زبان فارسی
زبان نیاایرانی (۱۵۰۰ پیش از میلاد)

زبان‌های ایرانی غربی


زبان فارسی باستان (۵۲۵ - ۳۰۰ پیش از میلاد)

خط میخی هخامنشی


زبان پارسی میانه (۳۰۰ پیش از میلاد - ۸۰۰ میلادی)

خط پهلویخط مانویخط اوستایی


زبان فارسی (از ۸۰۰ میلادی)

الفبای فارسیالفبای تاجیکی

زبان نیاایرانی (به انگلیسی: Proto-Iranian یا Proto-Iranic)، نیازبان بازسازی‌شدهٔ شاخهٔ زبان‌های ایرانی خانوادهٔ زبان‌های هندواروپایی است، و بدین روی، نیایِ زبان‌های ایرانی همچون فارسی، سغدی، زازاکی، مازندرانی، کردی، آسی و غیره است. تصور می‌شود که نیاایرانیان مفروض، در آغاز هزارهٔ دوم پیش از میلاد زندگی می‌کرده‌اند، و معمولاً به حوزه‌های باستانیِ نیاهندوایرانیان و آندرونوو یا برخی تمدن‌های فلات ایران مرتبط می‌شوند.

نیاایرانی یک زبان سَتِم ناشی از زبان نیاهندوایرانی بوده، که خود نیاهندوایرانی نیز از زبان نیا-هندواروپایی بوده است. این زبان ظاهراً کمتر از یک هزاره از زبان اوستایی، و کمتر از دو هزاره از زبان نیا-هندواروپایی فاصلهٔ نسل داشته‌است.

لهجه‌هاویرایش

پروفسور شروو، گمان می‌کند که دستِ کم چهار لهجه برای زبان نیاایرانی بوده که دو تایِ آن به دست ما رسیده:

زبانِ ایرانیِ شمالِ غربیِ باستان که بدست ما نرسیده و نیایِ زبان آسی است.

زبانِ ایرانیِ شمالِ شرقیِ باستان که بدست ما نرسیده و نیایِ زبانِ ایرانی میانه سکای و وخی است.

زبانِ ایرانیِ مرکزیِ باستان که بدست ما رسیده و دربردارنده یِ زبان هایِ اوستایی و مادی است.

زبانِ ایرانیِ غربیِ باستان که بدست ما رسیده و دربردارنده یِ زبان پارسیِ باستان (نیای زبان پارسی نو) است.

معادل هایِ واجیویرایش

نیاهندواروپایی اوستایی نیاهندواروپایی اوستایی
*p p *ph?ater "پدر" pitar- "پدر"
*bʱ b *réhater "برادر" bratar- "برادر"
*t t *tuhxóm "تو" tvm "تو"
*d d *doru "چوب" dar- "چوب"
*dʱ d *ohxneha- "غله" dana- "غله"
*kʲ s *m? "ده" dasa "ده"
*gʲ z *ónu "زانو" zanu- "زانو"
*gʱʲ z *gʱʲimós "سرد" z?maka- "طوفان زمستانی"
*k x ~ c *kruharós "خونی" xrura- "خونی"
*g g ~ z *haéuges- "نیرو" aojah "نیرو"
*gʱ g ~ z *dl?hxós "دراز" dar?ga- "دراز"
*kʷ k ~ c *ós "چه کسی؟" ko "چه کسی؟"
*gʷ g ~ j *ou- "گاو" gau- "گاو"
نیاهندواروپایی اوستایی پارسی باستان پارسی کردی سنسکریتِ ودایی
*aćva ("horse") aspa asa (native word)[۱] اسب asb (horse) (h)esp aśvaḥ
*bʱag- baγa baj- (baji; "tribute") باج bâj (tax) bac bhag- (bhaga)
*bʱratr- ("brother") brātar bratar برادر barâdar (brother) b(i)ra bhratŗ
*bʱumi ("earth", "land") bumi بوم bum -bû(m) bhumi
*martya ("mortal", "man") mašiia martya مرد mard (man) mêr(d) (man) martya
*masa ("moon") māh- maha ماه mâh (moon, month) mang (moon), meh (month) masa
*vasara ("early") vahara ("spring") بهار bahâr (spring) be/ihar (spring) vasara ("morning")
*arta ("truth") aša arta راست râst (correct) rast ŗta
*draugʱ- ("falsehood") druj draug- دروغ dorugh (lie) d(i)ro, d(i)roz- (lie) druh-
*sauma "pressed (juice)" haoma soma

منابعویرایش

  1. Fortson, Benjamin (2004). Indo-European language and Culture: An Introduction. Wiley-Blackwell. p. 238. ISBN 978-1-4051-0316-9. 
  • Proto-Iranian language، ویکی‌پدیای انگلیسی، برداشت شده در ۲۶ خرداد ۱۳۸۹.