باز کردن منو اصلی

قاسم هاشمی‌نژاد

مترجم و نویسنده ایرانی

قاسم هاشمی‌نژاد (زادهٔ ۱۳۱۹ در آمل – درگذشتهٔ ۱۳ فروردین ۱۳۹۵ در تهران) نویسنده، شاعر، مصحح و مترجم ایرانی بود. او در دههٔ ۱۳۴۰ در روزنامهٔ آیندگان نقد ادبی می‌نوشت و در سال ۱۳۵۸ یکی از بهترین رمان‌های پلیسی ایران را با نام فیل در تاریکی نوشت[۲] که مشهورترین اثر وی نیز به‌شمار می‌رود.

قاسم هاشمی‌نژاد
زادروز۱۳۱۹ خورشیدی
آمل
درگذشت۱۳ فروردین ۱۳۹۵ (۷۶ سالگی)
محل زندگیتهران[۱]
ملیتایران ایران
پیشهداستان‌نویس، منتقد ادبی، عرفان‌پژوه

منوچهر آتشی دربارهٔ او گفته‌است شعرهای هاشمی‌نژاد، از نخستین سطرها، جای او را در میان شاعران خطه «شعر ناب» باز می‌نماید. شعرهایی که بیان و زبان در آنها، سرشار از تراوندگی و تازگی است، جز اینکه این خصلت، وجه مشترک همه شاعران این خطه است؛ وجه اشتراکی که هویت اینگونه شعر را- هم تعیین می‌کند و هم در معرض تردید قرار می‌دهد- یک بار دیگر هم این حرف را زده‌ام: همه شاعران این راه، زبانی مشابه دارند، هر چند همه‌شان در کار خود صمیمی باشند. آنچه در شعرهای هاشمی‌نژاد (چنان‌که در شعرهای کریم‌پور و علی‌پور و…) جلب توجه می‌کنند پرش و پرواز ذهنی اوست در دستیابی به افق‌ها و نگاه‌های تازه. این توفیق، هرگاه با حلول شاعر در کلام خود همزمان و همگام شود و شعرش را در جای معین- در کنار شعرهای دیگر و نه آمیخته با آنها- قرار دهد و هویتش را فریاد زند، کارساز افتاده‌است.

زندگی‌نامهویرایش

قاسم هاشمی‌نژاد در سال ۱۳۱۹ زاده شد.[۳] مادربزرگ وی خیرالنساء هاشمی‌نژاد زنی بود روستایی از شهر آمل استان مازندران که قاسم هاشمی‌نژاد زندگی وی را در پوششی رازآمیز در داستان «خیرالنساء (۱۲۷۰–۱۳۶۷): یک سرگذشت» خود نوشته‌است.[۴]
وی از دراویش نعمت‌اللهی گنابادی بود و مورد لطف بزرگان این سلسله قرار داشت.[۵] او در ۱۳ فروردین ۱۳۹۵ شمسی، بر اثر عفونت ریه و سرطان در تهران درگذشت.[۶]

فعالیت‌های ادبیویرایش

نقد ادبیویرایش

هاشمی‌نژاد از کسانی بود که پیش از انقلاب ۱۳۵۷ ایران، خود دست به قلم داشت و رمان و داستان می‌نوشت، اما در نقدنویسی هم قریحهٔ خود را نشان داد. او برای مدتی کوتاه در دههٔ ۱۳۴۰[۷] و در سال ۱۳۵۱ در روزنامهٔ آیندگان[۸] نقدهای ادبی روشنگرانه‌ای می‌نوشت و در صفحه‌ای با عنوان «عیارسنجی کتاب» به تحلیل محتوا و ساختار آثار داستانی می‌پرداخت.[۹] نقدهایی که او بر آثار هوشنگ گلشیری نوشت، موجب شد که آن آثار شهرت فراوانی پیدا کنند. هاشمی‌نژاد و شمیم بهار و جوان بااستعداد دیگری به نام حسین رازی، منتقدانی بودند که هم در زمینهٔ نقد ادبی و هم نقد سینمایی و زمینه‌های دیگر خوش درخشیدند و آثار قابل‌ملاحظه‌ای نوشتند، اما زود از صحنهٔ ادبی خارج شدند و با وجود امکانات زیاد، کتابی از مجموعه آثار خود منتشر نکردند.[۱۰]

گفتگوهای هاشمی‌نژاد با نویسندگانی چون ابراهیم گلستان و هوشنگ گلشیری که سال‌ها پیش انجام شده، هنوز از بهترین گفتگوهایی‌ست که از این نویسندگان منتشر شده‌است.[۱۱]

داستانویرایش

رمان فیل در تاریکی هاشمی‌نژاد، رمانی است که بسیاری از منتقدان آن را از بهترین آثار داستانی ایرانی در ژانر پلیسی دانسته‌اند.[۱۲] یکی از نکات مهم این رمان، خلق لهجه‌های مختلف در زبان فارسی است که در ادبیات فارسی بی‌سابقه بود و بتوان در کنار فارسی شکر است محمدعلی جمال‌زاده به عنوان آثار موفق در این زمینه از آن نام برد.[۱۳] نعمت حقیقی از این رمان فیلمی ساخت با بازی فرامرز قریبیان که این فیلم هیچ‌گاه به پایان نرسید.[۱۴]

نثر هاشمی‌نژاد نثری است حساب‌شده که آرایه‌های کهنه‌نما سنگینش نکرده‌است.[۱۵]

عرفانویرایش

عرفان و تصوف از دیگر حوزه‌هایی‌ست که هاشمی‌نژاد در کنار نقد و ترجمه و قصه‌نویسی به آن پرداخته‌است. از کتاب‌های او در این زمینه می‌توان از سیبی و دو آینه نام برد که کتابی‌ست «در مقامات و مناقب عارفان فرهمند». هاشمی‌نژاد در این کتاب به زندگی، آثار و عقاید عارفان بزرگ پرداخته‌است و در چهار بخشِ سرنگاشت، روایت‌ها، کمینه‌ها و گزیده‌گویی‌ها، هریک از این عارفان نام‌آشنا را به خوانندهٔ علاقه‌مند به حوزهٔ عرفان معرفی کرده‌است. حسین منصور حلاج، بایزید بسطامی، ابراهیم ادهم، رابعه ادویه، ابوسعید ابی‌الخیر و ابوبکر بلخی از جمله عارفانی‌اند که در این کتاب به معرفی زندگی، افکار و آثارشان پرداخته شده‌است.[۱۶]

آثارویرایش

تألیفویرایش

داستانی
کودکان
شعر
تصحیح و نقد

ترجمهویرایش

پانویسویرایش

  1. احمدی، «پرسه»، مجلهٔ هفت، ص ۴۲.
  2. میرعابدینی، «گزارشی از ادبیات داستانی در…»، مجلهٔ کلک، ص ۷۵.
  3. داتاتریا، آوادوگیتا: سرود رستگاری، فهرست‌نویسی کتاب.
  4. میرعابدینی، «گزارشی از ادبیات داستانی در…»، مجلهٔ کلک، ص ۷۵.
  5. «قاسم هاشمی‌نژاد درگذشت». مجذوبان نور، پایگاه خبری دراویش نعمت‌اللهی گنابادی.
  6. «قاسم هاشمی‌نژاد درگذشت». هنرآنلاین. ۱۳ فروردین ۱۳۹۵.
  7. میرعابدینی، «گزارشی از ادبیات داستانی در…»، مجلهٔ کلک، ص ۷۵.
  8. تقی‌زاده، «روش‌شناسی نقد ادبیات داستانی»، کتاب ماه ادبیات و فلسفه، ص ۳۱.
  9. «قاسم هاشمی‌نژاد، نویسندهٔ «فیل در تاریکی» درگذشت». رادیو زمانه. دریافت‌شده در ۱ آوریل ۲۰۱۶.
  10. تقی‌زاده، «روش‌شناسی نقد ادبیات داستانی»، کتاب ماه ادبیات و فلسفه، ص ۲۸.
  11. «تازه‌های «نشر مرکز»», روزنامهٔ شرق, ص ۱۴.
  12. «تازه‌های «نشر مرکز»», روزنامهٔ شرق, ص ۱۴.
  13. احمدی، «پرسه»، مجلهٔ هفت، ص ۴۲.
  14. احمدی، «پرسه»، مجلهٔ هفت، ص ۴۲.
  15. میرعابدینی، «گزارشی از ادبیات داستانی در…»، مجلهٔ کلک، ص ۷۵.
  16. «تازه‌های «نشر مرکز»», روزنامهٔ شرق, ص ۱۴.
  17. هاشمی‌نژاد، فیل در تاریکی.
  18. هاشمی‌نژاد، تک‌چهره در دو قاب.
  19. هاشمی‌نژاد، خیرالنساء.
  20. هاشمی‌نژاد، عشق‌نامهٔ ملیک مطران.
  21. توی زیبایی راه می‌روم.
  22. هاشمی‌نژاد، قصهٔ اسد و جمعه.
  23. هاشمی‌نژاد، گواهی عاشقی اگر بپذیرند.
  24. هاشمی‌نژاد، پری‌خوانی.
  25. هاشمی‌نژاد، در ورق صوفیان.
  26. هاشمی‌نژاد، قصه‌های عرفانی.
  27. هاشمی‌نژاد، حکایت‌های عرفانی.
  28. هاشمی‌نژاد، سیبی و دو آینه.
  29. فتحی، منبر یک رسانهٔ عمومی در اسلام.
  30. کارنامهٔ اردشیر بابکان.
  31. الیوت، مولودی: نمایش منظوم.
  32. رایش، بشنو، آدمک.
  33. رایش، بشنو، آدمک.
  34. چندلر، خواب گران.
  35. لعل، من منم.
  36. داتاتریا، آوادوگیتا: سرود رستگاری.
  37. هاشمی‌نژاد، کتاب ایوب.

منابعویرایش

پیوند به بیرونویرایش