باز کردن منو اصلی

ماندانا دختر پادشاه ماد، آستیاگ، بود. نامش احتمالاً ریشه در زبان فارسی باستان دارد و به معنی عنبر سیاه است. برطبق گفته هرودوت زمانی که آستیاک در خواب پسر دختر خود را دید که پادشاهی وی را به خطر انداخته، دخترش ماندانا را به ازدواج کمبوجیه اول که از لحاظ اجتماعی در مرتبه پایین‌تری قرار داشت درآورد. ماندانا پسری به دنیا آورد به نام کوروش که بعدها توانست پدربزرگش آستیاک را از تخت به زیر کشد.[۱]

ماندانا
لقب(ها) شاهدخت مادی
شهبانو هخامنشی
ملکه مادر
زادروز حدود ۵۸۴ (پیش از میلاد)
زادگاه هگمتانه
درگذشت احتمالاً ۵۵۹ (پیش از میلاد) (۳۰ سال)
پیش از کاساندان
همسر کمبوجیه اول
دودمان خاندان شاهی ماد
پدر ایشتوویگو
مادر آرینیس، شاهدخت لیدیه
فرزندان کوروش بزرگ
دین زرتشت

محتویات

معرفیویرایش

ماندانا یا ماندانای مادی (تولد حدود ۵۸۴ پیش از میلاد)، یک شاهدخت مادی بود، که بعدها به همسری کمبوجیه یکم درآمد و ملکه او شد. وی مادر کوروش بزرگ، شاهنشاه ایران و مؤسس سلسله هخامنشی است. به گفته هرودوت، کمبوجیه شاه نبود بلکه مردی از «خانواده‌ای خوب» بود که با ماندانا دختر آستیاگس ازدواج کرده بود. از این پیوند کوروش بزرگ به دنیا آمد. گزنفون می‌گوید که کمبوجیه با ماندانا دختر آستیاگس ازدواج کرده بود و شاه پارسی‌ها نامیده می‌شد. او ادعا کرده‌است که حکمرانی کمبوجیه به عنوان «شاه پارس» محدود به شورای بزرگان بوده‌است. در اینجا هیچ تناقضی میان ادعای کوروش بزرگ که گفته بود پدرش شاه انشان است و گزارش گزنفون که گفته بود او شاه پارس است وجود ندارد، چرا که انشان و پارسه نام جایگزین یکدیگر برای یک سرزمین هستند.[۲][۳]

اصطلاحویرایش

نام ماندانا در فارسی باستان (mand) به معنی عنبر سیاه است. همچنین این کلمه معنایی همچون دانایی که دیگران را به دانایی وامی‌دارد و ماندنی و نمیر نیز می‌دهد.[۴]

تولد کوروشویرایش

براساس هردوت، روزی ایشتوویگو در خواب دید که از دخترش تاکی روییده که همه جا را فرا گرفته‌است. شاه تعبیر این خواب را مغ‌ها خواست و آن‌ها اینگونه تعبیر کردند که فرزندی که دخترت ماندانا به دنیا آورد، آن فرزند آسیا را تصرف می‌کند. ایشتوویگو پس از شنیدن این تعبیر تلاش کرد که دختر خود را به کسی دهد که خیال حکم رانی نداشته و رام باشد به همین دلیل ماندانا را به کمبوجیه اول پارسی که از دست نشانده‌های خودشان بود داد. وقتی ماندانا باردار شد و کوروش را به دنیا آورد، ایشتوویگو به هارپاکس دستور داد تا کودک را بکشد با این حال هارپاکس این کار را نکرد و کودک را به یک چوپان به نام سپاکو داد.[۵][۶]

تجزیه و تحلیل تاریخیویرایش

ماندانا هنگامی که تازه به سن بلوغ رسیده بوده‌است کوروش را زاده و خود کوروش نیز، در هنگام مرگ او، مرد نسبتاً جوانی بوده‌است. به گفتهٔ هرودوت، کوروش نسب شاهانه داشته‌است. به‌جز کتزیاس، دیگر نویسندگان یونانی، ماندانا دختر آستیاگ را مادر کوروش دانسته‌اند و گزارش داده‌اند که کوروش حاصل ازدواج کمبوجیه یکم و ماندانا بوده‌است. برخی از باستان‌شناسان امروزی این روایت را معتبر می‌دانند.[۷] اما برخی دیگر اعتقاد دارند رواج این روایت ریشه‌های سیاسی داشته‌است و هدفش این بوده که از بنیان‌گذار شاهنشاهی هخامنشی، مردی نیمه مادی بسازد تا مادها را با فرمانروایی پارس‌ها آشتی دهد و اصولاً رابطه‌ای بین ماندانا دختر آستیاگ و کوروش قائل نیستند و آن را افسانه می‌دانند.[۸][۹][۱۰][۱۱]

مرگویرایش

منابعی وجود دارند که تاریخ درگذشت ماندانا را در سال ۵۵۹ پیش از میلاد ثبت کرده‌اند. گرچه، این تاریخ، همان تاریخی است که به عنوان تاریخ مرگ شوهرش (کمبوجیه یا کامبیز اول) در نظر گرفته شده‌است، بدین ترتیب معلوم نیست که این تاریخ، تاریخ واقعی مرگ اوست یا تاریخی است که وضعیت او بواسطهٔ مرگ همسرش، از ملکه به ملکه مادر تغییر یافته‌است.[۱۲]

پانویسویرایش

  1. J. Hedderwick & co (1809). Letters on ancient history. p. 80.
  2. Dandamayev، CAMBYSES، ۷۲۶–۷۲۹.
  3. Dandamayev، «MANDANE»، Encyclopædia Iranica.
  4. Dandamayev، «MANDANE»، Encyclopædia Iranica.
  5. شهبازی، کوروش کبیر، ۴۷–۵۰.
  6. Dandamayev، «MANDANE»، Encyclopædia Iranica.
  7. Dandamayev، CYRUS iii. Cyrus II The Great، ۵۱۶–۵۲۱.
  8. هینتس، داریوش و ایرانیان، ۹۲.
  9. Ballmann، Cyrus, King of Persia.
  10. The Columbia Encyclopedia، Cyrus the Great.
  11. Dandamayev، «MANDANE»، Encyclopædia Iranica.
  12. Dandamayev، «MANDANE»، Encyclopædia Iranica.

منابعویرایش

  • هینتس، والتر. داریوش و ایرانیان. ترجمهٔ پرویز رجبی. تهران: نشر ماهی، ۱۳۸۷. شابک ‎۹۷۸-۹۶۴-۹۹۷۱-۲۰-۳. 
  • دیاکونوف، ا. م. تاریخ ماد. پیام، ۱۳۴۵. 
  • نثری همدانی، موسی. امپراتوری کوروش کبیر. تهران: پارسه، ۱۳۸۷. 
  • علی‌یف، اقرار. پادشاهی ماد. ققنوس، ۱۳۸۸.