکین ها در التهاب افزایش می یابد و علائمی مانند تورم، قرمزی، گرمی و درد ایجاد می کند.

مقدار گلبول‌های قرمز موجود در رگ‌ها بر سلامتی تأثیر می‌گذارد، با نسبت‌های بالاتر به طور بالقوه نشان‌دهنده کم‌آبی یا بیماری قلبی و نسبت‌های کمتر منجر به کم‌خونی یا از دست دادن خون طولانی‌مدت می‌شود. آزمایش هماتوکریت می تواند نسبت گلبول های قرمز خون را تعیین کند.

انقباض ویرایش

شریان ها و سیاهرگ ها می توانند قطر داخلی خود را از طریق انقباض عروق و اتساع عروق، که توسط سیستم عصبی خودمختار کنترل می شود، تنظیم کنند. این فرآیندها به تنظیم جریان خون به اندام های پایین دست و دمای بدن کمک می کند. اندازه رگ های خونی بسیار متفاوت است، از 25 میلی متر برای آئورت تا 8 میکرومتر برای مویرگ ها. انقباض عروق با انقباض عضله صاف عروق رگ های خونی را باریک می کند و توسط منقبض کننده های عروقی مانند پروستاگلاندین ها، وازوپرسین، آنژیوتانسین و اپی نفرین تحریک می شود. اتساع عروق، یک فرآیند مشابه، با واسطه اکسید نیتریک، که به عنوان عامل آرامش بخش مشتق از اندوتلیوم نیز شناخته می شود، انجام می شود [۲].

گردش خون ویرایش

سیستم گردش خون، خون را از طریق رگ‌های خونی در سراسر بدن توزیع می‌کند، و سمت چپ و راست قلب در پشت سر هم کار می‌کنند. خون فقیر از اکسیژن وارد سمت راست قلب می شود، در حالی که خون غنی از اکسیژن از ریه ها وارد سمت چپ می شود و به سمت آئورت و سپس به بقیه بدن حرکت می کند. مویرگ ها تبادل گاز را تسهیل می کنند. فشار خون به طور معمول در شریان ها 120/80 میلی متر جیوه و در سیاهرگ ها بسیار کمتر است. مقاومت عروقی تحت تأثیر ویسکوزیته خون (ضخامت و ترکیب)، طول عروق و شعاع قرار می گیرد .

این عوامل به مقاومت کلی در برابر جریان خون در عروق دور از قلب کمک می کنند. ویسکوزیته خون می تواند به دلیل شرایط سلامتی متفاوت باشد و بر مقاومت تأثیر بگذارد. با کاهش طول یا شعاع رگ، مقاومت به دلیل اصطکاک بیشتر یا افزایش تماس با دیواره رگ افزایش می یابد .

بیماری ها ویرایش

رگ های خونی نقش مهمی در شرایط مختلف پزشکی مانند سرطان و آترواسکلروز دارند. افزایش نفوذپذیری عروق خونی در طول التهاب رخ می دهد، در حالی که آسیب ممکن است منجر به خونریزی یا انسداد شود و باعث ایسکمی و انفارکتوس شود. فشار خون، شایع ترین بیماری عروق خونی است که در اثر افزایش فشار خون ایجاد می شود و می تواند منجر به مشکلات جدی سلامتی شود. درمان معمولاً شامل دارو است، در حالی که شرایطی مانند واسکولیت و شکستگی عروق خونی (وریدهای عنکبوتی) نیز ممکن است بر رگ‌های خونی تأثیر بگذارد. این اختلالات می توانند باعث نگرانی های زیبایی شناختی یا مشکلات سلامتی شدیدتر شوند. آترواسکلروز علت اصلی مرگ و میر در سراسر جهان است که منجر به 8.9 میلیون مرگ یا 16 درصد از کل مرگ و میرها می شود [۳].

منابع ویرایش

  1. Heart, How It Works
  2. Cooke, John P (2000-02). "The endothelium: a new target for therapy". Vascular Medicine (به انگلیسی). 5 (1): 49–53. doi:10.1177/1358836X0000500108. ISSN 1358-863X. {{cite journal}}: Check date values in: |date= (help)
  3. Festic, Emir; Bansal, Vikas; Gajic, Ognjen; Lee, Augustine S. (2014-02). "Prehospital Use of Inhaled Corticosteroids and Point Prevalence of Pneumonia at the Time of Hospital Admission: Secondary Analysis of a Multicenter Cohort Study". Mayo Clinic Proceedings. 89 (2): 154–162. doi:10.1016/j.mayocp.2013.10.028. ISSN 0025-6196. {{cite journal}}: Check date values in: |date= (help)