آسیا

بزرگترین و پرجمعیت‌ترین قارۀ جهان

آسیادربارهٔ این پرونده /ʌsɪɒ/ بزرگترین و پرجمعیت‌ترین قاره زمین است. این قاره ۸/۷٪ از مساحت سطح زمین و ۳۰٪ از مساحت خشکی‌های این سیاره را در بر می‌گیرد. ۶۰٪ جمعیت کره زمین نیز در این قاره زندگی می‌کنند.[۳]

Globe centered on Asia, with Asia highlighted. The continent is shaped like a right-angle triangle, with اروپا to the west, oceans to the south and east, and اقیانوسیهto the south-east.
مساحت۴۴٬۵۷۹٬۰۰۰ کیلومتر مربع (۱۷٬۲۱۲٬۰۰۰ مایل مربع)[۱]
جمعیت۴٬۷۰۶٬۳۶۱٬۹۰۰ (فهرست قاره‌ها براساس جمعیت)[۲]
ترکم جمعیت87/km2 (225/sq mi)
نام اهلیتآسیایی
کشورها۴۸ عضو سازمان ملل متحد ۱۲ کشور دیگر (فهرست کشورها)
متعلقات
مناطق ناشناخته
زبان‌هافهرست زبان‌ها
منطقه زمانییوتی‌سی ۲:۰۰+ تا یوتی‌سی ۱۲:۰۰+
اینترنت دامنه سطح‌بالا.asia
بزرگترین شهرهافهرست شهرهای آسیا

قاره پهناور آسیا از قطب شمال تا جنوب مدار استوا امتداد یافته‌است و بخش اعظم آن در نیمکرهٔ شمالی قرار دارد. آسیا به همراه اروپا، قاره ای را به نام اوراسیا می‌سازند.

در کره زمین تنها دو قاره به یکدیگر متصل اند و آن هم آسیا و اروپا هستند.

ریشه‌شناسیویرایش

آسیا برگرفته از واژه "Ἀσία’ " از یونان باستان است. در ابتدا از آن برای اشاره به ساحل شرقی دریای اژه استفاده شد، اما بعدها برای اشاره به منطقه آناتولی به کار رفت. رومیان قبل از کاربرد گسترده خود از آن برای اشاره به منطقه لیدیان استفاده کردند. همچنین می‌تواند ریشهٔ این واژه از "Asis" به معنای گل یا "Asu" سامی به معنای روشنایی یا افزایش باشد.

جغرافیاویرایش

آسیا بزرگترین قاره جهان، دارای شکلی تقریباً سه گوشه است که شبه‌جزایر زیادی دارد و به‌جز کشور اندونزی، دیگر قسمت‌های این قاره تماماً در نیمکره شمالی واقع شده‌است. طول شمالی جنوبی این قاره برابر ۷۶ درجه عرض جغرافیایی است زیرا که جنوبی‌ترین نقطه آن یعنی سنگاپور که در جزیره کوچکی در انتهای جنوبی شبه جزیره ماداکا قرار دارد، یک درجه در شمال واقع است و شمالی‌ترین نقطه آن یعنی دماغه چلیوسکینی (Chelyuskin) در مدار ۷۷ درجه عرض شمالی قرار گرفته‌است.[۴] کوه‌های اورال، دریای خزر، دریای سیاه و دریای آزوف آسیا را از اروپا جدا می‌نمایند، مرز بین آسیا و آفریقا کانال سوئز است و تنگه برینگ آمریکای شمالی را از این قاره جدا می‌سازد. آسیا در بین دو اقیانوس منجمد شمالی و هند قرار دارد.[۵][۶] بلندترین قلهٔ زمین اورست به ارتفاع ۸٬۸۴۸ متر در این قاره قرار دارد.

 
نقشه قدیمی از آسیا متعلق به سال ۱۷۰۰ میلادی از گیلوم دلیسه کارتوگراف فرانسوی
در این نقشه به نام خلیج فارس با عنوان فرانسوی Golfe Persique اشاره شده‌است. نام دریای خزر نیز کاسپین ذکر شده‌است.

۴٫۳٪ از مساحت قاره آسیا را کوه‌های بلند و تپه‌ها تشکیل می‌دهند، بلندترین رشته‌کوه‌های این قاره عبارتند از هیمالیا، قراقروم، پامیر، تیانشان، هندوکش، قفقاز بزرگ، و آلتایی. هم‌چنین رشته‌کوه نسبتاً کوچک‌تری در این قاره واقع بوده که مهم‌ترین آن‌ها را رشته‌کوه‌های تبت، ایران، ارمنستان و آسیای صغیر تشکیل می‌دهند. قاره آسیا در کنار اروپا می‌باشد. بیشتر جمعیت آسیا را چین و هند تشکیل می‌دهد. فلات‌های آسیا از غرب به شرق عبارت‌اند از آناتولی، ایران، تبت و مغولستان.

ناهمواری‌های آسیا

  1. فلات‌ها:شامل فلات‌های بلند با ارتفاع زیاد و فلات‌های کم ارتفاع قدیمی
  2. سرزمین‌های پهناور و پست جلگه‌ای در شمال و جنوب آسیا
  3. سرزمین‌های دارای کوه‌های آتش فشانی

اطلاعات آماریویرایش

مساحت: ۴۳، ۴۰ میلیون کیلومتر مربع (همراه جزایر).
تعداد کشورهای آسیا: ۵۲ کشور مستقل و همچنان مستعمره پرتغال و انگلیس نیز وجود دارند. (در کل آسیا دارای ۶۰ کشور است)
ارتفاع متوسط از سطح دریا:۹۶۰متر
بلندترین نقطه: اورست ۸٬۸۴۸ متر.
گودترین نقطه و پست‌ترین نقطه و ساحل جهان: دریاچه مرده (بحرالمیت) به عمق ۲۰۰ متر پایینتر از سطح دریا.
گودترین نقطه جهان گودال «ماریانا» به عمق بیش از ۱۱هزار متر واقع در اقیانوس آرام است که اختلاف بلندترین نقطه روی کره زمین (قله اورست) با گودترین نقطه زمین (گودال ماریانا) چیزی حدود ۲۰۰۰۰متر است.
متراکم‌ترین نقطه زمین از نظر جمعیت: جزیره جاوه در کشور اندونزی است.[۷]

جمعیت شناسی قاره آسیاویرایش

اساس تجزیه و تحلیل این گزارش از داده‌های بهداشت، آموزش و درآمد، آسیای شرقی قوی‌ترین بهبود شاخص کلی توسعه انسانی (HDI) را در بین هر منطقه در جهان داشته است و میانگین دستیابی به HDI در 40 سال گذشته تقریباً دو برابر شده است. چین که از سال 1970 تاکنون دومین کشور برتر جهان از نظر پیشرفت HDI است، تنها کشوری است که در فهرست "10 جابجایی برتر" به دلیل درآمد به جای دستاوردهای بهداشتی یا آموزشی است. درآمد سرانه آن طی چهار دهه گذشته 21 برابر افزایش یافته است و همچنین صدها میلیون نفر را از فقر درآمدی نجات داده است. با این حال، در بهبود ثبت نام مدارس و امید به زندگی در بین بهترین عملکردهای منطقه نبود. نپال کشوری در جنوب آسیا، از سال 1970 به عنوان یکی از سریع ترین جابجایی ها در جهان ظاهر شد که عمدتاً به دلیل دستاوردهای بهداشتی و آموزشی است. امید به زندگی فعلی آن 25 سال بیشتر از دهه 1970 است. بیش از چهار نفر از هر پنج کودک در سن مدرسه در نپال در حال حاضر به مدرسه ابتدایی می روند، در حالی که 40 سال پیش تنها یک نفر از هر پنج کودک در این کشور به مدرسه می روند. هنگ کنگ در میان کشورهای گروه بندی شده در HDI بالاترین رتبه را دارد (شماره 7 در جهان، که در رده "توسعه انسانی بسیار بالا" قرار دارد)، پس از آن سنگاپور (9)، ژاپن (19) و کره جنوبی (22) قرار دارند. ). افغانستان (155) در بین 169 کشور ارزیابی شده، پایین ترین رتبه را در میان کشورهای آسیایی دارد. آسیا پس از جنگ جهانی دوم سریع ترین رشد جمعیت را داشته.در سال ۱۹۵۰ جمعیت آسیا ۱٬۴۰۴٬۹۰۹٬۰۲۱ میلیار نفر بوده است. و الان در سال ۲۰۲۲ به ۴٬۷۱۷٬۱۵۵٬۶۱۸ نفر رسیده که رشد سریع را در جهان داشته.افراد متولد در آسیا در سال ۱۹۸۸ ۶۲٬۴۱۴٬۳۰۲ میلیون نفر که بیشترین میزان تولد بود.درسال ۲۰۲۲ میزان تولد به ۳۷٬۴۹۵٬۰۱۰ کاهش پیدا کرده و انتظار میرود این روند کاهشی باشد. اوج جمعیت آسیا در سال ۲۰۵۵ به ۵٬۳۰۱٬۶۵۴٬۵۵۵ میلیار نفر و تا سال ۲۱۰۰ به ۴٬۷۱۹٬۴۱۵٬۵۶۶ کاهش پیدا خواهد کرد. از ۵۲ کشور آسیایی بدون احتساب ( روسیه) ۴۸ کشور با رشد جمعیت و ۳ کشور با رشد منفی جمعیت مواجه شده اند. کشور هایی که با کاهش جمعیت مواجه هستند:( ژاپن)،( گرجستان)،( لبنان) تا سال ۲۰۲۵ کره جنوبی و  چین به کشور های رشد منفی اضافه خواهند شد.

فهرست کشورهاویرایش

پرچم نشان نام جمعیت
مساحت
(کیلومتر مربع)
زبان رسمی حکومت پایتخت
    ایران ۸۶٬۱۰۲٬۶۳۸ ۱٬۶۴۸٬۲۹۷ فارسی جمهوری اسلامی ریاستی متمرکز تهران
    آذربایجان ۱۰٬۲۹۸٬۰۰۰ ۸۶٬۶۰۰ آذربایجانی جمهوری باکو
    اردن ۱۰٬۳۷۹٬۵۱۳ ۸۹٬۳۴۲ عربی پادشاهی مشروطه امان
    ارمنستان ۲٬۹۷۲٬۷۲۲ ۲۹٬۷۴۳ ارمنی جمهوری ایروان
    ازبکستان ۳۴٬۳۲۲٬۲۳۵ ۴۴۷٬۴۰۰ ازبکی جمهوری پارلمانی تاشکند
  افغانستان ۴۰٬۴۹۷٬۵۱۶ ۶۴۷٬۵۰۰ پشتو و دری امارت دیوبندی اسلامی متمرکز کابل
    امارات متحده عربی ۱۰٬۰۹۹٬۴۵۷ ۸۳٬۶۰۰ عربی پادشاهی مشروطه مجلسی ابوظبی
 

 

اسرائیل ۸٬۸۹۴٬۱۷۶ ۲۲٬۱۴۵ عبری جمهوری پارلمانی اورشلیم (بخش غربی)
    اندونزی ۲۷۸٬۵۶۷٬۱۵۵ ۱٬۹۰۴٬۵۶۹ اندونزیایی جمهوری پارلمانی جاکارتا
    بحرین ۱٬۸۱۰٬۴۰۸ ۷۶۰ عربی پادشاهی مشروطه مجلسی منامه
    برمه (میانمار) ۵۵٬۰۴۰٬۵۶۳ ۶۷۶٬۵۷۸ برمه‌ای حکومت متمرکز نظام پارلمانی جمهوری نایپیداو
    ماکائو ۶۶۴٬۸۷۳ ۱۱۸ چینی پرتغالی بخش خودمختار ماکائو
    برونئی ۴۴۴٬۷۶۸ ۵٬۷۶۵ مالایی حکومت متمرکز اسلامی پادشاهی مطلقه بندر سری بگاوان
    بنگلادش ۱۶۷٬۵۴۶٬۷۰۵ ۱۴۷٬۵۷۰ بنگالی جمهوری پارلمانی داکا
    بوتان ۷۸۶٬۴۳۸ ۳۸٬۳۹۴ دزونگخا پارلمانی متمرکز پادشاهی مشروطه تیمفو
    پاکستان ۲۲۸٬۵۱۶٬۹۰۹ ۷۹۶٬۰۹۵ اردو جمهوری اسلامی فدرال اسلام‌آباد
    تاجیکستان ۹٬۹۲۱٬۰۲۱ ۱۴۳٬۱۰۰ تاجیکی جمهوری پارلمانی دوشنبه
    تایلند ۷۰٬۱۰۰٬۱۴۳ ۵۱۳٬۱۲۰ تایی مشروطه سلطنتی بانکوک
    تایوان ۲۳٬۸۹۰٬۵۴۱ ۳۶٬۱۹۳ ماندارین معیار جمهوری نیمه ریاستی تایپه
    ترکمنستان ۶٬۱۸۷٬۱۷۸ ۴۸۸٬۱۰۰ ترکمنی جمهوری عشق‌آباد
    ترکیه ۸۵٬۹۲۲٬۲۳۳ ۷۸۳٬۵۶۲ ترکی جمهوری ریاستی با پارلمان واحد آنکارا
    تیمور شرقی ۱٬۳۶۳٬۰۴۸ ۱۵٬۰۰۷ تتوم و پرتغالی جمهوری دیلی
    چین ۱٬۴۴۸٬۸۷۶٬۸۵۵ ۹٬۵۹۷٬۰۰۰ ماندارین معیار دولت سوسیالیستی تک‌حزبی پکن
    روسیه ۱۴۶٬۰۴۱٬۲۲۸ ۱۷٬۰۹۸٬۲۴۲ روسی جمهوری نیمه ریاستی فدرال مسکو
    ژاپن ۱۲۵٬۸۲۰٬۷۴۷ ۳۷۷٬۹۱۵ ژاپنی مشروطه سلطنتی توکیو
    سری‌لانکا ۲۱٬۵۶۷٬۶۷۶ ۶۵٬۶۱۰ سینهایی و تامیل جمهوری نیمه ریاستی متمرکز کلمبو
    سنگاپور ۵٬۹۳۰٬۱۰۷ ۶۹۷ چینی، مالایی و تامیل جمهوری سنگاپور
    سوریه ۱۸٬۲۶۴٬۶۰۵ ۱۸۵٬۱۸۰ عربی و کردی نظام تک حزبی جمهوری نیمه ریاستی دمشق
    عراق ۴۱٬۸۳۷٬۷۳۳ ۴۳۸٬۳۱۷ عربی و کردی نظام پارلمانی جمهوری بغداد
    عربستان سعودی ۳۵٬۷۶۹٬۶۱۵ ۲٬۱۴۹٬۶۹۰ عربی پادشاهی مطلقه اسلامی متمرکز ریاض
    عمان ۵٬۳۴۰٬۶۰۴ ۳۰۹٬۵۰۰ عربی مشروطه سلطنتی مسقط
    فلسطین ۵٬۳۱۴٬۰۱۸ ۶٬۲۲۰ عربی و عبری جمهوری پارلمانی بیت‌المقدس (اورشلیم)(شرقی)/غزه/رام‌الله
    فیلیپین ۱۱۲٬۱۳۹٬۵۰۳ ۳۰۰٬۰۰۰ فیلیپینو جمهوری متمرکز مانیل
    قبرس ۱٬۲۲۲٬۵۷۷ ۹٬۲۵۱ ترکی و یونانی جمهوری پارلمانی نیکوزیا
    قرقیزستان ۶٬۷۱۴٬۳۲۳ ۱۹۹٬۹۵۱ قرقیزی جمهوری پارلمانی بیشکک
    قزاقستان ۱۹٬۱۶۹٬۵۳۲ ۲٬۷۲۴٬۹۰۰ قزاقی جمهوری پارلمانی نورسلطان
    قطر ۲٬۹۶۷٬۰۶۳ ۱۱٬۵۸۶ عربی حکومت متمرکز پادشاهی مشروطه دوحه
    کامبوج ۱۷٬۱۲۵٬۳۱۳ ۱۸۱٬۰۳۵ خمر مشروطه سلطنتی پنوم‌پن
    کره جنوبی ۵۱٬۳۴۴٬۵۳۷ ۱۰۰٬۲۱۰ کره‌ای جمهوری سئول
    کره شمالی ۲۵٬۹۷۳٬۲۱۳ ۱۲۰٬۵۳۸ کره‌ای جمهوری تک‌حزبی جوچه پیونگ‌یانگ
    کویت ۴٬۳۸۱٬۷۱۵ ۱۷٬۸۱۸ عربی حکومت متمرکز پادشاهی مشروطه کویت
    گرجستان ۳٬۹۷۶٬۱۶۷ ۶۹٬۷۰۰ گرجی جمهوری پارلمانی تفلیس
    لائوس ۷٬۴۶۱٬۲۴۰ ۲۳۶٬۸۰۰ لائوسی حکومت متمرکز دولت سوسیالیستی مارکسیسم وین‌تیان
    لبنان ۶٬۷۷۳٬۸۳۵ ۱۰٬۴۰۰ عربی جمهوری پارلمانی بیروت
    مالدیو ۵۵۷٬۴۰۱ ۲۹۸ دیوهی جمهوری ماله
    مالزی ۳۳٬۰۹۲٬۶۴۵ ۳۲۹٬۸۴۷ مالایی پادشاهی مشروطه فدرال با دو مجلس قانون‌گذاری کوالالامپور
    مغولستان ۳٬۳۷۱٬۴۶۱ ۱٬۵۶۴٬۱۱۶ مغولی جمهوری پارلمانی اولان باتور
  مصر ۱۰۶٬۲۹۶٬۱۵۶ ۱٬۰۰۱٬۰۰۰ عربی جمهوری عربی مصر قاهره
    نپال ۳۰٬۰۶۵٬۴۹۷ ۱۴۷٬۱۸۱ نپالی جمهوری کاتماندو
    ویتنام ۹۸٬۸۶۰٬۶۵۳ ۳۳۱٬۲۱۲ ویتنامی جمهوری سوسیالیستی حکومت متمرکز هانوی
    هند ۱٬۴۰۳٬۶۲۵٬۹۶۶ ۳٬۲۸۷٬۲۶۳ هندی جمهوری پارلمانی دهلی نو
    هنگ کنگ ۷٬۶۰۲٬۴۸۳ ۱٬۱۰۴ چینی انگلیسی منطقه خودمختار هنگ کنگ
    یمن ۳۱٬۰۰۰٬۴۵۸ ۵۲۷٬۹۶۸ عربی جمهوری عربی یمن صنعا

کشورهای فقیر آسیاویرایش

۱۳ کشور فقیر آسیا در تاریخ ۲۰۲۱ویرایش

رتبه کشور درآمد سالانه مردم
اول   امارت اسلامی افغانستان ۵۰۸٫۸۰ دلار
دوم   کره شمالی ۶۴۲ دلار
سوم   یمن ۸۲۴٫۱۴ دلار
چهارم   تاجیکستان ۸۵۹٫۵۰ دلار
پنجم   سوریه ۸۷۰ دلار
ششم     نپال ۱٬۱۷۴ دلار
هفتم   قرقیزستان ۱٬۱۷۵ دلار
هشتم   پاکستان ۱٬۱۹۳ دلار
نهم   تیمور شرقی ۱٬۳۸۱ دلار
دهم   میانمار ۱٬۴۰۰ دلار
یازدهم   کامبوج ۱٬۵۱۲ دلار
دوازدهم   لائوس ۱٬۶۸۵ دلار
سیزدهم   هند ۱٬۹۰۱ دلار

۱۳ کشور ثروتمند آسیا در تاریخ ۲۰۲۱ویرایش

رتبه کشور درآمد سالانه مردم (دلار$)
اول   سنگاپور ۱۰۷٬۶۸۰ دلار
دوم   قطر ۱۰۰٬۰۱۲ دلار
سوم   امارات متحده عربی ۷۴٬۲۴۰ دلار
چهارم   ماکائو ۶۷٬۷۴۰ دلار
پنجم   برونئی ۶۵٬۶۷۰ دلار
ششم   هنگ کنگ ۶۵٬۶۴۱ دلار
هفتم   تایوان ۶۱٬۳۷۰ دلار
هشتم   بحرین ۵۳٬۱۲۹ دلار
نهم   عربستان سعودی ۴۸٬۴۹۰دلار
دهم   کره جنوبی ۴۸٬۳۲۲ دلار
یازدهم   کویت ۴۲٬۹۸۰ دلار
دوازدهم   ژاپن ۴۱٬۰۹۴ دلار
سیزدهم   مالزی ۳۶٬۴۰۰ دلار

قدرتمندترین نیرو‌های نظامی آسیاویرایش

۱۰ کشور قدرت نظامی آسیاویرایش

جایگاه کشور
اول   روسیه
دوم   چین
سوم   هند
چهارم   کره جنوبی
پنجم   ژاپن
ششم   ایران
هفتم   ترکیه
هشتم   اندونزی
نهم   اسرائیل
دهم   پاکستان

نقشه‌های تاریخیویرایش

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. National Geographic Family Reference Atlas of the World. Washington, D.C.: National Geographic Society (U.S.). 2006. p. 264.
  2. "Continents of the World". The List. Worldatlas.com. Archived from the original on 22 July 2011. Retrieved 25 July 2011.
  3. "Like herrings in a barrel". The Economist. The Economist online, The Economist Group (Millennium issue: Population). 23 December 1999. {{cite journal}}: Italic or bold markup not allowed in: |publisher= (help).
  4. «آزمایش زمین به صورت یک منبع طبیعت با نمونه‌هایی از آسیا». جغرافیا. انجمن جغرافیدانان ایران. ۲۵۳۷ شاهنشاهی. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  5. "Asia". eb.com, Encyclopædia Britannica. Chicago: Encyclopædia Britannica, Inc. 2006.
  6. National Geographic Atlas of the World (7th ed.). Washington, DC: National Geographic. 1999. ISBN 978-0-7922-7528-2. "Europe" (pp. 68–9); "Asia" (pp. 90–1): "A commonly accepted division between Asia and Europe is formed by the Ural Mountains, Ural River, Caspian Sea, Caucasus Mountains, and the Black Sea with its outlets, the Bosporus and Dardanelles."
  7. کتاب جغرافی سال دوم راهنمایی

سفر به آسیا