طبس

شهری در استان خراسان جنوبی، ایران

طَبَس مرکز شهرستان طبس، شهری کویری در غرب استان خراسان جنوبی ایران است. این شهر پیشتر جزئی از استان یزد بود که در سال ۱۳۹۱ به استان خراسان جنوبی ملحق شد.پیش از سال ۱۳۸۰ طبس جزئی از استان خراسان بزرگ بود.

طبس
طُبَس
امامزاده.jpg
کشور ایران
استانخراسان جنوبی
شهرستانطبس
بخشمرکزی
نام(های) دیگرطبس گلشن
نام(های) پیشینتبس
سال شهرشدن۱۳۱۰[۱]
مردم
جمعیت51٬703 نفر (۱۳۹۵)
رشد جمعیت۱۸٪+ (۵سال)
جغرافیای طبیعی
ارتفاع۶۷۴ متر[۲]
میانگین بارش سالانه۶۸.۳۲
اطلاعات شهری
ره‌آوردصنایع دستی ، زعفران، خرما، زیتون
پیش‌شمارهٔ تلفن۰۵۶[۳]
وبگاه
tabas.ir
شناسهٔ ملی خودرو ایران۶۴ق
کد آماری۱۳۶۹
طبس بر ایران واقع شده‌است
طبس
روی نقشه ایران
۳۳°۳۵′۱۸″شمالی ۵۶°۵۵′۲۱″شرقی / ۳۳٫۵۸۸۳°شمالی ۵۶٫۹۲۲۵°شرقی / 33.5883; 56.9225

این شهر در مدار ۳۳ درجه و ۳۵ دقیقهٔ شمالی و نصف‌النهار ۵۶ درجه و ۵۵ دقیقهٔ شرقی، در منطقه‌ای با آب و هوای بیابانی واقع شده‌است. ارتفاع شهر طبس از سطح دریا حدود ۶۹۰ متر است. در شرق شهر طبس رشته‌کوه بلندی به نام رشته‌کوه شتری قرار گرفته که ضلع شرقی چالهٔ بزرگ طبس را تشکیل می‌دهد. شهرستان طبس ۵۵ هزار و ۴۶۰ کیلومتر مربع مساحت دارد. همچنین فاصله این شهرستان با مشهد ۵۴۰ کیلومتر و با بیرجند ۲۷۰ کیلومتر است. نزدیک‌ترین شهرستان به طبس از طرف شرق، شهرستان بشرویه با ۱۲۰ کیلومتر فاصله و از طرف جنوب غرب شهرستان یزد ۳۶۵ کیلومتر فاصله است. معادن غنی زغال‌سنگ این شهرستان حاکی از وجود جنگل‌های انبوه و دریاچه‌های بزرگ در گذشته‌های دور در این منطقه می‌باشد. این معادن، طبس را در ردیف یکی از غنی‌ترین مناطق کشور به لحاظ ثروت ملی قرار داده‌است. البته زلزله طبس حدود ۳۰٬۰۰۰ تا ۵۰٬۰۰۰ کشته داشته که بزرگ‌ترین زمین‌لرزهٔ ایران بوده‌است و این شهر بسیاری از جمعیت خود را در زلزله از دست داده‌است.


۵۲۶۳۷۳.۷۳۳۷

جمعیتویرایش

بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۳۹٬۶۷۶ نفر (در ۱۱٬۸۷۶ خانوار) بوده‌است.[۴]

جمعیت تاریخی
سالجمعیت±%
۱۳۴۵۹٬۸۷۶—    
۱۳۵۵۱۱٬۴۶۱۱۶٪+
۱۳۶۵۱۴٬۸۷۹۲۹٫۸٪+
۱۳۷۰۱۷٬۰۷۱۱۴٫۷٪+
۱۳۷۵۲۵٬۷۲۲۵۰٫۷٪+
۱۳۸۵۳۰٬۶۸۱۱۹٫۳٪+
۱۳۹۰۳۵٬۱۵۰۱۴٫۶٪+
۱۳۹۵۳۹٬۶۷۶۱۲٫۹٪+

نام‌گذاریویرایش

در سفرنامه ناصرخسرو نام این شهر به صورت «طبس گیلکی» آمده است همچنین نام «طبس التمر» برای آن در تاریخ ثبت شده‌است.[۵]

پیشینهویرایش

دورهٔ عيلاميویرایش

طبس در دورهٔ عيلامي مرزبان‌نشین تابع ایالت اميرنشین پارت (خراسان كبير) بوده‌است.
براساس مستنداتی که هرودوت تاریخ‌نویس، ارائه نموده و به نقل از جلد اول کتاب سرزمین خورشید، ترجمهٔ ذبیح‌الله منصوری، بطنوخ إبن نصيرا از جمله حاكمال اسمي و صاحب كمال بوده که در طبس می‌زیسته و به عنوان ناپدری بخت نصر حاكم امارت عيلام وی را در همین منطقه تا سن شانزده سالگی تربیت و بزرگ نمود.[۶]

دورهٔ سلوکیویرایش

در زمان سلوکیان طبس از نفوذ فرهنگی و یورش نظامی آن‌ها بدور ماند و در عین حال به پادگان بزرگ نظامی ایزد خواست (یزد) باج (مالیات) می‌داد.

دورهٔ اشکانیویرایش

در دورهٔ اشکانیان طبس پادگان نظامی مهم مرزهای غربی آنان محسوب می‌شد و گاهی دست بدست می‌شده‌است.

دورهٔ ساسانیویرایش

یزدگرد سوم آخرین امپراتور ساسانی در گریز به سمت مرو چند ماه در طبس پناهنده بود .
در تمام طول این مدت طبس به عنوان پل ارتباطی شرق-شمال شرق با غرب بوده، یعنی راه مهم و سوق‌الجیشی عيلام و هجمتانه و سوس و بین‌النهرین به طوس از طبس می‌گذشته و راهدارها در رباط‌ها و چاپارخانه‌های بسیاری در مسیر آن احداث شده بود که بقایای برخی موجوداست.

دوران خلافت اسلامیویرایش

 
موقعیت سه شهر طبس، تون (فردوس ) و قاین در نقشهٔ ایران در عصر خلفای عباسی برگرفته از کتاب جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی

در سال‌های ۲۹ هجری قمری سپاه اعراب مسلمانان به فرماندهی عبدالله بن بدیل خزاعی از شمال غرب طبس وارد و قلعهٔ چارده (جوخواه امروز) را متصرف شدند و آماده نبرد با سپاه طبس می‌شدند. مردم طبس صلح خواستند و با ۶۰٬۰۰۰ درهم خراج سالیانه صلح گردید. این فتح موجب مسرت فراوان عمر بن خطاب، خلیفهٔ دوم شد و دولت ارشد طبس را به عنوان مطلع الفجر و دروازهٔ خراسان نامیدند.
در زمان خلافت علی بن ابی طالب مردم طبس به اسلام گرویدند و علی ابن ابیطالب خراج را به آنان بخشید. در زمان حکومت امویان و مروانیان وضع به همین منوال سپری شد .کویر سوزان و صعب العبور مرکزی یک مانع طبیعی و سخت برای عبور دادن لشکر و تجهیزات محسوب می‌شد.

ناصر خسرو در سفرنامهٔ خود این شهر را طبس جیلکی خوانده است و از حکومت جیلک ابن محمد به عظمت یاد کرده و از وجود امنیت بسیار و رعایت دقیق احکام شرعي و دين كلام به میان آوردند.

دورهٔ اسماعیلیانویرایش

طبس (تبس) در دورهٔ اسماعیلیان یکی از مراکز مهم اسماعیلیان خراسان بود.اسماعیلیان بر طبس استیلا یافته و قلاع محکمی در کوه‌های طبس ساختند.

دورهٔ تیموریانویرایش

با استیلای تیموریان طبس تابع حراست بوده و سپس با ضعف آن نظام ازبک‌های مهاجم چندین‌بار به طبس یورش آورده و دختران و پسران بسیاری را به قتل رساندند. زیرا در برابر برده شدن و انتقال آن‌ها به ماوراءالنهر مقاومت کردند.

دورهٔ مغولویرایش

طبس از حملهٔ مغول آسیبی ندید و پذیرای مهاجران بسیار بوده‌است.

دورهٔ زندیهویرایش

خیابان گلشن در پایان دورهٔ زندیان و هنگامی که لطف‌علی خان زند به طبس می‌آید و به پیشنهاد او تأسیس شد.[۷]

دورهٔ قاجاریهویرایش

 
نمایی از درون باغ گلشن طبس

در دورهٔ قاجاریه امرای عرب شیبانی بر طبس حکومت می‌کردند. در میان امرای شیبانی امیرحسن خان در عمران و آبادی طبس بسیار کوشید. تالار آیینه نشان، عمارات باشکوه و منبت کاری، استخرهای آب باشکوه با نوارهای هندی، احداث آب انبارها، احداث حمام‌های بزرگ و تمیز و مساجد و تکایا و ... از اقدامات وی و دولت یا اعقاب اوست.

دورهٔ پهلویویرایش

در دورهٔ معاصر که رضا شاه پهلوی (۱۳۲۰–۱۳۰۴) به قلع و قمع حاکم‌های خودخوانده محلی پرداخت، حکومت بنی‌شیبان در طبس نیز منقرض گشت.

آب طبس از یک‌پارچه شدن چشمه‌های پرشماری که از راه یک قنات به این شهر آورده می‌شوند و در جایی به نام «فره‌ونگ» از زیر زمین بیرون می‌آیند تأمین می‌شود. این آب در راه خود به خاطر شیب طبیعی زمین چند آسیاب را نیز به راه می‌اندازد. این آب در قدیم پس از آبیاری و گذر از باغ گلشن، وارد شهر شده و باغ‌های و محله‌ها را آبیاری می‌کند و آب‌انبارها را پر از آب می‌نماید.[۶]

دور بودن شهر طبس از شهرهای حاصل‌خیز و سختی راه کویر، جابه‌جایی هرگونه کالای فاسدشدنی به طبس را ناممکن می‌نمود و بنابراین مردم طبس میوه و سبزی خود را در محل تولید می‌کردند. فراورده‌های صادراتی این شهر را نیز فراورده‌های خشک و فاسدنشدنی مانند گندم و غله بوده‌است. در برخی نقاط پیرامون طبس حتی برنج نیز به عمل می‌آید و برنج‌زارهایی در آن‌جا وجود دارد.[۷]

جاذبه های گردشگریویرایش

طبس به واسطه جاذبه های تاریخی،طبیعی و زیارتی فراوان،سالانه گردشگران زیادی را از سراسر ایران به سوی خود جذب میکند

جالب است بدانید این جاذبه ها به قدری متنوع و اعجاب انگیز است که سبب شده طبس را «عروس شهرهای کویری ایران» بنامند

همچنین این شهر به واسطه حضور بارگاه ملکوتی برادر امام رضا (ع)،حضرت حسین ابن موسی الکاظم به عنوان چهارمین شهر

زیارتی ایران شناخته می شود.

در زیر چند نمونه از این جاذبه مورد برسی قرار گرفته اند:

امامزاده حسین ابن موسی الکاظمویرایش

یکی از اماکن متبرکه و تاریخی در طبس، آستان امام‌زاده حسین بن موسی الکاظم (ع) است که در میان مردم این شهر، جایگاهی ویژه دارد. تاریخ‌نگاران، ایشان را فرزند امام موسی کاظم (ع) و برادر امام رضا (ع) می‌دانند.

امکانات خدماتی و رفاهی مناسب این مکان مقدس سبب شده تا در طول سال مسافران زیادی در این مکان توقف داشته و در کنار زیارت بارگاه امامزاده حسین ابن موسی الکاظم به استراحت بپردازند. نام این بنا در سال ۱۳۱۸ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است. متاسفانه بنای اصلی این بقعه متبرکه در زلزله سال ۱۳۵۷ به صورت کلی ویران شد و پس از آن، آستان قدس رضوی آن را بازسازی کرد

باغ گلشنویرایش

باغ گلشن نمونه‌ای از یادگارهای به‌جامانده از دوره زندیه و از معروف‌ترین جاهای دیدنی استان خراسان جنوبی است که در تاریخ بیستم دی‌ماه سال ۱۳۵۵ به شماره‌ ۱۳۱۰ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید. این باغ پوشش گیاهی متنوعی دارد که در منطقه‌ای کویری کمی عجیب به نظر می‌رسد؛ به‌خصوص که از گیاهان سردسیر تا گرمسیر در آن به چشم می‌خورد. ساختمان باغ در زلزله سال ۱۳۵۷ تا میزان زیادی از بین رفت و ساختمان امروزی بازسازی‌ عمارت قدیمی است. باغ گلشن طبس به‌دلیل قرارگیری در خیابان تاریخی گلشن، به این نام مشهور شده است.

ارگ تاریخی طبسویرایش

کهن دژ یا ارگ طبس که در این شهر کویری بنایی تاریخی محسوب می شود بر اساس نوشته های محققان تاریخ گذشته و اشاره های مورخان سده های آغازین اسلام از جمله بلاذری قدمت این اثر را بیشتر از ١٠٠٠ سال قبل دانسته اند. در بسیاری از متون تاریخی از جمله همین کتاب بلذری به نام فتوح البلدان که در قرن سوم هجری قمری نگارش آن انجام شده به دژ طبس یا ارگ طبس و حصار آن اشاره شده، همچنین چنان که گفتیم حضور ناصر خسرو شاعر ایرانی قرن پنجم هجری قمری که به مدت هفده شبانه روز میهمان امیر گیلکی بن محمد در این ارگ بوده تردیدی در قدمت این مکان باقی نمی گذارد.

ناصر خسرو در سفرنامه ی معروفش ضمن توصیف طبس به وجود ارگ در این شهر اشاره کرده است. ارگ تاریخی طبس در طی تاریخ و در ادوار مختلف از گزند آسیب ها و حوادث طبیعی بی نصیب نمانده و خسارات زیادی دیده است اما بارها مرمت و بازسازی شده است از جمله یک بار در سال ١٢١۶ هجری قمری یکی از مرمت ها انجام شده و تا چندین سال پیش سنگ نوشته ای بر سردر ارگ وجود داشته که در آن نام ارگ کهن بوده است. میر حسن خان در این سال ارگ را توسعه داده این بنا دارای ۶ برج بوده که یکی از برج ها به برج نادر میرزا معروف گشت.

خروویرایش

روستای ییلاقی خرو در 22 کیلومتری شرق طبس و در میان رشته کوه ها ی شتری قرار دارد از جمله ویژگی های منحصر به فرد این روستا میتوان به باغ ها ی سرسبز و پلکانی آن اشاره کرد که به سبب آب و هوای مناسب و خاک حاصلخیز محصولاتی همچون آلو،زرد آلو،گردو ، خرمالو،گیلاس،انجیر و ... در باغات آن به عمل می آید روستای خرو به واسطه نزدیکی به طبس  و امکانات تفریحی و اقامتی مناسب و طبیعت کوهستانی و دلنشینی که دارد همواره پذیرای مردم طبس و مسافرین به خصوص در روزهای تعطیل و ایام نوروز است.

آبگرم معدنی مرتضی علیویرایش

چشمه مرتضی علی در شرق شهرستان طبس قرار دارد و شامل مجموعه‌ای از چندین چشمه است که از دامنه‌های جنوبی کوه کش سیاه به‌سمت غرب جریان دارد. این چشمه یکی از معروف‌ترین جاهای دیدنی طبس است که به‌دلیل خاصیت درمانی‌اش، طرفداران زیادی بین گردشگران دارد؛ اما این همه ماجرا نیست و وجود چشمه‌های آب گرم و سردی که به موازات هم در یک دره قرار گرفته‌اند، پدیده‌ای اعجاب‌انگیز خلق کرده که نظیرش را در کمتر جایی خواهید دید. جالب‌تر اینکه بلندترین سد قوسی جهان در انتهای مسیر چشمه مرتضی علی واقع شده که همین موضوع بر شهرت آن افزوده است. اگر گذرتان به این چشمه بیفتد، حتما شاهد قبرهای بسیار قدیمی در دیواره‌های تنگه خواهید بود که به زرتشتی‌ها تعلق دارد.

ازمیغانویرایش

روستای ازمیغان در ارتفاع ۱,۰۰۰ متری از سطح دریا قرار دارد و آب‌وهوای فوق‌العاده آن به‌دلیل وجود همین ویژگی است. روستای کوهپایه‌ای و کم‌عمق ازمیغان، رودخانه‌های خروشان و پرآبی در دل طبیعت کویری خود دارد. این ‌روستا با وجود رودخانه‌هایی پرآب، از دو نوع آب‌و‌هوای گرم و مرطوب و گرم و خشک برخوردار است. خاک روستای ازمیغان حاصل‌خیز است. وجود رودخانه‌ها و حاصل‌خیزی خاک سبب کشت شالیزارهای برنج و پرورش باغ‌های میوه در آب و هوای کویری و گرم روستا می‌شود. شاهکار طبیعت در روستای زیبا و خوش آب و هوای ازمیغان کنار شالیزارهای برنج نمایان است

کال جنی(دره جن ها)ویرایش

همیشه کشف وقایع مرموز و اسرارآمیز برای انسان ها جالب بوده است و همین موضوع باعث شده تا گاهی دردسرهای بزرگی برای خود بوجود بیاورد. یکی از اسرارآمیزترین جاذبه هایی که در ایران وجود دارد و علاقمندان بسیاری را سالانه به سمت خود جذب می کند کال جنی است؛ دره ای بسیار قدیمی که با در نزد بومیان به دره جن ها شهرت دارد کال جنی دره ای بسیار قدیمی در استان خراسان جنوبی (شهر طبس) است که از دوره ساسانیان تاکنون در این مرز و بوم باقی مانده است. کال اصطلاحی است که به دره یا مسیر ایجاده شده توسط سیلاب ها گفته می شود. این دره پر رمز و راز در شمال شهر طبس و در اطراف روستانی ازمیغان در امتداد خروجی قناتی در نزدیکی آن واقع شده است. یک دره ی خاموش، سرد و پر از آب که در دل پهنه ای داغ و تب دار قرار دارد. از نظر بومیان این منطقه با تمامی اراضی دیگر فرق دارد و دلیل هم آب روانی است که در آن وجود دارد. حوضچه هایی با عمق ۱.۵ متر که برای آب تنی در روزهای گرم تابستان یک گزینه بی نقص است

جنگل سنوویرایش

اگر فکر می‌کنید در محیط کویری و هوای گرم طبس نمی‌توان هیچ جنگلی را پیدا کرد، سخت در اشتباهید! جنگل سنو در فاصله ۲۴ کیلومتری این شهرستان و مناطق کوهستانی آن واقع شده و با داشتن ۸۰۰ گونه گیاهی مختلف، یکی از محبوب‌ترین جاهای دیدنی طبس محسوب می‌شود.

در این منطقه، به خاطر کم‌آبی، خبری از گیاهان سرسبز و رنگارنگ نیست، اما درختانی همچون گز، طاق و اسفناج وحشی از طوفان شن جلوگیری می‌کنند.

کویر حلوان(زیبای خفته)ویرایش

حلوان، کویری پوشیده از ریگزار و مثلثی‌شکل است که رأس آن در جهت شرق قرار دارد. این کویر در حاشیه‌ی ریگزار باتلاق‌های نمکی و رسی کویر مرکزی و دریاچه‌ی نمک خور واقع شده است. فاصله‌ی شمال به جنوب ریگزار در بیشترین حالت ۴۰ کیلومتر و فاصله شرق به غرب آن در قسمت‌های مرکزی حدود ۱۴ کیلومتر و در نواحی شمالی، پنج کیلومتر است. ریگزار حلوان، گستره‌ای شمالی جنوبی دارد و بیشترین ارتفاع تپه‌های حلوان را می‌توان در نواحی شرقی آن جستجو کرد. ارتفاع این تپه‌های ماسه‌ای از کف دشت حدود ۸۰ متر است و به‌سمت غرب کاهش پیدا می‌کند.


از زیبایی‌های کویر حلوان می‌توان به تلاقی تپه‌های ماسه‌ای و ارتفاعات عاشقان اشاره کرد که در نواحی جنوب شرقی شکل گرفته و صحنه‌ی دیدنی‌ای از پیوند ماسه و کوه ایجاد کرده است. همچنین در این نواحی در محل تلاقی کوه و ریگ دره‌ها، گذرگاه‌های زیبایی پدید آمده‌اند که در نوع خود در ایران کم‌نظیر هستند. از تفریحات مفرح در این منطقه میتوان به کویر نوردی،شتر سواری، رصد ستارگان،حمام شن،پیاده روی روی رمل های شنی،آفرودسواری،موتورهای چهارچرخ،کمپینگ و ... اشاره کرد که به سبب آن سالانه گردشگران زیادی را به سوی خود جذب می کند

رودخانه نمک طبسویرایش

یکی دیگر از جاذبه های طبس، رودخانه نمک آن یا همان «کال طبس» است که نمونه آن را در کمتر جایی می‌توان پیدا کرد. این پدیده خاص که در ۲۰ کیلومتری شمال غرب شهر طبس و ۸ کیلومتری روستای محمد آباد واقع شده، جلوه‌ای متفاوت از طبیعت طبس را به تصویر می‌کشد. در رودخانه نمک طبس تا چشم کار می‌کند فقط گلوله‌های تخم‌مرغی‌شکل نمک با آرایشی بسیار دیده می‌شود که بی‌شک هیچ‌گاه آن رااز یاد نخواهید برد. جالب است بدانید پیش از استفاده از نمک‌های یددار، نمک کال طبس در سفره‌های مردم این شهر پیدا می‌شد.

آبشارتفتوویرایش

آبشار تفتو در ۵ کیلومتری روستای اصفهک و در فاصله ۳۵ کیلومتری شهر طبس در دره‌ای منتهی به پایین دست سدکریت قرار دارد. برای رسیدن به آبشار،‌ پلی فلزی ساخته شده که صعب العبور بودن این مسیر را برای همگان هموار ساخته است. پشت آبشار حفره‌ایی قرار گرفته که قندیل‌های آهکی در آن وجود دارد و منظره زیبایی را ایجاد کرده‌اند. در دره‌ایی که آبشار در آن قرار گرفته گونه‌هایی از حیوانات مانند سوسمارها به چشم می‌خورند. در طول مسیر، حوضچه‌های آب وجود دارد که باید مراقب آنها بود،همچنین به دلیل وجود علفزار و نیزارهای خشک از روشن کردن آتش باید خودداری کرد.

نایبند(ماسوله کویر)ویرایش

روستای نایبند  در دامنه ی کوهستان و مشرف بر کویر لوت در جنوب شهرستان طبس و با نزدیک ترین فاصله از شهر دیهوک نیز قرار گرفته است. روستایی در دل کویر که وقتی به آن وارد می شوید باورتان نمی‌شود، اینجا کویر باشد، کشتزارهای گندم و جو، نخلستان‌های زیبا و باغ ‌های مرکبات جلوه‌ گری زیبایی دارد و مناظری بکر آفریده است. روستای نایبند در طبس جز روستاهای پلکانی کشورمان قرار گرفته و عنوان ماسوله کویری را به خود اختصاص داده است. این روستا همچون جزیره ای سبز در میان کویر به نظر می رسد و جلوه ای شگفت انگیز دارد. قدمت روستای نایبند در طبس به قرون اولیه تاریخ اسلام بر می گردد البته این منطق را بر اساس وجود حفره ها و غارهایی که در دل کوه های وجود دارد می گویند وجود چشمه آبگرم معدنی دیگ رستم در نزدیکی این روستا جذابیت این منطقه را دو چندان کرده و مقصدی مناسب برای مسافرانی است از خستگی راه درمانده شده اند.

ژئوپارک طبس در مسیر جهانی شدنویرایش

ژئوپارک چیست؟ویرایش

ژئوپارک را می‌توان معادل «پارک زمین‌ شناسی» دانست و در تعریف، آن‌ها را مناطقی نامید که دارای پدیده‌های زمین‌ شناسی منحصر به فردی هستند که بخشی از سرگذشت کره زمین را می‌توان در آن‌ها مشاهده کرد. البته مفهوم ژئوپارک فراتر از یک جاذبه یا یک منطقه زمین شناسی مهم است. چرا که علاوه بر داشتن اهمیت زمین شناختی، فرهنگی، باستانی و بوم شناسی، ژئوپارک‌ ها میراثی هستند که از فعالیت‌های بلند مدت طبیعی و انسانی باقی مانده‌اند و باید به صورت پایدار مراقبت و مدیریت شوند.

ژئوپارک در ایرانویرایش

ژئوپارک‌ ها جاذبه‌هایی نیستند که به راحتی در هر جایی از جهان پیدا شوند یا به راحتی تحت این عنوان ثبت شوند. با استناد به یونسکو، تنها 169 ژئوپارک در جهان وجود دارد که در 44 کشور مختلف پخش شده‌اند. با این وجود ایران هم یکی از کشورهایی محسوب می‌شود که افتخار میزبانی این میراث‌ زمینی را در خاکش دارد.در حال حاضر ژئوپارک قشم تنها ژئوپارک ثبت شده ایران وخاورمیانه در یونسکو است ، اما خوشبختانه تلاش ها و زیرساخت های لازم جهت ثبت جهانی دو ژئوپارک دیگر طبس و ارس انجام شده و در آینده ای نزدیک شاهد ثبت این دو ژئوپارک در فهرست جهانی یونسکو خواهیم بود.

ژئوپارک طبسویرایش

شهر باستانی طبس به عنوان یکی از بزرگ‌ترین ژئوپارک‌های ایران شناخته می شود. در طبس دست کم 50 ژئوسایت وجود دارد که می‌تواند در قالب یک ژئوپارک بزرگ در یونسکو به ثبت برسد. در طبس به غیر از آثار تاریخی بی‌شماری که در طول تاریخ ایران بنا شده‌اند و اکنون با عنوان جاذبه‌های باستانی و فرهنگی شناخته می‌شوند، جاذبه‌های طبیعی بی‌مانندی چون دره جنی وجود دارد که طی سالیان دراز بر اثر فرسایش ایجاد شده از آب، جلوه منحصر به فردی پیدا کرده است

شهر طبس یک شهر مذهبیویرایش

طبس پیشینه بسیار بزرگی در معرفی علما به سطح تراز اول کشور دارد و علمای این خطه برخی مربوط به قرن پنجم یا ششم هجری بوده و این یکی از نکاتی بسیار مورد اهمیت است به روایت شیخ محمّد رضا طبسی نجفی علمای شهز طبس به شرح ذیل است  :

۱ – سلطان محمود بن غلام علی الطبسی : در امل الآمل می گوید: وی فاضل، فقیه، آشنا به (ادبیات) عربی، قاضی بوده است. از جمله آثار او کتاب مختصر شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، اثبات الرجعه رساله ای در علم عروض بوده است. نوری او را از شاگردان مجلسی شمرده است. می گویم: این شخصیت از علمای شهر ما که شهری قدیمی است، می باشد. بسیاری از عالمان بزرگ و برجسته برای تحصیل علوم دینی به این شهر وارد شده اند. برخی مدارس علمیه طبس عبارتند از: مدرسه میرزا رفیع، مدرسه دو منار، مدرسه وسیع و گسترده به نام «حسینیه» و…

۲ – محمد ابراهیم بن محمد علی طبسی از شاگردان میرزا محمد بن عبد النبی اخباری.

۳ – محمد باقر طبسی. وی برادر علامه حجه فقیه مولی میرزا محمد ابراهیم طبسی بوده است.‏

۴ – تاج الدین ابراهیم بن قصاع طبسی

۵ – محمّد صادق طبسی صاحب کتاب منهج السداد فی ترجمه نجاه العباد.

۶ – حیدر بن نعمه الله طبسی صاحب کتاب صحائف الاعمال به زبان فارسی.

۷ – حسن بن مولی سلطان محمد واعظ طبسی گلیکی زنده در سال ۱۲۸۷ه

۸ – محمد هادی طبسی صاحب کتاب مقتبس الاثر فی شرح الباب الحادی عشر. وی از شاگردان مجلسی و تقریبا تا سال ۱۱۲۱ق زنده بوده است.

۹ – ، محمد بن حسن مشهدی طبسی مؤلّف کتاب مرشد الخواص. او در ۱۸ رجب ۱۲۲۳ ق از تالیف این کتاب فارغ شده است.

۱۰ – زین العابدین پدر شیخ جلیل محمد علی رئیس الاسلام

۱۱ – محمد رضا پدر علامه فقیه آقا محمد باقر میدانی.

۱۲ – عبد الواحد و فرزندش آقا میرزا محمد ابراهیم معروف به آقا میرزا. او بزرگ مردی فقیه، اصولی، محدّث، حکیم، قاضی، بسیار دلسوز و مهربان و کریم بود. او دارای چهار فرزند بود.

۱۳ – میرزا محمد علی مشهور به آقا بزرگ. او فقیه، اصولی، حکیم و محدّث بوده است.

۱۴ – آقا محمد رضا مشهور به آقا میانه. (م۱۳۷۶ق) وی نیز فقیه، حکیم، متکلّم، خطیب و بحّاث چیره دستی بوده است.

۱۵ – معروف به آقای مشارق.

۱۶ – ذبیح الله مشهور به آقای شیری.

۱۷ – موسی طبسی و فرزندش حاج مؤمن صاحب کتاب مناهج العرفان.

۱۸ – حاج محمد تقی طبسی از شاگردان جمال الدین خوانساری. صاحب کتاب ادعیه الاسابیع و ترجمه منهج الدعوات و ترجمه ادعیه الاسابیع بوده است. او این کتابها را به دستور شاه سلطان حسین صفوی ترجمه کرده است. همچنین وی حاشیه ای هم بر مدارک داشته است.

۱۹ – عبد علی طبسی صاحب کتاب االاسئله الطبسیه.

۲۰ – محمد علی بن محمد بن محمود بن مولانا علی طبسی صاحب کتاب تکمله زبده البیان. وی به سال ۱۰۸۴ق نگارش این کتاب را به پایان رسانیده است.

۲۱ – سید امیر حسین بن روح الله حسینی طبسی مشهور به صدر جهان. او در حیدر آباد سکنی گزید و در آنجا از دنیا رفت. نام کتابش ذخیره الجنّه فی اعمال السنه و الادعیه و الآداب است.

۲۲ – شیخ حسین طبسی

۲۳ – معین طبسی صاحب حاشیه بر شرح مطالع.

۲۴ – محمد رفیع بن عبد الواحد

۲۵ – احمد بن حاج محمد طبسی سکاکی مترجم کتاب الدر النظیم فی خواص القرآن الکریم

۲۶ –محمد حسین طبسی. وی فقیهی وجیه، محور تقوا و علم و مجسمه فضل و حلم و از مراجع تقلید زمان خود، بوده است. او نزد اساتیدی چون حجت فقیه مولی میرزا محمد ابراهیم طبسی، مجدد (میرزای بزرگ) شیرازی، سید محمد اصفهانی و شیخ محمد کاظم خراسانی (آخوند خراسانی) تلمّذ کرده است. وی پس از وفات مجدد شیرازی به طبس بازگشت و لباس ریاست و مرجعیت را به تن نمود. عده بسیاری از اعلام از جمله محمد بن مولی علی اکبر طبسی نزد او تلمّذ و از محضرش استفاده کردند.[۸]

۲۷- سيدابراهيم مهاجريان مقدم

فرزند سيد مهدي

شناسنامه شماره ۸۱

متولد پنجم مردادماه ۱۳۲۱هجري شمسي

محل تولد : روستاي دشتغران از توابع شهرستان طبس

آخرین مسئولیت : امام جمعه شهر طبس

پدر ایشان روحاني و جدشان نيز روحاني و مورد وثوق مردم و علماء بخصوص ميرزا ابوالحسن شيرازي بوده اند.

وي در سن ۱۲ سالگي به سال ۱۳۳۳در حوزه علميه طبس تحصيلات مقدماتي علوم ديني را شروع و به فراگيري ادبيات عرب پرداخت و در سال ۱۳۳۵براي ادامه تحصيل به شهرستان فردوس عزيمت نمود .

در سال ۱۳۳۹ و در هيجده سالگي به منظور بهره وري از درس اساتيد بنام حوزه علميه وارد مشهد مقدس شود و در مدرسه علميه سليمانيه از محضر اساتيدي چون : سيداحمد مدرس يزدي ، شيخ يعقوب واعظي ، هاشمي نژاد ، استاد هاشمي ( ادبيات ) ، فلسفي ، مرتضوي و اديب نيشابوري استفاده نموده ،

ايشان در سال ۱۳۴۰ در سن ۱۹ سالگي در شهرهاي : مشهد ، گرگان ، لرستان و كرمان تبليغ را شروع نمود و همزمان با تبليغ به فعاليت بر عليه رژيم ستم شاهي پرداخت و در خدمت شهيد بزرگوار هاشمي نژاد در فعاليتهاي سياسي ، تبليغي ، تكثير و پخش اعلاميه سهيم و شريك بود به گونه اي كه محلي را كه بعداً به عنوان مدرسه علميه حضرت حجت (عج ) در مشهد تأسيس نمود يكي از مراكز تكثير اعلاميه ها بر عليه رژيم منحوس پهلوي به شمار مي رفت .

در سال ۱۳۴۸ تدريس را در حوزه علميه مشهد شروع نمود و در سال ۱۳۵۱ مدرسه علميه اي به نام حضرت حجت (عجل ا… تعالي فرجه الشريف) تأسيس نمود و مديريت و تدريس آن را عهده دار گرديد.

در زلزله سال ۱۳۵۷طبس برای کمک به طبس راهی گردید .

پس از انقلاب ۱۳۵۷ با سخنراني هاي خود در سطح شهرستان نقش فعالي داشت و در سال ۱۳۵۹به قائم مقامي كميته انقلاب اسلامي از واعظ طبسي منصوب گرديد و در دوران دفاع مقدس در چندين مرحله و حدود دو سال افتخار حضور در جبهه را داشت.

با اعطاي مدرك پايه ۸ قضايي از سوي شوراي عالي قضايي عهده دار منصب قضاوت شد و در دادگاه انقلاب اسلامي و كيفري ۱ و ۲ مشهد و مديريت دادگستري كاشمر بمدت ۸ سال به قضاوت مشغول گرديد.

در سال ۱۳۶۸ از سوي شوراي سياستگذاري ائمه جمعه كشور به امامت جمعه شهرستان طبس منصوب گرديد و این مسئولیت تا کنون ادامه دارد .

سایر مسئولیتها و اقدامات صورت گرفته :

تأسيس و مدیریت مدرسه علميه خواهران ( مكتب الزهراء )

مديريت حوزه علميه امام جعفر صادق عليه السلام

احداث و تأسيس صندوق قرض الحسنه در مشهد و طبس بنام امام حسن مجتبي عليه السلام

تأسيس انجمن سادات شهرستان طبس و رسيدگي به وضع زندگي سادات

تأسيس مؤسسه خيريه الزهراء عليها السلام در طبس بمنظور تحت پوشش قرار دادن افراد بي بضاعت

تأسيس خانه سالمندان

سفر تبليغي به چين در سال ۱۳۷۴ در دهه عاشورا

روحاني كاروان از سال ۱۳۵۹حدود ۴۰ سفر

تشكيل ستاد امر بمعروف و نهي از منكر در سال ۵۷ در طبس

زمین‌لرزهٔ طبسویرایش

زمین لرزه‌ای در تاریخ ۲۵ شهریور ۱۳۵۷ طبس را به کلی ویران نمود و حدود ۱۰٬۰۰۰ تن قربانی گرفت. آمار رسمی قربانیان این حادثه توسط مرکز آمار ایران ۷٬۶۷۶ نفر ذکر شده‌است. طبس در زمین‌لرزه به‌طور کامل نابود شد و پس از آن بازسازی‌هایی در آن انجام شد.[۶]

سوغاتی‌های طبسویرایش

عصارهٔ علف هیزه، عصارهٔ آویشن، عصارهٔ کلپوره، روورکرده، قطاب، باقلوا، نان چایی، نان نخود و مرباهای بهار نارنج، پوست پرتغال؛ بالنگ؛ پوست پسته؛ نارنجوک و عرقیات گیاهان کوهی و محلی و سبزیجات معطر از سوغات طبس می‌باشد.

سینی‌های مسی که عمدتاً با طرح نخل و پلیکان و طرح‌های ظریف و مینیاتوری است، گلیم و فرش طبس در طرح‌های لچک ترنج، جوشقان، محرابی، دسته گلی، گنبدی، کف ساده، قاب قابی درختی، افشان و خشتی بافته می‌شود و بافته‌های حصیری از برگ‌های نخل؛ از دیگر صنایع دستی و سوغات طبس محسوب می‌شود. سایر سوغات شهرستان عبارتند از: (صیفی‌جات، پسته؛ گل نرگس، انواع گیاهان داروئی، شیره با ارزش آنغوزه، نارنج-، لیمو شیرین، پرتقال، نارنگی) خرما، خرمالو با عطر و طعم خاص و منحصر بفرد، پسته، بهار نارنج، زعفران، زیره سیاه، عسل خاص و طبیعی طبس، خاکشیر، انواع مربا: (مربای بهار نارنج، مربای نارنجوک (نارنج نارس و کوچک)، مربای بالنگ، مربای پوست پسته، مربای خرما و انجیر، مربای گوجه فرنگی، نان: نون قرص (نان دایره‌ای شکل و خاص شهرستان)، تفتون (نان محلی)

ذخایر معدنی طبسویرایش

شهرستان طبس تنها شهرستانی است  که اکثر مواد معدنی در آن یافت می شود و معادن بزرگی چه از نظر ذخیره و چه از نظر تکنولوژی استخراج و چه از نظر قدمت در این شهرستان عظیم واقع شده است. از بزرگترین معادن شهرستان می توان معادن زغالسنگ طبس که 76 در صد ذخایر زغالسنگ ایران را تشکیل می دهد ،  معدن سنگ آهن سه چاهون ، معدن سرب و روی کوشک ، معدن فلورین کمر مهدی طبس و . . . می توان نام برد. با توجه به شرایط خاص زمین شناسی ناحیه طبس که پیشتر به آن اشاره شد طیف وسیعی از مواد معدنی در آن تشکیل شده که بسیاری از آنها بصورت معدن فعال در حال استخراج و بهره برداری بوده و بسیاری دیگر در مراحل اولیه بوده و هنوز بسیاری دیگر حتی کشف هم نشده است.شهرستان طبس دارای تنوع مواد معدنی زیادی می باشد بطوری که در این شهرستان بیش از ۲۰۰ نوع ماده معدنی تاکنون کشف شده است که بسیاری از آنها در حال بهره برداری و یا اکتشاف می باشند علاوه بر این معادن فعال شهرستان می توان به نمونه هایی فراوان از معادن خاک نسوز در منطقه کلمرد و رباط خان، معادن بنتونیت، معدن سولفات سدیم عشق آباد، معدن فلورین کمر مهدی(که از بی نظیرترین و خالصترین معادن فلورین خاورمیانه بوده ومحصولات آن به اوپا نیز صادر می شود)، معدن باریت کریستالین، معدن منگنز و معدن گچ را نام برد. بر روی نمونه هایی از عقیق و بلوردان (ژئود) در منطقه نایبندان و دیهوک نبز مطالعاتی در حال انجام است

جدایی از یزد و بازگشت به خراسانویرایش

طبس که پیش‌تر شهری در استان خراسان بود، در سال ۱۳۸۰ و پیش از تقسیم استان خراسان بزرگ، به استان یزد ملحق شد؛ ولی چند سال پس از تقسیم استان خراسان، در زمستان سال ۱۳۹۱ به استان خراسان جنوبی ملحق شد.[۹]

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۴ ژوئیه ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۲۵ مارس ۲۰۱۴.
  2. [۱]
  3. «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۶ مارس ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۲۵ مارس ۲۰۱۴.
  4. «تعداد جمعیت و خانوار به تفکیک تقسیمات کشوری براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵» (اکسل). درگاه ملی آمار.
  5. دهخدا. مدخل طبس
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ دانشدوست، یعقوب، طبس شهری که بود (باغ‌های طبس)، تهران: انتشارات سروش، ۱۳۶۹ خورشیدی. پیش‌گفتار.
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ همان.
  8. ترجمه محمد علی مروجی طبسی برگرفته از کتاب: ذرایع البیان فی عوارض اللسان، آیت الله العظمی شیخ محمّد رضا طبسی نجفی.
  9. «طبس به خراسان جنوبی ملحق می‌شود». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۶ مارس ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۹ فروردین ۱۳۹۲.
  • اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳خ.

پیوند به بیرونویرایش