باز کردن منو اصلی

سرلشکر منوچهر خسروداد (زاده ۱۳۰۶ خورشیدی، آمل - درگذشتهٔ ۲۶ بهمن ۱۳۵۷)[۱][۲] ژنرال و آخرین فرمانده هوانیروز شاهنشاهی ایران و ورزشکار بود که پس از پیروزی انقلاب ۱۳۵۷ ایران توسط دادگاه‌های انقلاب به اتهام خیانت و احتمال بروز کودتا علیه مردم انقلابی دستگیر و اعدام شد. او جزو نخستین گروه افسران عالی‌رُتبهٔ ارتش شاهنشاهی بود که در ۲۶ بهمن ۱۳۵۷ خورشیدی در پشت بام مدرسه رفاه، اعدام شد. خسروداد به دو زبان فرانسه و انگلیسی تسلط داشت.[۳] از وی به عنوان «خلباِن رکوردشکن» نام برده می‌شد. خسروداد مؤسس تیپ نیروهای ویژه هوابرد معروف به «نوهد» یا معروف به کلاه‌سبزهای ارتش ایران بود.[۴]

سرلشکر منوچهر خسروداد
Khos.jpg
پایه‌گذارِ نوهد
محل تولد آمل
تاریخ تولد ۱۳۰۶
محل درگذشت مدرسه رفاه، تهران
تاریخ درگذشت نیمه‌شب پنج‌شنبه
۲۶ بهمن ۱۳۵۷
محل دفن بهشت زهرا قطعهٔ ۸۲ ردیف ۲۹ شماره ۵۰
تابعیت پرچم شاهنشاهی ایران (پیش از انقلاب ۱۳۵۷ خورشیدی)
ایرانی
نیرو Ground Force Imperial Army of Iran.png نیروی زمینی شاهنشاهی ایران
یگان‌های خدمت IIHavaNiruz.svg هوانیروز
درجه IIArmy-Sarlashgar.png سرلشکر
فرماندهی آخرین فرمانده هوانیروز شاهنشاهی ایران
جنگ‌ها جنگ ظفار
کارهای دیگر مؤسس تیپ نیروهای ویژه هوابرد معروف به نوهد
تخصص‌های دیگر رئیس فدراسیون سوارکاری
قهرمان پرش با اسب

محتویات

زندگی‌نامهویرایش

منوچهر خسروداد فرزند محمدعلی به سال ۱۳۰۶ شمسی در آمل به دنیا آمد.[۵] پس از اخذ دیپلم در ۱۳۲۵ خورشیدی با ورود به ارتش در دبیرستان نظام ادامه تحصیل داد. خسروداد پس از طی دوره‌های مختلف نظامی در هوانیروز نیروی زمینی شاهنشاهی ایران به خدمت پرداخت و مسئولیت‌های ویژه‌ای را عهده‌دار بود.

سرلشکر خسروداد دومین و آخرین فرماندهِ هوانیروز بود.

در ۲۵ بهمن ۱۳۴۱ پس از تأسیس هوانیروز، به موازات پیشرفت و توسعه آن سازمان، نیروی زمینی به این نتیجه رسید که افسران واجد شرایط را برای احراز فرماندهی هوانیروز تربیت کند، منوچهر خسروداد برای این مأموریت انتخاب و به آمریکا اعزام شد، وی در آنجا موازین مقرر در آیین‌نامه ارتش ایالات متحده را گذراند و پس از طی دوره خلبانی ترابری او-اچ-۵۸ و چندین دوره دیگر در آلاباما به دریافت مدرک خلبانی ارتش ایالات متحده نایل آمد. وی همچنین در یکی از برترین مدرسه‌های نظامی جهان یعنی مدرسه نظامی سن-سیر تحصیل کرد. او پس از مراجعت به ایران در اسفند ۱۳۵۰ به فرماندهی هواپیمایی نیروی زمینی گمارده شد و در فروردین ۱۳۵۴ به درجه سرلشکری ارتقا یافت.

منوچهر خسروداد در ۲۹ آوریل ۱۹۷۵ (نه اردیبهشت ۱۳۵۴) موفق شد در اهواز همراه با کلم ای بیلی خلبان آزمایش‌گر ارشد شرکت بل هلیکوپتر ۵ رکورد جدید پروازی را با اولین فروند از مدل تولیدی بل-۲۱۴ به ثبت برساند. هلیکوپتر آن‌ها که سه روز قبل به ایران تحویل داده شده بود، در ۱ دقیقه و ۵۸ ثانیه به ارتفاع ۳ هزار متری رسید، پس از ۵ دقیقه و ۱۳ ثانیه در ارتفاع ۶ هزار متر از سطح دریا قرار گرفت، در ۱۵ دقیقه و ۵ ثانیه از ۹ هزار متر عبور کرد، ۳۰ ثانیه در ارتفاع ۹۰۱۰ متری دوام آورد و بیشترین ارتفاعی که توانست لمس کند ۹۰۷۰ متر بود که ۵ رکورد جدید در کلاس بالگردهای متوسط محسوب می‌شد.[۶] خسروداد تا قبل از حادثه لویزان، که طی آن چهار سرباز اسلامی با مسلسل تعداد زیادی سرباز و افسر را در کافه تریای مقر نیروی زمینی به گلوله بستند، بدون محافظ بیرون می‌رفت. از وی به عنوان خلبان رکوردشکن نام برده می‌شد که توانسته بود اوج‌گیری توسط هلی‌کوپتر را که رکوردش دست یک افسر آمریکایی بود بشکند.[۷]

تحصیلات و دوره‌های نظامیویرایش

  • ۱۳۲۸ از دانشکده افسری با درجه ستوان دومی
  • دوره ترابری او اچ ۵۸ و چندین دوره دیگر در آلاباما و دریافت مدرک خلبانی ارتش ایالات متحده آمریکا
  • ۱۳۳۲ با درجه سروانی دوره آموزشگاه چتربازی
  • تحصیل و آموزش در مدرسه نظامی سن-سیر
  • دوره چتربازی و حمل و نقل هوایی در فرانسه
  • دوره معلمی چتربازی پیاده‌نظام و مدرسه کماندویی در آمریکا
  • فراگیری علوم و فنون جنگ هوایی در دانشگاه فنی جنگ انگلستان
  • دوره پیاده‌نظام کوهستانی و جنگ‌های کوهستانی در سوئیس

مدال‌هاویرایش

  • پاس درجه ۳ و ۱
  • افتخار درجه ۳
  • خدمت درجه ۳
  • همایون درجه ۵
  • لیاقت درجه ۳
  • سیه درجه ۳
  • سیه درجه ۲

مسئولیت‌هاویرایش

  • ۱۳۳۹ - فرماندهی گردان چتربازان ارتش
  • ریاست مهمات ارتش در سلطنت‌آباد
  • ریاست ژاندارمری فارس و معاونت ژاندارمری ایران
  • آذر ۱۳۴۸ - اولین فرمانده نیروهای ویژه هوابرد
  • اسفند ۱۳۴۹ - فرمانده تیپ ۵۵ هوابرد
  • اردیبهشت ۱۳۵۰ - آجودانی کل نیروی زمینی ارتش
  • اسفند ۱۳۵۰ - فرمانده هواپیمایی نیروی زمینی (هوانیروز)

ورزشویرایش

وی رئیس فدراسیون سوارکاری و قهرمان پرش با اسب نیز بود و به ورزش اسکی هم علاقه زیاد داشت. همکارانش از استعداد و کارایی او و نیز از علاقه و وفاداری زیردستانش به وی یاد کرده‌اند.

دستگیری و اعدامویرایش

 
پایین: رضا ناجی
بالا سمت چپ: منوچهر خسروداد
بالا سمت راست: مهدی رحیمی

پس از پیروزی انقلاب وی از ایران نرفت. وی توسط نیروهای انقلابی دستگیر شد و به دادگاه انقلاب سپرده شد. منابع قدیمی و راویان زنده انقلاب اقداماتی علیه تظاهرکنندگان را عامل حکم اعدام وی میدانند در نشریه ای از سال پنجاه و هشت امده وی در روز جمعه سیاه که به کشتار معترضان در میدان ژاله انجامید خسروداد سوار برشینوکی بوده که در تنها فیلم موجود از انروز بر فراز میدان بوده و شخصا دستور اتش از هوا و زمین را.میداده است . اما منبع قاطعی بر این حضور در ۱۷ شهربور وجود ندارد . سر انجام پس از محکومیت در دادگاه، مفسد فی الارض شناخته و در اقدامی سریع به فرمان آیت الله خمینی نیمه‌شب پنج شنبه ۲۶ بهمن ۱۳۵۷ ساعت ۲۳:۴۵ در کنار ارتشبد نعمت‌الله نصیری رئیس ساواک، سرلشکر رضا ناجی فرماندار نظامی اصفهان و سپهبد مهدی رحیمی فرماندار نظامی تهران رئیس شهربانی سابق، جزو اولین گروه افسران عالی‌رتبه ارتش شاهنشاهی ایران بودند که بر روی پشت بام مدرسه رفاه واقع در خیابان عین الدوله (ایران) در تهران تیرباران شدند. وی در تاریخ پنجم اسفندماه در گورستان بهشت زهرا تهران در قطعه ۸۲ ردیف ۲۹ شماره ۵۰ به خاک سپرده شد.

روزنامه اطلاعات در فوق‌العاده خود به تاریخ جمعه ۲۷ بهمن ۱۳۵۷ ماجرا را اینطور بازگو می‌کند: نیمه شب دیشب ۴ ژنرال عالیرتبه ارتش شاه که در قتل و کشتار مردم ایران مشارکت مستقیم داشتند بر اساس حکم صادره دادگاه انقلابی تیرباران شدند.

در حالیکه یک ربع به ساعت ۲۴ مانده بود ارتشبد نعمت‌الله نصیری رئیس ساواک، سپهبد مهدی رحیمی فرماندار نظامی تهران و رئیس شهربانی سابق، سرلشکر رضا ناجی و سرلشکر خسروداد در دسته اول با چشمها و دستهای بسته روبروی جوخه آتش قرار گرفتند و با گلوله‌های چهار جوان مسلح در کمیته امام به رگبار مسلسل بسته شدند. جلسه دادگاه از صبح دیروز در محل دبیرستان شماره ۲ علوی تشکیل شد و تا ساعت ۷ بعد از ظهر ادامه یافت. این دادگاه برای بررسی کارنامه ۲۶ تن از مقامات برجسته رژیم سابق که اکنون در زندان بسر می‌برند تشکیل شد. پس از پایان جلسه اعضای دادگاه به حضور امام خمینی رفتند و امام حکم اعدام ۴ نفر از متهمین ردیف یکم را به حکم آیه شریفه «مفسدین فی الارض» تأیید کرد.

بلافاصله پس از اعدام انقلابی عناصر رژیم سابق جوانان مستقر در اطراف کمیته انقلاب و خیابان‌های ایران و ژاله شروع به تیراندازی هوایی کردند و رسیدن روز جزا روز عدل الهی را جشن گرفتند. خبر اعدام این گروه بوسیله بلندگو به اطلاع ساکنان خیابان‌های اطراف کمیته انقلاب رسید.[۸]

روزنامه اطلاعات در فوق‌العاده خود به تاریخ جمعه ۲۷ بهمن ۱۳۵۷ ماجرا را اینطور بیان می‌کند:

نیمه شب دیشب ۴ ژنرال عالی‌رتبه ارتش شاه که در قتل و کشتار مردم ایران مشارکت مستقیم داشتند بر اساس حکم صادره دادگاه انقلابی تیرباران شدند.

در حالی‌که یک ربع به ساعت ۲۴ مانده بود ارتشبد نصیری رئیس ساواک، سپهبد مهدی رحیمی فرماندار نظامی تهران و رئیس شهربانی سابق، سرلشکر رضا ناجی و سرلشکر خسروداد در دسته اول با چشم‌ها و دست‌های بسته روبروی جوخه آتش قرار گرفتند و با گلوله‌های چهار جوان مسلح در کمیته امام به رگبار مسلسل بسته شدند.

جلسه دادگاه از صبح دیروز در محل دبیرستان شماره ۲ علوی تشکیل شد و تا ساعت ۷ بعد از ظهر ادامه یافت. این دادگاه برای بررسی کارنامه ۲۶ تن از مقامات برجسته رژیم سابق که اکنون در زندان بسر می‌برند تشکیل شد. پس از پایان جلسه اعضای دادگاه به حضور امام خمینی رفتند و امام حکم اعدام ۴ نفر از متهمین ردیف یکم را به حکم آیه شریفه «مفسدین فی الارض» تأیید کرد.

بلافاصله پس از اعدام انقلابی عناصر رژیم سابق جوانان مستقر در اطراف کمیته انقلاب و خیابان‌های ایران و ژاله شروع به تیراندازی هوایی کردند و رسیدن روز جزا روز عدل الهی را جشن گرفتند. خبر اعدام این گروه به وسیلهٔ بلندگو به اطلاع ساکنان خیابان‌های اطراف کمیته انقلاب رسید.[۸]

علی‌رضا نوری‌زاده در خصوص مشاهدات خود از لحظه اعدام این گونه می‌نویسد:

برای ثبت در تاریخ باید بگویم رفتاری که تیمسار رحیمی و تیمسار خسروداد در برابر جوخه اعدام داشتند رفتاری بسیار شجاعانه بود. تیمسار رحیمی سلام نظامی داد و «جاوید شاه» گفت و همچنین «پاینده ایران». و تیمسار خسروداد گفت چون من در اینجا ارشد هستم خودش حکم تیر خودش را به خودش صادر کرد. هیچ‌کدام اجازه ندادند چشم‌هایشان را ببندند.

رحیمی بسیار دلاورانه جان داد؛ به گونه‌ای که بعدها آیت‌الله خمینی از او به عنوان یک نمونه یاد می‌کرد و می‌گفت که اگر قرار است کسی بمیرد حداقل مثل او شجاعانه بمیرد. تیراندازی انجام شد و کسی که صورتش را پوشانده بود به آن‌ها تیر خلاص زد. ساعت نزدیک چهار صبح بود که گفتند آقا آمد. او آمد روی پشت بام و به جنازه‌هایی که روی برف بی‌جان و با بدن‌های پر از گلوله افتاده بودند نگاه کرد.[۹]

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. منوچهر خسروداد
  2. تیرباران بر بام مدرسهٔ رفاه/ منوچهر خسروداد
  3. SlidePlayer - IRAN (PERSIA) Cradle of Civilization
  4. At Legacy.com
  5. بیست‌وششم بهمن‌ماه ۵۷، تیرباران بر بام مدرسه رفاه
  6. aviastar.org Bell Model 214 / 214B Big Lifter
  7. منوچهر خسرو داد
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ فوق‌العاده روزنامه اطلاعات. جمعه ۲۷ بهمن ۱۳۵۷ صفحه نخست
  9. «۳۰ سالگی انقلاب ایران». علی رضا نوری زاده. نامعلوم. دریافت‌شده در ۱۵ شهریور ۱۳۸۸. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)

پیوند به بیرونویرایش