علیقلی اردلان

سیاستمدار ایرانی در دوران پهلوی

علیقلی اردلانبهمن ۱۲۷۸ تهران – ۱۲ مرداد ۱۳۶۵ آمریکا) دیپلمات و دولتمرد دوره پهلوی و آخرین وزیر دربار شاهنشاهی بود.

علیقلی اردلان
Ali-Qoli Ardalan.jpg
وزیر امور خارجه ایران
مشغول به کار
۳ دی ۱۳۳۴ – ۲۸ اردیبهشت ۱۳۳۷
در زمانِمحمدرضا شاه پهلوی
نخست‌وزیرحسین علاء
منوچهر اقبال
پس ازعبدالله انتظام
پیش ازعلی‌اصغر حکمت
وزیر صنایع و معادن
نخست‌وزیرحسین علاء
وزیر دربار
مشغول به کار
مهر ۱۳۵۷ – ۲۲ بهمن ۱۳۵۷
پس ازامیرعباس هویدا
وزیر مشاور
نخست‌وزیرحسین علاء
نمایندهٔ دائم ایران در سازمان ملل متحد
مشغول به کار
۱۳۲۹ – ۱۳۳۴
پس ازنصرالله انتظام
پیش ازجلال عبده
سفیر ایران در ایالات متحده
مشغول به کار
۱۳۳۷ – ۱۳۳۸
پس ازعلی امینی
پیش ازاردشیر زاهدی
سفیر ایران در شوروی
سفیر ایران در آلمان غربی
مشغول به کار
فروردین ۱۳۴۲ – مهر ۱۳۴۴
پس ازامیرخسرو افشار قاسملو
پیش ازسپهبد مظفر مالک
کاردار سفارت ایران در ترکیه
مشغول به کار
شهریور ۱۳۲۳ – مهر ۱۳۲۴
پس ازانوشیروان سپهبدی
پیش ازموسی نوری اسفندیاری
اطلاعات شخصی
زاده۵ بهمن ۱۲۷۸
تهران
درگذشت۱۲ امرداد ۱۳۶۵
ایالات متحده
ملیت ایران
مذهباسلام

پدرش حاج ابوالحسن خان فخرالملک از خاندان اردلان کردستان و رجال عصر ناصرى و مظفرى بود. مادرش والیه خانم، دختر شاهزاده عبدالصمد میرزا عزالدوله فرزند محمد شاه قاجار بود. پدرش پسرعمه و مادرش دخترعموی ناصرالدین شاه قاجار بود.

تحصیلات خود را در ایران آغاز کرد و در رشته اقتصاد در آلمان ادامه داد. پس از کسب درجه دکترا، اتاشه (وابسته) افتخارى سفارت ایران در برلن شد. در سال ۱۳۰۲ به ایران بازگشت و به عنوان مترجم به استخدام رسمی وزارت امور خارجه درآمد. در سال ۱۳۰۸ به عدلیه انتقال یافت و چندى معاون مدعی‌العموم (دادستان) تهران و مدتى معاون مدعی‌العموم دیوان كیفر كاركنان دولت بود.[۱]

اردلان پس از یك سال از عدلیه به وزارت امور خارجه بازگشت و دبیر سوم و سپس دبیر دوم سفارت ایران در واشنگتن شد. چندى نیز در پاریس دبیر دوم، دبیر اول و رایزن بود. مشاغل بعدی‌اش ریاست اداره‏ سوم سیاسى، رایزنی و کارداری موقت سفارت كبراى ایران در آنكارا بود.[۱]

اردلان در سال ۱۳۲۷ معاون وزارت امورخارجه شد. در ششم اسفند ۱۳۲۸ که حسین علاء سفیر ایران در واشنگتن به عنوان وزیر امورخارجه معرفی شد، تا زمان بازگشت او به ایران، سرپرستی وزارت امور خارجه به عهده اردلان نهاده شد. سپس به ریاست هیئت نمایندگى دائمى ایران در سازمان ملل متحد منصوب و راهی نیویورک شد.

در سال ۱۳۳۴ که علاء نخست‌وزیر شد، اردلان را ابتدا وزیر مشاور، سپس وزیر صنایع و معادن و پس از آن، وزیر امور خارجه کرد. در سال ۱۳۳۶ که دکتر اقبال نخست‌وزیر شد، اردلان را در سمت خود ابقا کرد تا اینکه در اوائل سال بعد او به عنوان سفیر به امریکا فرستاده شد.

در زمانی که اردلان در امریکا سفیر بود، شاه سفری غیر رسمى به ایالات متحده کرد. او در این سفر از بعضى از تذكرات اردلان ناراضى شد و پس از مراجعت به تهران وی را از سفارت برکنار کرد و اردشیر زاهدی را به جایش به واشنگتن فرستاد. پس از مدتى اردلان سفیر ایران در شوروى سپس سفیر ایران در آلمان شد.

سفارت در آلمان آخرین مأموریت اردلان بود. پس از آن بازنشسته شد. چندى بعد ریاست مدرسه عالى ارتباطات، وابسته به روزنامه کیهان را به عهده گرفت. در مهر ۱۳۵۷ و کوران انقلاب، شاه او را دعوت به همكارى کرد و به جاى امیرعباس هویدا به وزارت دربار گماشت. او در این سمت دست به اصلاحاتى در دربار زد و آیین‌نامه رفتار خاندان سلطنتى را اعلام و آن‌ها را از هرگونه اعمال نفوذ، دخالت، معامله و مشاركت در امور مرتبط با دولت، قبول پست در شركت‏‌هاى دولتى و بانك‏‌ها و بیمه ممنوع و محروم اعلام کرد.

در ۲۳ دی ۱۳۵۷ اردلان با حفظ سمت به عضویت شوراى سلطنت منصوب شد و تا سقوط رژیم سلطنتى در آن سمت بود. پس از پیروزی انقلاب به زندان افتاد و پس از آزادی به امریکا رفت و همان‌جا در گذشت.

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ عاقلی، باقر (۱۳۸۰). شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران - جلد اول. تهران: نگاه. صص. ۷۴ - ۷۶.